Przejdź do treści

Eksport towarów podwójnego zastosowania z Czech w 2026 roku – licencje i obowiązki

Mgr. Vojtěch Sucharda
Opublikowano:Zaktualizowano:

Wywóz towarów podwójnego zastosowania z Republiki Czeskiej w 2026 roku wymaga, zgodnie z prawem czeskim i unijnym, prawidłowej klasyfikacji produktu oraz sprawdzenia, czy dla danej transakcji konieczne jest zezwolenie. Zaktualizowany wykaz kontrolowanych pozycji obowiązuje od 15 listopada 2025, a przepisy dotyczą również oprogramowania i technologii przekazywanych drogą elektroniczną. Artykuł wyjaśnia postępowanie licencyjne, weryfikację użytkownika końcowego oraz ryzyka nielegalnego eksportu.

Prawnicy ARROWS omawiający licencje na eksport towarów podwójnego zastosowania w 2026 roku.

Podsumowanie w punktach

  • Zezwolenie jest zawsze potrzebne, jeżeli pozycja jest wymieniona w załączniku I do rozporządzenia (UE) 2021/821 – został on zastąpiony rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) 2025/2003 ze skutkiem od 15 listopada 2025. Wywozem jest także niematerialny transfer oprogramowania, technologii lub dokumentacji, a więc również e-mail.
  • Sankcje są dwutorowe: wykroczenie zagrożone karą do 20 000 000 CZK (ok. 0,8 mln EUR) zgodnie z § 18 ust. 2 czeskiej ustawy nr 594/2004 Sb. oraz przestępstwo z § 262 czeskiego Kodeksu karnego (ustawa nr 40/2009 Sb.) zagrożone karą od 3 do 8 lat – i to już za sam wywóz bez ważnego zezwolenia, a nie dopiero za „poważne przypadki”.
  • Prawomocnie stwierdzone wykroczenie zgodnie z § 9 ust. 2 ustawy wyklucza Państwa na 3 lata z możliwości uzyskania zezwolenia. Skutkiem ekonomicznym nie jest więc kara, lecz wstrzymanie eksportu.
  • Po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego Republiki Czeskiej (Ústavní soud) Pl. ÚS 13/24 z 26 marca 2025 odmowa udzielenia zezwolenia podlega kontroli sądowej; odwołania do ministra nadal jednak wnieść nie można (§ 10 ust. 5).

Chcą państwo bezpiecznie wywozić towary podwójnego zastosowania?

Czym są towary podwójnego zastosowania i jakie są ramy prawne w 2026 roku

Towary podwójnego zastosowania to produkty, oprogramowanie i technologie, które mają zastosowanie cywilne, ale mogą być wykorzystane także do celów wojskowych – zwłaszcza przy opracowywaniu lub produkcji broni masowego rażenia i jej nośników. Typowymi przykładami są obrabiarki, urządzenia pomiarowe i optyczne, lasery, półprzewodniki, prekursory chemiczne, materiały biologiczne, oprogramowanie szyfrujące czy technologie produkcyjne.

Kontrola wywozu nie jest zakazem handlu. Ocenie podlega każda pojedyncza transakcja: jeżeli istnieje ryzyko nadużycia, zezwolenia Państwo nie otrzymają. Republika Czeska uczestniczy w międzynarodowych reżimach kontroli – porozumieniu z Wassenaar, Grupie Dostawców Jądrowych, Grupie Australijskiej i Reżimie Kontroli Technologii Rakietowych – a ich wykazy są transponowane do prawa UE.

Ramy prawne tworzą rozporządzenie (UE) 2021/821 oraz czeska ustawa o wykonywaniu reżimu Unii Europejskiej w zakresie kontroli wywozu, pośrednictwa, pomocy technicznej, tranzytu i transferu towarów podwójnego zastosowania (ustawa nr 594/2004 Sb., dalej „ustawa”), z późniejszymi zmianami (ostatnio ustawą nr 218/2025 Sb. ze skutkiem od 1 lipca 2025). Szczegóły dotyczące formularzy i sprawozdań reguluje czeskie rozporządzenie rządu nr 30/2023 Sb. Właściwym organem jest Departament Licencji Ministerstwa Przemysłu i Handlu Republiki Czeskiej (Licenční správa Ministerstva průmyslu a obchodu, dalej „MPO”), a kontrolę przy wywozie i tranzycie prowadzi Administracja Celna Republiki Czeskiej (Celní správa České republiky). Urząd celny jest jednocześnie organem, który w razie podejrzenia może zatrzymać przesyłkę – jak postępować w takiej sytuacji i co przedłożyć, omawiamy w artykule o zatrzymaniu przesyłki przez urząd celny.

