Czy supermarket może dyktować ceny i co, jeśli nie odbierze towaru?

Dlaczego regulacja prawna relacji między supermarketami a dostawcami jest ważna

Wyobraźmy sobie sytuację, w której produkują Państwo wysokiej jakości czeski miód sprzedawany w całym kraju. Duży supermarket, który ma w Państwa regionie silną pozycję, nagle ogłasza żądanie ceny, która nie pokrywa nawet Państwa kosztów. Do tego dochodzi żądanie opłat za marketing, audyty i opłaty logistyczne pod groźbą usunięcia z asortymentu.

Właśnie na takie sytuacje istnieje ustawa o znaczącej sile rynkowej, a konkretnie ustawa o znaczącej sile rynkowej przy sprzedaży produktów rolnych i spożywczych. Jej celem jest ochrona dostawców przed tym, by silniejszy partner handlowy nie wykorzystywał swojej pozycji na rynku do wywierania presji, wyzysku i ustalania nieuczciwych warunków.

W praktyce jest to jeden z kluczowych obszarów regulacji rynku. Jeśli potrzebują Państwo ocenić nadużycie znaczącej siły rynkowej również z punktu widzenia reguł konkurencji i postępowania przed czeskim Urzędem Ochrony Konkurencji (ÚOHS), warto zwrócić się do zespołu zajmującego się prawem międzynarodowym. Prawnicy z kancelarii adwokackiej ARROWS regularnie spotykają się z takimi sporami – i wiemy, jak się bronić oraz jak wynegocjować uczciwe warunki zgodnie z aktualnymi przepisami. Jeśli spór się zaostrzy lub potrzebują Państwo wybrać strategię procesową, pomocne może być także wsparcie w zakresie sporów handlowych i sądowych.

Jak powstała ochrona prawna dostawców i co obowiązuje w 2026 roku

Ustawa o znaczącej sile rynkowej istnieje w Czechach od wielu lat, ale w 2023 roku przeszła zasadniczą nowelizację, która transponowała unijną dyrektywę w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych (UTP Directive). Regulacja ta jest obecnie, w 2026 roku, w pełni ugruntowana, a ÚOHS aktywnie na jej podstawie orzeka.

Co jest najważniejsze? Wcześniej ustawa była skierowana przede wszystkim do największych sieci z obrotem powyżej 5 mld CZK (ok. 205,8 mln EUR), obecnie stosuje się jednak tzw. koncepcję względnej siły rynkowej. Ochrona przysługuje dostawcom w zależności od ich wielkości w stosunku do odbiorcy.

Oznacza to, że nawet jeśli są Państwo mniejszym producentem i dostarczają towar średniej wielkości hurtowni lub dystrybutorowi, mogą Państwo korzystać z ochrony prawnej. Ustawa chroni dostawców w całym łańcuchu dostaw żywności, a kluczowe jest to, że odbiorca nie może nadużywać swojej znacznie silniejszej pozycji.

Które supermarkety i dystrybutorzy podlegają ustawie

Zasady określania znaczącej siły rynkowej wyznaczają progi obrotowe. Ustawa ma zastosowanie do odbiorców (supermarketów, dystrybutorów, hurtowni), jeśli ich roczny obrót w Republice Czeskiej przekracza 2 mln EUR (ok. 50 mln CZK) i jednocześnie odbiorca ten należy w stosunku do dostawcy do „wyższej” kategorii według ustawy.

W uproszczeniu ochrona aktywuje się w następujących przedziałach rocznego obrotu:

• Odbiorca > 2 mln EUR i dostawca < 2 mln EUR.
• Odbiorca > 10 mln EUR i dostawca < 10 mln EUR.
• Odbiorca > 50 mln EUR i dostawca < 50 mln EUR.
• Odbiorca > 150 mln EUR i dostawca < 150 mln EUR.
• Odbiorca > 350 mln EUR.

W praktyce oznacza to, że ustawa dotyczy:

• Wszystkich dużych sieci handlowych.
• Znaczących internetowych sprzedawców żywności.
• Dużych dystrybutorów i hurtowni produktów rolnych.

Jak supermarket dyktuje ceny i dlaczego jest to niezgodne z prawem

Należy rozróżnić dwie sytuacje, ponieważ supermarket nie może ustalać, po ile będą Państwo sprzedawać gdzie indziej – byłoby to porozumienie kartelowe. Przy ustalaniu zasad umownych (np. zmian ceny, bonusów, terminów płatności i sankcji) warto skorzystać ze wsparcia prawnego w zakresie umów i negocjacji. W kontekście znaczącej siły rynkowej chodzi jednak o to, czy supermarket zmusza Państwa do dostaw po nieproporcjonalnie niskich cenach zakupu lub obniża cenę dodatkowymi opłatami.

