Dochodzenie kar umownych w postępowaniu insolwencyjnym

Co dzieje się z karami umownymi, gdy dłużnik wchodzi w postępowanie insolwencyjne?

Kary umowne nie są należnością uboczną wierzytelności, lecz odrębną wierzytelnością, którą należy zgłosić jako należność główną. To rozróżnienie ma zasadnicze znaczenie praktyczne. O ile odsetki za opóźnienie czy koszty postępowania można często ująć jako należności uboczne, o tyle kara umowna musi zostać wskazana w zgłoszeniu odrębnie, z własną podstawą powstania.

Czeska ustawa insolwencyjna rozróżnia dwa kluczowe momenty, które decydują o losie kary umownej:

Powstanie roszczenia o karę umowną przed postanowieniem o stwierdzeniu niewypłacalności (rozhodnutí o úpadku): Jeżeli roszczenie o karę umowną powstało, zanim sąd insolwencyjny wydał postanowienie o stwierdzeniu niewypłacalności dłużnika, można je co do zasady zgłosić w postępowaniu insolwencyjnym. Należy jednak przestrzegać szczególnych zasad, zwłaszcza w przypadku oddłużenia (oddlužení) osób fizycznych.

Powstanie roszczenia o karę umowną po postanowieniu o stwierdzeniu niewypłacalności: Kary umowne, z których roszczenie powstało dopiero po postanowieniu o stwierdzeniu niewypłacalności, w ogóle nie są zaspokajane w postępowaniu insolwencyjnym. Są to wierzytelności wyłączone na podstawie § 170 lit. e) czeskiej ustawy o niewypłacalności i sposobach jej rozwiązania (ustawa nr 182/2006 Sb., dalej „InsZ”). Zasada ta obowiązuje niezależnie od tego, czy sposobem rozwiązania niewypłacalności jest upadłość likwidacyjna (konkurz), reorganizacja czy oddłużenie.

Wierzytelności podporządkowane: kiedy kara umowna spada na koniec kolejki wierzycieli

Jednym z najistotniejszych ryzyk przy dochodzeniu kar umownych w postępowaniu insolwencyjnym jest ich zaliczenie do tzw. wierzytelności podporządkowanych zgodnie z § 172 InsZ. Zasada ta ma zastosowanie przede wszystkim w oddłużeniu osób fizycznych i istotnie wpływa na prawdopodobieństwo zaspokojenia Państwa roszczenia.

W oddłużeniu kara umowna zastrzeżona na wypadek opóźnienia w spełnieniu świadczenia staje się wierzytelnością podporządkowaną w zakresie, w jakim łącznie z odsetkami, odsetkami za opóźnienie i opłatą za opóźnienie przekracza wysokość należności głównej zgłoszonej wierzytelności na dzień jej powstania. 

W praktyce oznacza to, że jeżeli na przykład należność główna wynosi 100 000 CZK (ok. 4 100 EUR), a łączne roszczenie z tytułu odsetek, odsetek za opóźnienie, opłat za opóźnienie i kar umownych za opóźnienie wynosi 150 000 CZK (ok. 6 200 EUR), to kwota przekraczająca 100 000 CZK (czyli 50 000 CZK, ok. 2 100 EUR) staje się wierzytelnością podporządkowaną.

Wierzytelności podporządkowane zaspokaja się dopiero po pełnym zaspokojeniu wszystkich pozostałych wierzytelności objętych postępowaniem insolwencyjnym. W praktyce oznacza to, że szansa na zaspokojenie wierzytelności podporządkowanej jest minimalna, ponieważ majątek dłużnika w oddłużeniu zwykle nie wystarcza nawet na pełne zaspokojenie zwykłych niezabezpieczonych wierzycieli. Ponadto wierzyciele wierzytelności podporządkowanych nie mają prawa głosu na zgromadzeniu wierzycieli.

Jak uniknąć tego ryzyka lub je ograniczyć?