Uwaga na datę: wykaz kontrolny w załączniku I do rozporządzenia (UE) 2021/821 został zastąpiony rozporządzeniem (UE) 2025/2003 ze skutkiem od 15 listopada 2025. Zmiany objęły większość kategorii – zwłaszcza elektronikę, technologie półprzewodnikowe, lasery, urządzenia produkcyjne i laboratoryjne oraz technologie kosmiczne. W wykazie znalazły się także pozycje, które nie zostały formalnie przyjęte w ramach porozumienia z Wassenaar z powodu weta jednego państwa. Wiele firm po raz pierwszy znalazło się więc w reżimie licencyjnym – każdą klasyfikację przeprowadzoną przed listopadem 2025 należy powtórzyć.

Kiedy potrzebne jest zezwolenie – i kiedy zaskoczy Państwa klauzula catch-all

Zgodnie z § 3 ustawy zezwolenie na wywóz jest wymagane w czterech sytuacjach. Pierwsza to przypadek, gdy pozycja jest wymieniona w załączniku I do rozporządzenia. Druga to tzw. reżim catch-all, czyli obowiązek licencyjny dla towarów spoza wykazu. Trzecia to decyzja ministerstwa w konkretnym przypadku. Czwarta to krajowy wykaz kontrolny ustanowiony rozporządzeniem rządu ze względów bezpieczeństwa publicznego lub ochrony praw człowieka.

Klauzula catch-all ma więcej postaci, niż się powszechnie podaje. Zgodnie z art. 4 rozporządzenia dotyczy broni masowego rażenia, systemów rakietowych lub wojskowego końcowego zastosowania w państwach objętych embargiem na broń. Zgodnie z art. 5 zezwolenie jest wymagane dla produktów cyberinwigilacji, które mogłyby zostać użyte do represji wewnętrznych lub poważnego naruszania praw człowieka – ma to kluczowe znaczenie dla czeskich firm programistycznych i z branży bezpieczeństwa, a w praktyce jest często pomijane. Artykuły 9 i 10 umożliwiają z kolei kontrolę na podstawie wykazów krajowych innych państw członkowskich.

Państwa obowiązkiem nie jest „nie wywozić bez zgody”, lecz poinformować ministerstwo. Jeżeli wiedzą Państwo lub mają powody przypuszczać, że towar może być przeznaczony do któregoś z określonych zastosowań, muszą Państwo zgłosić to MPO, które zdecyduje, czy zezwolenie jest konieczne. Dopiero wtedy wywóz bez zezwolenia staje się bezprawny.

Czy Państwa firma wywozi technologie, oprogramowanie lub towary, które mogą podlegać reżimowi podwójnego zastosowania? Zobacz nasz webinar i dowiedz się, na co uważać przy eksporcie.

Czwartą drogą jest krajowy wykaz kontrolny. Przepis § 3 ust. 1 lit. d) ustawy umożliwia rządowi określenie w drodze rozporządzenia dalszych pozycji podwójnego zastosowania, których wywóz wymaga zezwolenia ze względów bezpieczeństwa publicznego lub ochrony praw człowieka. Instrument ten służy głównie do objęcia pozycji, których wpisania nie udało się przeforsować w międzynarodowych reżimach kontroli, gdzie decyzje zapadają jednomyślnie.

Wykaz krajowy funkcjonuje więc obok unijnego załącznika I: jeśli nie znajdą Państwo swojego towaru w załączniku I, nie oznacza to, że zezwolenie nie jest potrzebne. Przed wywozem należy sprawdzić, czy w danym czasie nie obowiązuje rozporządzenie rządu obejmujące Państwa segment – w ostatnich latach uwaga koncentruje się zwłaszcza na zaawansowanych technologiach.