Praktyczne przykłady niedozwolonych praktyk

Jeśli supermarket ogłosi, że od przyszłego miesiąca obniża cenę zakupu o 10%, a w razie braku akceptacji współpraca się kończy, może to stanowić nadużycie siły rynkowej. Jeżeli taka zmiana zostaje wymuszona jednostronnie i bez uzasadnienia, jest niezgodna z prawem. Gdy dostawca rozważa, czy wybrać drogę wewnętrznej eskalacji, zawiadomienia organu nadzoru czy sporu, pomocne może być porównanie postępowania z praktycznymi wskazówkami w tekście Zewnętrzne usługi prawne kancelarii adwokackiej: praktyczne wskazówki.

Kolejnym przypadkiem jest tzw. porównywanie z konkurencją, gdy odbiorca żąda wyrównania rabatu konkurencji pod groźbą wycofania produktu z oferty. Presja na najniższą cenę pod groźbą wycofania z oferty może zostać uznana za nieuczciwą praktykę.

Ustawa wyraźnie zakazuje również uzgadniania lub stosowania warunków umownych, które tworzą znaczącą nierównowagę w prawach i obowiązkach stron. Częsta jest także sytuacja, w której cena pozostaje taka sama, ale supermarket wymaga zapłaty procentu od obrotu jako bonusu logistycznego bez rzeczywistego świadczenia wzajemnego.

Powiązane pytania dotyczące kształtowania cen

• Czy supermarket może wymagać, by dostawca nie oferował lepszej ceny swoim pozostałym partnerom? Tak zwane klauzule „najwyższego uprzywilejowania” (MFN) mogą być problematyczne z punktu widzenia ochrony konkurencji, jak i znaczącej siły rynkowej, jeśli ograniczają dostawcę w jego strategii handlowej.
• Co jeśli supermarket mówi, że jeśli nie będą Państwo konkurować ceną, nie znajdą się Państwo na półkach? Negocjacje handlowe dotyczące ceny są czymś zwyczajnym. Granica ustawy zostaje przekroczona, jeśli presja jest nieproporcjonalna, grozi się natychmiastowym zakończeniem współpracy bez okresu wypowiedzenia lub cena jest spychana poniżej poziomu ekonomicznej opłacalności dostawcy.

Co oznacza nieuczciwa praktyka handlowa w kontekście supermarketów

Ustawa o znaczącej sile rynkowej definiuje konkretne znamiona nieuczciwych praktyk. Dzielimy je na dwie grupy.

1. Praktyki zakazane zawsze (czarna lista):

Te praktyki są nielegalne w każdych okolicznościach:

• Termin płatności faktur dłuższy niż 30 dni w przypadku produktów rolnych i spożywczych.
• Anulowanie zamówienia produktów łatwo psujących się w terminie krótszym niż 30 dni przed dostawą.
• Jednostronne zmiany warunków umowy bez uprzedniego porozumienia.
• Żądanie płatności niezwiązanych ze sprzedażą produktów dostawcy.
• Żądanie zapłaty za pogorszenie stanu lub utratę produktów po przejściu własności.
• Odmowa pisemnego potwierdzenia warunków umowy.
• Wykorzystanie tajemnicy handlowej dostawcy.
• Groźba handlowych działań odwetowych.

2. Praktyki zakazane, jeśli nie zostały uzgodnione z góry (szara lista):

Następujące praktyki są zakazane, jeżeli nie zostały wcześniej jasno i na piśmie uzgodnione w umowie:

• Zwrot niesprzedanych produktów dostawcy bez zapłaty.
• Opłaty za wprowadzenie towaru do oferty (tzw. opłaty półkowe).
• Pokrywanie kosztów akcji rabatowych odbiorcy.
• Płatności za reklamę i marketing prowadzone przez odbiorcę.
• Płatności za personel odbiorcy urządzający powierzchnie sprzedaży.

Co się dzieje, gdy supermarket po prostu nie odbierze towaru

Ta sytuacja jest bardzo ryzykowna, zwłaszcza w przypadku towarów szybko psujących się, takich jak produkty mleczne, mięso czy owoce i warzywa. Ustawa o znaczącej sile rynkowej stanowi, że odbiorca nie może anulować zamówienia produktów rolnych lub spożywczych łatwo psujących się w terminie krótszym niż 30 dni przed planowaną dostawą.

Ponadto obowiązuje klauzula generalna, która zakazuje wszelkich działań sprzecznych z dobrą wiarą i uczciwością. Chodzi na przykład o nieuzasadnione wycofanie z oferty, gdy supermarket kończy z Państwem współpracę „z dnia na dzień” bez umownego okresu wypowiedzenia lub bez rzeczowego powodu.

Supermarket może oczywiście odmówić przyjęcia wadliwego towaru, ale musi postępować zgodnie z ustawą i umową. Prawnicy z kancelarii adwokackiej ARROWS w takich przypadkach często pomagają klientom dochodzić odszkodowania za zepsuty towar i utracone korzyści.

