Od pieczy wyłącznej i naprzemiennej do równorzędnej

Koniec formalnych etykiet

• Dotychczas rozróżniano między wyłączną pieczą jednego z rodziców,

• pieczą naprzemienną w ściśle określonych odstępach czasu,

• oraz pieczą wspólną, jeżeli rodzice porozumieli się co do pieczy i obydwoje byli w stanie ją sprawować.

Taka kategoryzacja była często źródłem niepotrzebnych konfliktów, w których rodzice walczyli raczej o „rodzaj pieczy” niż o jej konkretne ukształtowanie. Prowadziła też do tego, że rodzice czuli się albo „rodzicem rezydentnym”, albo „tym drugim w kolejności”, co dodatkowo zaostrzało relacje.

Równorzędność jako punkt wyjścia

Obecnie ustawa wychodzi z założenia, że odpowiedzialność rodzicielska po rozwodzie pozostaje wspólna i równorzędna. Rozwód nie czyni z rodziców nierównych partnerów – dziecko nadal ma dwoje rodziców o takim samym zakresie odpowiedzialności i praw.

Sąd nie będzie zatem określał „rodzaju pieczy”, lecz będzie rozstrzygał o zakresie i sposobie sprawowania pieczy przez każdego z rodziców. Ustawa pozwala uregulować pieczę indywidualnie – w zależności od wieku dziecka, jego rozkładu dnia, odległości między miejscami zamieszkania, potrzeb dziecka oraz realnych możliwości każdego z rodziców.

Zakres pieczy zamiast przyznania dziecka

Zamiast tradycyjnego „powierzenia dziecka do wyłącznej pieczy” sąd będzie teraz rozstrzygał:

• w jakim zakresie każdy z rodziców będzie sprawował pieczę nad dzieckiem,

• kiedy i w jaki sposób dziecko będzie przebywać u każdego z nich,

• ewentualnie jakie zasady będą obowiązywać przy przekazywaniu dziecka, w komunikacji lub przy udziale innych osób.

Takie podejście ma zapewnić większą elastyczność i dostosowanie do konkretnej sytuacji rodzinnej – bez konieczności formalnego rozstrzygania, czy chodzi o pieczę wyłączną, czy naprzemienną.

Możliwość ograniczenia określonych wpływów

Ustawa jednocześnie przyznaje sądowi uprawnienie do ograniczenia sprawowania pieczy w określonym środowisku lub w obecności konkretnych osób, jeżeli byłoby to niezbędne dla dobra dziecka. Najczęściej będzie chodziło o sytuacje, w których dziecko byłoby narażone na negatywny wpływ osoby trzeciej (np. partnera rodzica, skonfliktowanego członka rodziny) lub gdy środowisko, w którym sprawowana jest piecza, nie jest dla dziecka bezpieczne.

Możliwość ta nie ma jednak służyć do generalnego ingerowania w życie domowe rodzica. Sąd może skorzystać z tego instrumentu tylko wtedy, gdy istnieją konkretne i poważne powody wskazujące na to, że bez takiego ograniczenia dziecko doznałoby szkody.

Przestrzeń dla porozumienia rodziców

Podstawową zasadą nadal pozostaje to, że rodzice mogą się porozumieć. Jeżeli porozumienie respektuje interesy dziecka, sąd z reguły je zatwierdzi. Nowelizacja wzmacnia możliwość, by porozumienie rodziców nie było ograniczane formalnymi szufladkami i by sąd nie ingerował niepotrzebnie w jego treść, o ile dziecku nie grozi niebezpieczeństwo.

Nowe podejście wspiera więc rozwiązania konsensualne i indywidualne ukształtowanie pieczy, zamiast stawiać rodziców przeciwko sobie w walce o „pozycję rezydentną”.

Podsumowanie

Od stycznia 2026 roku przy rozstrzyganiu o pieczy nad dzieckiem nie będzie się określać, czy chodzi o pieczę wyłączną, naprzemienną czy wspólną. Ustawa wychodzi z założenia, że oboje rodzice także po rozwodzie ponoszą równorzędną odpowiedzialność za dziecko, a sąd będzie rozstrzygał wyłącznie o konkretnym zakresie i sposobie sprawowania pieczy.

Ważne jest, że pieczy równorzędnej nie należy mylić z równomierną. Nowelizacja wyraźnie nie zakłada, że dziecko musiałoby spędzać z każdym z rodziców tyle samo czasu. Orzeczenie sądu musi nadal uwzględniać wyjątkowość każdej sytuacji i dobro dziecka. Zmiana terminologii nie zmienia więc zasady – piecza ma być ukształtowana sprawiedliwie, a nie mechanicznie podzielona.