Praktyczna uwaga z orzecznictwa: zawiadomienie, którym Ministerstwo Przemysłu i Handlu informuje eksportera, że wywóz będzie wymagał zezwolenia, jest według Naczelnego Sądu Administracyjnego Republiki Czeskiej (Nejvyšší správní soud) (wyrok sygn. 6 As 148/2022 z dnia 9 marca 2023) decyzją w rozumieniu § 65 czeskiej ustawy – Kodeks postępowania przed sądami administracyjnymi (soudní řád správní). Na wniesienie skargi administracyjnej mają więc Państwo tylko dwa miesiące. W tej sprawie przedsiębiorca uchybił terminowi, wniósł niewłaściwy rodzaj skargi i nie uzyskał ochrony sądowej – mimo że środek catch-all zniweczył całą jego relację handlową.

Najczęstsze pytania dotyczące zakresu obowiązku licencyjnego

1. Czy potrzebuję zezwolenia na handel w ramach UE, na przykład ze Słowacją?

Z reguły nie – rynek wewnętrzny jest zliberalizowany. Wyjątkiem są pozycje wymienione w załączniku IV do rozporządzenia, dla których zezwolenie jest wymagane także przy transferze między państwami członkowskimi, oraz przypadki określone w § 13 ustawy (na przykład gdy wiedzą Państwo, że ostateczne miejsce przeznaczenia znajduje się poza UE).

2. Jak sprawdzić, czy mój produkt jest w wykazie?

Klasyfikacji dokonuje się według parametrów technicznych w załączniku I do rozporządzenia (UE) 2021/821 w brzmieniu rozporządzenia (UE) 2025/2003. Drobna zmiana specyfikacji może przesądzić o tym, czy zezwolenie jest potrzebne. Zalecamy pisemną analizę klasyfikacji pozycji – służy ona także jako podstawa obrony, jeśli sprawą zajmie się urząd celny.

3. Co, jeśli towaru nie ma w wykazie?

Nie należy na tym polegać. Właśnie do pozycji niewymienionych stosuje się reżim catch-all zgodnie z art. 4 i 5 rozporządzenia, a obowiązek zgłaszania podejrzanego końcowego zastosowania obowiązuje niezależnie od wykazu.

ARROWS kancelaria adwokacka

Wywóz to nie tylko ciężarówka: oprogramowanie, e-mail, pośrednictwo i pomoc techniczna

Wywozem jest także niematerialny transfer oprogramowania, technologii lub dokumentacji technicznej – e-mailem, przez udostępniony dysk, zdalny dostęp do serwera lub telefonicznie. Firmy regularnie o tym zapominają, ponieważ z magazynu fizycznie nic nie wychodzi. Jeżeli wyślą Państwo dokumentację produkcyjną partnerowi zagranicznemu spoza UE, obowiązują te same zasady co przy wywozie maszyny.

Ustawa nr 594/2004 Sb. nie kontroluje jednak wyłącznie wywozu. Zezwolenie jest wymagane także na:

  • świadczenie usług pośrednictwa dotyczących towarów podwójnego zastosowania (§ 3 ust. 3) – typowo uzgodnienie dostawy między dwoma państwami trzecimi, nawet jeśli towar nigdy nie przejeżdża przez Republikę Czeską;

  • pomoc techniczną – szkolenia, serwis, konsultacje, montaż (§ 12); do celów licencyjnych jest ona traktowana jako wywóz, ale nie podlega procedurze celnej;

  • transfer wybranych pozycji w ramach UE (załącznik IV do rozporządzenia i § 13);

  • tranzyt – ministerstwo może zakazać tranzytu (§ 13b); decyzja ta jest ponadto z mocy ustawy wyłączona spod kontroli sądowej, więc pole do obrony jest znacznie węższe.

Importerzy często zajmują się z kolei międzynarodowym certyfikatem importowym (§ 14), którego wymaga od nich zagraniczny dostawca jako warunku wydania własnego zezwolenia na wywóz. Jego wydanie podlega opłacie administracyjnej w wysokości 500 CZK (ok. 20 EUR) i wiąże się z obowiązkiem prowadzenia ewidencji przywozu przez co najmniej 3 lata.