Przy negocjowaniu umów z partnerami biznesowymi warto tak ukształtować sankcje umowne, aby w razie niewypłacalności nie przekraczały limitu prowadzącego do podporządkowania. Można to osiągnąć na przykład poprzez:

• Karę umowną za inne naruszenie obowiązku niż opóźnienie: Kary umowne zastrzeżone za inne naruszenie obowiązku niż opóźnienie w spełnieniu świadczenia nie stają się podporządkowane, nawet jeśli przekraczają należność główną.

• Zabezpieczenie wierzytelności wraz z karą umowną: Wierzyciele zabezpieczeni mają w postępowaniu insolwencyjnym pierwszeństwo zaspokojenia z przedmiotu zabezpieczenia, a zasada podporządkowania nie ma do nich zastosowania w pełnym zakresie.

• Karę umowną jako dług z działalności gospodarczej: Jeżeli kara umowna jest uznawana za dług z działalności gospodarczej, zasada podporządkowania jej nie dotyczy.

Adwokaci ARROWS mają bogate doświadczenie w przygotowywaniu i weryfikacji warunków umownych tak, aby w razie niewypłacalności partnera biznesowego maksymalizowały szansę na zaspokojenie Państwa wierzytelności, w tym sankcji. Zadbamy o to, by Państwa umowy stanowiły solidną podstawę prawną dla przyszłej windykacji.

Jak prawidłowo zgłosić karę umowną w postępowaniu insolwencyjnym

Zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu insolwencyjnym jest czynnością procesową podlegającą surowym zasadom i terminom. Każdy błąd może sprawić, że Państwa zgłoszenie nie zostanie uwzględnione albo wierzytelność zostanie zakwestionowana przez zarządcę insolwencyjnego lub dłużnika.

Kiedy i gdzie zgłosić wierzytelność

Zgłoszenie wierzytelności można złożyć już od wszczęcia postępowania insolwencyjnego, jednak najpóźniej do upływu terminu wyznaczonego w postanowieniu o stwierdzeniu niewypłacalności. Standardowo termin ten wynosi 2 miesiące od opublikowania postanowienia w czeskim rejestrze insolwencyjnym (insolvenční rejstřík). Jest to termin zawity – zgłoszenia złożone po terminie nie są uwzględniane, a tak dochodzone wierzytelności nie są w postępowaniu insolwencyjnym zaspokajane.

Zgłoszenie wierzytelności składa się do sądu insolwencyjnego, który prowadzi postępowanie insolwencyjne dłużnika. Informacje o wszczętym postępowaniu insolwencyjnym znajdą Państwo w rejestrze insolwencyjnym pod adresem https://isir.justice.cz.

Obowiązkowe elementy zgłoszenia

Zgłoszenie wierzytelności można złożyć wyłącznie na urzędowym formularzu, którego elementy określa przepis wykonawczy. Formularz jest dostępny na stronie https://insolvence.justice.cz. Zgłoszenie musi zawierać:

• oznaczenie sądu insolwencyjnego i sygnaturę akt postępowania insolwencyjnego

• dane identyfikacyjne dłużnika (imię i nazwisko/firma, siedziba/miejsce zamieszkania, numer identyfikacyjny IČO)

• dane identyfikacyjne wierzyciela, w tym ewentualnego pełnomocnika

• wysokość wierzytelności – kluczowe jest, aby należność główną (dług podstawowy) i karę umowną wskazać odrębnie jako dwie różne należności główne, a nie jako należność główną i należność uboczną

• podstawę powstania wierzytelności – w przypadku należności głównej będzie to zazwyczaj umowa (sprzedaży, o dzieło, kredytu itp.), a w przypadku kary umownej konkretne naruszenie zobowiązania umownego, na wypadek którego kara umowna została zastrzeżona

• opis okoliczności stanowiących podstawę powstania wierzytelności

• charakter wierzytelności (czy jest wykonalna, wymagalna, zabezpieczona, podporządkowana)

• podpis wierzyciela lub jego pełnomocnika

Jeżeli są Państwo przedsiębiorcą posiadającym skrzynkę danych (datová schránka), złożenie zgłoszenia drogą elektroniczną za pośrednictwem skrzynki danych jest obowiązkowe.