Tabela ryzyk i rozwiązań

Jakie sankcje grożą supermarketowi, jeśli postępuje nieuczciwie

Jeżeli czeski Urząd Ochrony Konkurencji (ÚOHS) stwierdzi naruszenie ustawy, sankcje są drakońskie.

• Kara do 10% obrotu netto: Kara nie jest obliczana wyłącznie od obrotu w Republice Czeskiej i może osiągnąć ogromne kwoty. W mniej poważnych przypadkach może wynosić do 10 000 000 CZK (ok. 411 500 EUR).
• Środki naprawcze: ÚOHS może nakazać usunięcie stanu niezgodnego z prawem, na przykład zmianę umów lub dopłatę zaległych kwot.
• Ryzyko reputacyjne: Decyzje ÚOHS są publiczne, a informacja, że sieć szykanuje dostawców, szkodzi marce w oczach klientów.

Jak chronić się prewencyjnie za pomocą umowy

Najlepszą obroną jest prewencja, dlatego ustawa wymaga, aby umowa między dostawcą a odbiorcą o znaczącej sile rynkowej miała formę pisemną.

• Zweryfikowana umowa: Umowa musi zawierać jednoznacznie określoną cenę kupna, termin płatności faktur maksymalnie 30 dni oraz dokładny zakres i cenę ewentualnych usług.
• Prawnik po Państwa stronie: Supermarkety mają całe działy prawne, Państwo potrzebują eksperta znającego ustawę o znaczącej sile rynkowej. Prawnicy z kancelarii adwokackiej ARROWS zadbają o to, by Państwa umowy nie zawierały ukrytych pułapek.
• Dokumentacja: Proszę przechowywać całą komunikację dotyczącą cen, nacisków lub zmian warunków, ponieważ stanowi ona kluczowy dowód w ewentualnym postępowaniu.

Jak długo trwa rozwiązanie sporu

Rozwiązanie sporu ma zazwyczaj trzy fazy, różniące się czasochłonnością i skutkami.

• Wezwanie przedsądowe i negocjacje: Wejście adwokata do sprawy często zmienia dynamikę, a większość sporów udaje się rozwiązać polubownie w ciągu kilku tygodni.
• Postępowanie administracyjne przed ÚOHS: Jeśli złożą Państwo zawiadomienie do Urzędu, wszczyna on postępowanie wyjaśniające, które może trwać od kilku miesięcy do roku.
• Spór sądowy o odszkodowanie: Jeśli ponieśli Państwo szkodę finansową, dochodzimy jej przed sądem, przy czym postępowanie trwa zwykle 1–3 lata.

Przykłady z praktyki i typowe naruszenia ustawy

Oto przykłady działań, które ÚOHS w przeszłości karał lub które stanowią typowe naruszenie ustawy.

Sieć handlowa żądała od dostawców opłat za samo przyjęcie ich towaru do sprzedaży, nie zapewniając w zamian rzeczywistego świadczenia. Duży odbiorca systematycznie płacił faktury swoim dostawcom dopiero po 60 lub 90 dniach, choć ustawa ściśle przewiduje 30 dni.

Innym przykładem jest sytuacja, w której sieć zmuszała dostawców towarów sezonowych do odebrania wszystkiego, czego nie sprzedano, i zwrotu pieniędzy. Jest to typowa „szara praktyka”, zakazana bez uprzedniego pisemnego porozumienia.

Jak zacząć się bronić krok po kroku

Jeśli znajdują się Państwo w sytuacji, w której odbiorca dyktuje niezgodne z prawem warunki, proszę postępować następująco:

1. Zgromadzić dowody: Proszę przygotować umowy, aneksy do nich, korespondencję e-mailową i zestawienie niezapłaconych faktur.
2. Skontaktować się z ekspertami: Proszę nie działać pod wpływem emocji i pozwolić prawnikom z kancelarii adwokackiej ARROWS ocenić, czy doszło do naruszenia ustawy.
3. Wybrać strategię: Wspólnie zdecydujemy, czy wyślemy wezwanie przedsądowe, złożymy zawiadomienie do ÚOHS, czy wniesiemy pozew o odszkodowanie.

Ustawa o znaczącej sile rynkowej istnieje po to, by wyrównać relacje między małymi dostawcami a dużymi sieciami. Jeśli mają Państwo poczucie, że są traktowani nieuczciwie, prawdopodobnie dochodzi do naruszenia ustawy.

Proszę nie bać się zareagować, ponieważ bierność i strach przed utratą odbiorcy często prowadzą do dalszego pogarszania się warunków. Dzięki profesjonalnemu zastępstwu prawnemu partnerstwo może wrócić do uczciwych ram.

Jeśli mają Państwo problemy z siecią handlową, prosimy o kontakt pod adresem konsultacja@arws.cz. Chętnie omówimy z Państwem dostępne możliwości i zaproponujemy skuteczne postępowanie.