Jak uzyskać zezwolenie na wywóz (licencję)

System zezwoleń ma cztery poziomy. Indywidualne zezwolenie na wywóz obejmuje konkretną transakcję do jednego państwa przeznaczenia. Globalne zezwolenie na wywóz umożliwia wielokrotny wywóz towarów tego samego rodzaju do jednego lub kilku państw; zgodnie z § 8 ust. 4 muszą Państwo jednak wykazać, że są w stanie przestrzegać reżimu kontroli wywozu i weryfikować końcowe zastosowanie poszczególnych dostaw. Ponadto istnieją unijne generalne zezwolenia na wywóz EU001–EU008 oraz krajowe generalne zezwolenie na wywóz Republiki Czeskiej.

Generalne licencje UE są najprostszą drogą tam, gdzie spełniają Państwo ich warunki. EU001 obejmuje wywóz wybranych pozycji do wąskiego kręgu państw o podobnym reżimie kontroli wywozu. EU002–EU006 dotyczą określonych typowych sytuacji – wywozu wybranych pozycji do wskazanych miejsc przeznaczenia, wywozu po naprawie lub wymianie, czasowego wywozu na wystawę lub targi, telekomunikacji i substancji chemicznych.

EU007 dotyczy wewnątrzgrupowych transferów technologii i wyraźnie wymaga wdrożonego wewnętrznego programu zgodności, a EU008 obejmuje pozycje kryptograficzne. Zakres pozycji i lista miejsc przeznaczenia różnią się dla każdego zezwolenia i zmieniają się w czasie – dlatego zawsze należy opierać się na aktualnym brzmieniu załącznika II do rozporządzenia, a nie na źródłach wtórnych.

Korzystanie z generalnej licencji nie jest wolne od obowiązków. Zgodnie z § 6 ust. 2 ustawy przed pierwszym użyciem muszą Państwo zarejestrować się pisemnie w ministerstwie (MPO potwierdza rejestrację w ciągu 10 dni), w ciągu 15 dni zgłaszać zmiany, a do dziesiątego dnia miesiąca następującego po zakończeniu półrocza kalendarzowego złożyć sprawozdanie z dokonanych wywozów. Wywóz bez ważnej rejestracji stanowi odrębny delikt.

Postępowanie przed Departamentem Licencji Ministerstwa Przemysłu i Handlu krok po kroku

Wniosek składa eksporter na piśmie na formularzu elektronicznym (§ 8 ust. 1). Należy go kierować do elektronicznego biura podawczego Departamentu Licencji (ELIS), do skrzynki danych Ministerstwa Przemysłu i Handlu (ID bxtaaw4) lub do biura podawczego ministerstwa. Termin na wydanie decyzji wynosi 30 dni od złożenia wniosku, wynika z czeskiego kodeksu postępowania administracyjnego (ustawa nr 500/2004 Sb., správní řád) i wydłuża się w przypadku uzupełniania dokumentów. Ministerstwo zasięga opinii innych organów państwowych – Ministerstwa Spraw Zagranicznych Republiki Czeskiej (Ministerstvo zahraničních věcí), czeskiego Urzędu ds. Stosunków Zagranicznych i Informacji (Úřad pro zahraniční styky a informace), ewentualnie czeskiego Państwowego Urzędu Bezpieczeństwa Jądrowego (Státní úřad pro jadernou bezpečnost) – które mają 20 dni na odpowiedź. Realnie należy więc liczyć się z procesem trwającym od kilku tygodni do miesiąca.

Do wniosku zgodnie z § 8 ust. 2 i 3 należy dołączyć:

  • odpis z czeskiego rejestru handlowego (obchodní rejstřík) – oryginał lub urzędowo poświadczoną kopię nie starszą niż 90 dni, ewentualnie dokument potwierdzający uprawnienie do prowadzenia działalności gospodarczej;

  • certyfikat importowy organu państwa przywozu lub oświadczenie zagranicznego użytkownika końcowego ze wskazaniem celu zastosowania, który musi odpowiadać danym we wniosku, oraz z oświadczeniem, że towar nie zostanie ponownie wywieziony bez zgody Republiki Czeskiej;

  • projekt umowy lub zawartą umowę z partnerem zagranicznym z dokładną specyfikacją towaru, w tym ilości;

  • zezwolenie innego organu, jeżeli jest wymagane – w przypadku materiałów jądrowych zgodę Państwowego Urzędu Bezpieczeństwa Jądrowego, w przypadku pozycji chemicznych i biologicznych zgodnie z ustawami szczególnymi.