Obowiązkowe załączniki do zgłoszenia

Do zgłoszenia wierzytelności należy dołączyć dokumenty, na które zgłoszenie się powołuje. Bez tych załączników zgłoszenie może zostać odrzucone lub wierzytelność zakwestionowana. W przypadku kary umownej obejmuje to:

• Umowę, w której zastrzeżono karę umowną – musi z niej wynikać obowiązek, którego naruszenie skutkuje karą umowną, oraz wysokość kary lub sposób jej ustalenia

• Dokumenty potwierdzające naruszenie obowiązku – na przykład niezapłacone faktury z dowodem ich doręczenia i upływu terminu płatności, zapisy o niedostarczeniu towaru, protokoły wadliwego wykonania

• Wyliczenie kary umownej – jeżeli kara umowna jest zmienna (na przykład dzienna), należy dołączyć szczegółowe wyliczenie ze wskazaniem okresu i zastosowanej stawki

• Korespondencję z dłużnikiem dotyczącą kary umownej, jeżeli istnieje (monity, wezwania do zapłaty)

Jeżeli wierzytelność jest wykonalna (na przykład uzyskali już Państwo prawomocny wyrok sądu), wykonalność należy wykazać dokumentem urzędowym, tj. zazwyczaj prawomocnym i wykonalnym orzeczeniem sądu lub aktem notarialnym z klauzulą zgody na wykonalność. Wierzytelności wykonalne mają w postępowaniu insolwencyjnym korzystniejszą pozycję, ponieważ podstawy ich zakwestionowania są ograniczone.

Adwokaci ARROWS zapewnią kompleksowe przygotowanie zgłoszenia wierzytelności wraz ze wszystkimi załącznikami, prawidłowym wyliczeniem i dotrzymaniem terminów. Dzięki doświadczeniu ze stałej obsługi ponad 150 spółek akcyjnych, 250 spółek s.r.o. (czeska spółka z ograniczoną odpowiedzialnością) i innych klientów wiemy, jak ważne są szybkość i precyzja.

Weryfikacja wierzytelności: gdzie może dojść do zakwestionowania i jak się bronić

Po zgłoszeniu wierzytelności następuje etap weryfikacji, którą przeprowadza zarządca insolwencyjny wspólnie z dłużnikiem. Właśnie na tym etapie rozstrzyga się, czy Państwa wierzytelność wraz z karą umowną zostanie uznana (ustalona), czy zakwestionowana. Zakwestionowana wierzytelność nie przepada automatycznie, ale muszą Państwo być przygotowani do jej obrony w sporze incydentalnym (incidenční spor), co jest procesem wymagającym, czasochłonnym i kosztownym.

Jak przebiega weryfikacja wierzytelności

Zarządca insolwencyjny weryfikuje zgłoszenia wierzytelności przede wszystkim na podstawie załączonych dokumentów oraz księgowości lub ewidencji dłużnika. Zarządca wzywa dłużnika do zajęcia stanowiska wobec zgłoszonych wierzytelności. Następnie sporządza listę zgłoszonych wierzytelności, w której przy każdej wierzytelności wyraźnie wskazuje, czy ją uznaje, czy kwestionuje, a jeśli kwestionuje – w jakim zakresie (istnienie, wysokość lub kolejność).

W oddłużeniu osób fizycznych weryfikacja odbywa się w formie osobistego spotkania zarządcy insolwencyjnego z dłużnikiem, na którym dłużnik ma ostatnią możliwość zakwestionowania wierzytelności. Zarządca sporządza następnie sprawozdanie z weryfikacji zawierające listę zgłoszonych wierzytelności ze wskazaniem stanowiska zarządcy i dłużnika.

Podstawy, z których kara umowna może zostać zakwestionowana

Zarządca insolwencyjny, dłużnik lub inny wierzyciel mogą zakwestionować wierzytelność co do jej istnienia, wysokości lub kolejności. W przypadku kary umownej najczęstszymi podstawami zakwestionowania są:

Zakwestionowanie istnienia oznacza podważenie tego, że wierzytelność w ogóle powstała lub że już wygasła. W przypadku kary umownej może chodzić na przykład o twierdzenie, że:

• kara umowna nie została w umowie ważnie zastrzeżona (nieokreśloność, sprzeczność z dobrymi obyczajami)

• dłużnik nie naruszył obowiązku, do którego odnosiła się kara umowna

• kara umowna została już zapłacona lub wygasła w inny sposób (na przykład wskutek zwolnienia z długu)

• roszczenie o karę umowną uległo przedawnieniu

Zakwestionowanie wysokości oznacza podważenie wysokości zgłoszonej wierzytelności. W przypadku kary umownej chodzi zazwyczaj o:

• niezgodę z wyliczeniem (inna liczba dni opóźnienia, inna stawka)

• zarzuty, że kara umowna jest rażąco wygórowana i powinna zostać przez sąd zmiarkowana

Wierzytelności wykonalne mają pod tym względem przewagę – jeżeli zostały przyznane prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego właściwego organu, można je zakwestionować jedynie z bardzo ograniczonych przyczyn określonych w § 199 ust. 2 InsZ. Kwestionującemu nie przysługuje możliwość powołania się na inną ocenę prawną sprawy, a jedynie na nowe okoliczności, które nie były i nie mogły być podniesione w pierwotnym postępowaniu (na przykład sfałszowanie podpisu).

Jak bronić się przed zakwestionowaniem wierzytelności

Jeżeli Państwa wierzytelność wraz z karą umowną zostanie zakwestionowana, mają Państwo dwie możliwości:

A) Spór incydentalny o ustalenie istnienia, wysokości lub kolejności wierzytelności

Jeżeli zakwestionowano wierzytelność niewykonalną, muszą Państwo jako wierzyciel wnieść do sądu insolwencyjnego powództwo o ustalenie, że zakwestionowana wierzytelność jest zasadna. Termin na wniesienie powództwa wynosi 30 dni od posiedzenia weryfikacyjnego. Jeżeli powództwo nie zostanie wniesione w terminie, Państwa wierzytelność nie będzie dalej uwzględniana w postępowaniu insolwencyjnym.

W sporze incydentalnym to Państwo ponoszą ciężar dowodu, że wierzytelność istnieje i ma prawidłową wysokość. Oznacza to, że muszą Państwo wykazać przed sądem wszystkie okoliczności uzasadniające istnienie wierzytelności – zawarcie umowy, zastrzeżenie kary umownej, naruszenie obowiązku przez dłużnika, powstanie szkody (jeżeli chodzi o kompensacyjną funkcję kary umownej).

Jeżeli zakwestionowano wierzytelność wykonalną, powództwo wnosi zarządca insolwencyjny (a nie wierzyciel), i to o ustalenie, że wierzytelność nie jest zasadna. W takim przypadku to zarządca musi wykazać podstawy zakwestionowania.

B) Cofnięcie zakwestionowania

W niektórych przypadkach zarządca insolwencyjny może cofnąć swoje zakwestionowanie, na przykład gdy wierzyciel dodatkowo przedstawi mu niezbędne dowody. Cofnięcie zakwestionowania powoduje, że wierzytelność zostaje ustalona bez konieczności prowadzenia sporu incydentalnego.

Spory incydentalne są wymagające zarówno pod względem procesowym, jak i merytorycznym, a ich wynik może zasadniczo przesądzić o tym, czy otrzymają Państwo choćby część swoich wierzytelności. Adwokaci ARROWS mają bogate doświadczenie w reprezentowaniu klientów w sporach incydentalnych i zapewnią Państwu fachową argumentację prawną oraz prowadzenie postępowania dowodowego.

Miarkowanie kary umownej: jak sąd może obniżyć Państwa roszczenie

Kolejnym ryzykiem, które może znacznie obniżyć zakres zaspokojenia kary umownej, jest jej miarkowanie przez sąd. Zgodnie z § 2051 czeskiego Kodeksu cywilnego (ustawa nr 89/2012 Sb., dalej „KC”) sąd może na wniosek dłużnika obniżyć rażąco wygórowaną karę umowną.