Opłata administracyjna za udzielenie zezwolenia wynosi 500 CZK i nie jest pobierana, jeżeli zezwolenia nie można udzielić. Z punktu widzenia kosztów jest to kwota znikoma – ryzykiem jest czas i ewentualna odmowa, a nie opłata.

Ministerstwo nie udzieli zezwolenia w szczególności wtedy, gdy nie spełnią Państwo warunków wniosku, gdy byłoby to sprzeczne z interesami Republiki Czeskiej w zakresie polityki zagranicznej lub bezpieczeństwa albo gdy użytkownik końcowy lub końcowe zastosowanie nie gwarantuje wykluczenia związku z bronią masowego rażenia, zastosowaniem wojskowym sprzecznym z interesami Republiki Czeskiej lub naruszaniem praw człowieka. Kluczowy i pomijany punkt: zezwolenia nie otrzymają Państwo również przez 3 lata od uprawomocnienia się decyzji o poważniejszym wykroczeniu zgodnie z § 18 ust. 1 lit. a)–f), względnie przez 2 lata w przypadku powtarzających się mniej poważnych wykroczeń.

Nowość, którą trzeba znać: Trybunał Konstytucyjny Republiki Czeskiej (Ústavní soud) orzeczeniem sygn. Pl. ÚS 13/24 z dnia 26 marca 2025 uchylił drugie zdanie § 10 ust. 5 ustawy nr 594/2004 Sb., które wyłączało kontrolę sądową decyzji w sprawie licencji wywozowych. Od odmowy udzielenia zezwolenia – także w przypadkach uzasadnionych ogólnym odwołaniem do interesów polityki zagranicznej – można się więc obecnie bronić skargą administracyjną. Odwołania do ministra przemysłu i handlu od (nie)udzielenia zezwolenia nadal wnieść nie można; odwołanie przysługuje od decyzji o umorzeniu postępowania, w terminie 15 dni. Jeśli w przeszłości odmówiono Państwu zezwolenia z jednozdaniowym uzasadnieniem, warto rozważyć, czy nie otwiera się teraz droga sądowa.

Obowiązki po wydaniu zezwolenia, w których firmy najczęściej popełniają błędy

Uzyskanie zezwolenia nie kończy pracy. Ustawa nakłada szereg obowiązków ewidencyjnych i sprawozdawczych, których naruszenie stanowi odrębny delikt zagrożony karą do 5 000 000 CZK (ok. 205 800 EUR):

  • podać numer zezwolenia w zgłoszeniu celnym (§ 11 ust. 1);

  • zwrócić ministerstwu egzemplarz zezwolenia wraz z kartą odpisów potwierdzoną przez urząd celny najpóźniej w ciągu 15 dni po upływie jego ważności lub po ostatecznej realizacji wywozu; niewykorzystane zezwolenie zwrócić niezwłocznie z podaniem przyczyny;

  • informować ministerstwo na piśmie o wykorzystaniu zezwolenia do dziesiątego dnia miesiąca następującego po zakończeniu półrocza kalendarzowego;

  • przechowywać ewidencję, dokumenty handlowe i zapisy przez co najmniej 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił wywóz;

  • na żądanie ministerstwa przedłożyć dokument potwierdzający weryfikację dostawy wydany przez organ państwa przywozu;

  • w przypadku pozycji kategorii 5 części 2 załącznika I transferowanych w ramach UE przekazać na żądanie informacje uzupełniające.

Pułapka transakcyjna: zgodnie z § 21 ustawy udzielone zezwolenia są niezbywalne i nie przechodzą na następców prawnych. Przy połączeniu, podziale, zbyciu przedsiębiorstwa lub przekształceniu licencja nie przechodzi i nabywca musi wystąpić o nią ponownie – nawet jeśli przejął całą działalność i umowy. W transakcjach jest to typowy ukryty deal-breaker: kupujący dopiero po closingu odkrywa, że nie może realizować bieżących kontraktów eksportowych. Adwokaci ARROWS rozwiązują tę kwestię na etapie due diligence i zabezpieczają ją w warunkach rozliczenia.