Jak uniknąć ryzyka miarkowania

Przy zastrzeganiu kar umownych w umowach z partnerami biznesowymi warto:

• Wybrać odpowiednią wysokość kary umownej – adekwatność zależy od okoliczności danego przypadku, jednak za ogólnie przyjmowaną rozsądną granicę uznaje się ok. 0,5% dziennie, a wyższe stawki mogą być uznane za ryzykowne z punktu widzenia miarkowania

• Jasno określić funkcję kary umownej – jeżeli ma ona służyć jako zryczałtowane odszkodowanie, można to wyraźnie wskazać w umowie

• Przewidzieć w umowie także mechanizm obniżenia kary w określonych okolicznościach, aby sąd w ogóle nie musiał sięgać po miarkowanie

• Dochodzić kar umownych aktywnie i bez zbędnej zwłoki – długotrwała bierność wierzyciela może zostać uwzględniona przez sąd przy miarkowaniu jako okoliczność łagodząca dla dłużnika

Adwokaci ARROWS pomogą Państwu tak ukształtować kary umowne, aby były prawnie solidne, a jednocześnie adekwatne i egzekwowalne. Dzięki naszemu doświadczeniu wiemy, jakie sformułowania i stawki wytrzymują kontrolę sądową.

Sankcja za zawyżenie wierzytelności: gdy zamiast zaspokojenia grozi kara

Jednym z mniej znanych, ale ważnych przepisów InsZ jest § 179 ust. 1, który umożliwia sądowi insolwencyjnemu ukaranie zawyżenia rzeczywistej wysokości zgłoszonej wierzytelności.

Jeżeli rzeczywista wysokość ustalonej wierzytelności (wraz z karą umowną) wynosi mniej niż 50% zgłoszonej kwoty, sąd może na wniosek zarządcy insolwencyjnego nałożyć na wierzyciela obowiązek zapłaty określonej kwoty na rzecz masy majątkowej. Kwotę tę sąd ustala z uwzględnieniem wszystkich okoliczności zgłoszenia i weryfikacji wierzytelności, najwyżej jednak do wysokości, o jaką zgłoszona wierzytelność przekroczyła zakres, w jakim została ustalona.

Innymi słowy, jeżeli na przykład zgłosili Państwo wierzytelność w wysokości 1 000 000 CZK (ok. 41 200 EUR), ale po weryfikacji lub sporze incydentalnym ustalono ją jedynie w wysokości 300 000 CZK (ok. 12 300 EUR), czyli 30% zgłoszonej kwoty, sąd może nałożyć na Państwa obowiązek zapłaty do masy majątkowej kwoty do 700 000 CZK (ok. 28 800 EUR).

Jak uniknąć sankcji za zawyżenie

• Starannie wyliczcie wierzytelność wraz z karą umowną i dbajcie o poprawność obliczeń

• Dołączcie do zgłoszenia wszystkie niezbędne dowody, aby było jasne, że wysokość wierzytelności jest uzasadniona

• W razie wątpliwości co do wysokości skonsultujcie się z adwokatem – jeżeli co do części wierzytelności istnieje niepewność prawna lub faktyczna, lepiej jej w ogóle nie zgłaszać, niż ryzykować sankcję

• Nie zgłaszajcie wierzytelności celowo zawyżonych z zamiarem uzyskania większego prawa głosu lub wyższego zaspokojenia kosztem pozostałych wierzycieli

Adwokaci ARROWS zapewnią precyzyjne wyliczenie Państwa wierzytelności wraz z karami umownymi i zminimalizują ryzyko sankcji za zawyżenie. Stawiamy na precyzję i szczegółową znajomość prawa insolwencyjnego.

Dlaczego warto zwrócić się do kancelarii adwokackiej ARROWS

Dochodzenie wierzytelności, w tym kar umownych, w postępowaniu insolwencyjnym to złożony proces prawny pełen pułapek. Każdy błąd, uchybienie terminowi lub niekompletna dokumentacja mogą sprawić, że stracą Państwo całą wierzytelność. Nawet przy zachowaniu wszystkich wymogów formalnych grozi zakwestionowanie wierzytelności, miarkowanie kary umownej przez sąd lub zaliczenie jej do wierzytelności podporządkowanych z minimalną szansą na zaspokojenie.

Aby zmaksymalizować szanse na sukces, potrzebują Państwo fachowego doradztwa prawnego i reprezentacji ze strony adwokatów z doświadczeniem właśnie w prawie insolwencyjnym. Kancelaria adwokacka ARROWS to wyspecjalizowana kancelaria, która na co dzień zajmuje się sprawami niewypłacalności i windykacji wierzytelności dla szerokiego grona klientów – od średnich i dużych spółek po inwestorów i właścicieli nieruchomości.

Nasze usługi obejmują:

• Przygotowanie i weryfikację umów z prawidłowo ukształtowanymi karami umownymi, które minimalizują ryzyko podporządkowania lub wyłączenia w postępowaniu insolwencyjnym

• Konsultacje prawne dotyczące Państwa możliwości w razie niewypłacalności partnera biznesowego, w tym analizę opłacalności różnych rozwiązań

• Kompleksowe przygotowanie zgłoszenia wierzytelności wraz ze wszystkimi obowiązkowymi załącznikami, prawidłowym wyliczeniem i sformułowaniem podstaw powstania

• Reprezentację na posiedzeniu weryfikacyjnym i obronę Państwa wierzytelności przed zakwestionowaniem przez zarządcę insolwencyjnego lub dłużnika

• Prowadzenie sporów incydentalnych przed sądem insolwencyjnym o ustalenie istnienia, wysokości lub kolejności wierzytelności

• Monitoring niewypłacalności Państwa partnerów biznesowych i terminowe powiadamianie o konieczności zgłoszenia wierzytelności

• Reprezentację przed organami nadzoru i regulatorami, jeżeli niewypłacalność ma wpływ na Państwa licencje lub zezwolenia

• Doradztwo międzynarodowe i zapewnienie usług prawnych za granicą za pośrednictwem sieci ARROWS International

Na co dzień jesteśmy także partnerem dla prawników wewnętrznych przy rozwiązywaniu spraw szczególnych, takich jak złożone postępowania insolwencyjne, sprawy międzynarodowe czy windykacja wierzytelności rzędu milionów koron czeskich.

Potrafimy również łączyć klientów ze sobą – jeżeli szukają Państwo okazji inwestycyjnych lub biznesowych, partnera do zakupu lub sprzedaży udziałów, albo potrzebują finansowania swoich projektów, chętnie wysłuchamy ciekawych pomysłów biznesowych i ewentualnie połączymy Państwa z odpowiednimi partnerami z naszego portfolio.

Podsumowanie

Dochodzenie kar umownych w postępowaniu insolwencyjnym to złożona problematyka prawna wymagająca szczegółowej znajomości nie tylko InsZ, ale także prawa cywilnego, prawa umów i orzecznictwa sądów. Każdy przypadek ma swoją specyfikę i ryzyka, które mogą istotnie wpłynąć na to, czy i w jakiej wysokości zdołają Państwo zaspokoić swoje wierzytelności, w tym kary umowne.

Jeżeli nie chcą Państwo ryzykować błędów, szkód czy kar, mogą Państwo bezpiecznie powierzyć całą sprawę kancelarii adwokackiej ARROWS. Dzięki doświadczeniu w długoterminowej obsłudze naszych klientów – ponad 150 spółek akcyjnych, 250 spółek s.r.o. oraz 50 gmin i krajów (regionów) – potrafimy znacznie skrócić czas i zminimalizować ryzyko błędów. Jesteśmy ubezpieczeni od szkód do kwoty 500 000 000 CZK (ok. 20,6 mln EUR), dlatego bezpieczniej jest powierzyć sprawę profesjonalistom.

Skontaktujcie się z nami i uzyskajcie rozwiązanie prawne dopasowane do dochodzenia Państwa wierzytelności w postępowaniu insolwencyjnym.