Możliwe problemy

Jak może pomóc ARROWS (konsultacja@arws.cz)

Błędna klasyfikacja pozycji: po aktualizacji załącznika I z dniem 15 listopada 2025 towar może być kontrolowany, nawet jeśli wcześniej nie był. Wywóz bez zezwolenia jest przestępstwem.

Analiza klasyfikacyjna i pisemna opinia: ocenimy Państwa pozycje w świetle aktualnego brzmienia załącznika I i wykazu krajowego oraz przygotujemy dokumentację, która obroni się podczas kontroli.

Przeoczona klauzula catch-all: zawiadomienie MPO ustanawia obowiązek licencyjny i jest decyzją – na skargę mają Państwo tylko dwa miesiące.

Reprezentacja przed MPO i przed sądem: ocenimy zawiadomienie, przygotujemy odpowiedź i w razie potrzeby wniesiemy w terminie skargę administracyjną.

Odrzucony wniosek: ogólne uzasadnienie „interesami polityki zagranicznej” bez szczegółów blokuje kontrakt i kolejne dostawy.

Obrona przed odmową: w nawiązaniu do orzeczenia Pl. ÚS 13/24 przygotujemy skargę administracyjną i będziemy argumentować niedostatecznym uzasadnieniem oraz niemożnością kontroli decyzji.

Niewykonywanie obowiązków sprawozdawczych i ewidencyjnych: sprawozdanie półroczne, karta odpisów w ciągu 15 dni, 5 lat archiwizacji – grozi kara do 5 mln CZK i blokada kolejnych zezwoleń.

Ustawienie procesów wewnętrznych: opracujemy kalendarz obowiązków, odpowiedzialności i punktów kontrolnych oraz przeszkolimy Państwa zespół handlowy, logistyczny i rozwojowy.

Licencja nie przechodzi na nabywcę: transakcja, przekształcenie lub zbycie przedsiębiorstwa przerywa uprawnienie do wywozu.

Doradztwo transakcyjne: w ramach due diligence zweryfikujemy portfel licencji oraz zapewnimy nowy wniosek i mechanizmy ochronne w umowie.

ARROWS kancelaria adwokacka

Sankcje: delikt administracyjny, przestępstwo i skutki dla spółki

Tu trzeba być precyzyjnym, ponieważ różnica ma zasadnicze znaczenie dla decyzji zarządu. Odpowiedzialność ma dwa poziomy i oba są realną możliwością.

Poziom administracyjnoprawny

Zgodnie z § 18 ust. 2 ustawy nr 594/2004 Sb. można nałożyć karę do 20 000 000 CZK (ok. 0,8 mln EUR) za wywóz bez ważnego zezwolenia, transfer w ramach UE bez zezwolenia, naruszenie zakazu tranzytu, świadczenie usług pośrednictwa lub pomocy technicznej bez zezwolenia, użycie fałszywego lub przerobionego zezwolenia oraz za podanie nieprawdziwych danych we wniosku. Za naruszenie obowiązków ewidencyjnych, rejestracyjnych i sprawozdawczych górna granica wynosi 5 000 000 CZK (§ 17 ust. 2 i § 18 ust. 2). Wykroczenia rozpatruje urząd celny, na którego obszarze wykroczenie zostało wykryte. Karalne jest także usiłowanie wybranych wykroczeń, a odpowiedzialność wygasa najpóźniej po 10 latach od ich popełnienia.

Poziom prawnokarny

Czeski Kodeks karny (ustawa nr 40/2009 Sb., dalej „k.k.”) przewiduje w tym obszarze trzy odrębne przestępstwa, surowsze, niż się powszechnie podaje:

  • § 262 – Naruszenie przepisów o kontroli wywozu towarów i technologii podwójnego zastosowania: kto wywozi towary lub technologie podwójnego zastosowania bez ważnego zezwolenia, podlega karze pozbawienia wolności od trzech do ośmiu lat albo przepadkowi mienia. Jest to typ podstawowy – nie wymaga zorganizowanej grupy, znacznej korzyści ani innej okoliczności obciążającej. Dolna granica trzech lat oznacza, że kara w zawieszeniu nie jest oczywistością.

  • § 263 – Naruszenie obowiązków przy wywozie towarów i technologii podwójnego zastosowania: do trzech lat za naruszenie ważnego obowiązku wynikającego z zajmowanego stanowiska lub zatrudnienia, które prowadzi do nieuprawnionego wydania zezwolenia lub ucieczki towaru z ewidencji; od sześciu miesięcy do pięciu lat, jeżeli doszło do wywozu.

  • § 264 – Zniekształcenie danych i niewykonanie obowiązku ewidencyjnego: do dwóch lat za uzyskanie zezwolenia na podstawie nieprawdziwych danych albo za nieprowadzenie lub zniszczenie ewidencji.

Uwaga na częsty błąd: § 265 k.k. nie dotyczy towarów podwójnego zastosowania – odnosi się do handlu zagranicznego materiałem wojskowym zgodnie z czeską ustawą nr 38/1994 Sb. Jest to inny reżim, inny rodzaj zezwolenia i inne przestępstwo.

Odpowiedzialność osób prawnych i dalsze skutki

Wymienione przestępstwa nie są wyłączone z katalogu przestępstw, których może dopuścić się osoba prawna (§ 7 czeskiej ustawy o odpowiedzialności karnej osób prawnych, ustawa nr 418/2011 Sb.). Spółce grozi więc kara grzywny, przepadek mienia lub rzeczy, zakaz działalności, zakaz udziału w zamówieniach publicznych, zakaz otrzymywania dotacji i subwencji, podanie wyroku do publicznej wiadomości, a w skrajnym przypadku nawet rozwiązanie osoby prawnej. Dla dostawców dla sektora obronnego, energetycznego lub transportowego wykluczenie z zamówień publicznych jest często najdotkliwsze – jego skutek ekonomiczny może być wielokrotnie wyższy niż sama kara.

Kluczowe jest to, że § 8 ust. 5 tej samej ustawy przewiduje podstawę zwolnienia z odpowiedzialności: osoba prawna uwalnia się od odpowiedzialności, jeżeli dołożyła wszelkich starań, jakich można było od niej słusznie wymagać, aby zapobiec popełnieniu czynu zabronionego. Funkcjonujący compliance eksportowy nie jest więc obciążeniem administracyjnym, lecz obroną prawną o wymiernej wartości.

Urząd celny może ponadto w razie uzasadnionego podejrzenia zabezpieczyć przesyłkę (§ 13a ustawy nr 594/2004 Sb.), a ministerstwo ma 15 dni na wskazanie dalszego postępowania. Odrębnie należy ocenić także przepisy sankcyjne – zwłaszcza rozporządzenie (UE) nr 833/2014 dotyczące Rosji, rozporządzenie (WE) nr 765/2006 dotyczące Białorusi, rozporządzenie (UE) nr 267/2012 dotyczące Iranu oraz środki wobec KRLD. Mogą one całkowicie zakazywać wywozu, nawet gdyby licencję uzyskali Państwo w inny sposób. Weryfikacja użytkownika końcowego i struktury właścicielskiej partnera jest więc odrębnym krokiem, którego licencja MPO nie zastępuje – procedurę opisaliśmy w artykule jak ograniczyć ryzyko wynikające z unijnej listy sankcyjnej.

Możliwe problemy

Jak może pomóc ARROWS (konsultacja@arws.cz)

Ściganie karne osób odpowiedzialnych i spółki: § 262 k.k. przewiduje w typie podstawowym od 3 do 8 lat.

Obrona i prewencja: zapewnimy obronę w postępowaniu karnym, a jednocześnie ustawimy compliance tak, aby firma mogła skorzystać z podstawy zwolnienia z odpowiedzialności zgodnie z § 8 ust. 5 ustawy o odpowiedzialności karnej osób prawnych.

Zatrzymanie przesyłki przez urząd celny: przestoje, kary umowne, niedotrzymane terminy.

Zarządzanie kryzysowe: niezwłocznie skontaktujemy się z urzędem celnym i MPO, dostarczymy dokumentację klasyfikacyjną i będziemy dążyć do zwolnienia towaru; będziemy Państwa reprezentować także w dalszym postępowaniu.

Wykluczenie z zamówień publicznych i dotacji jako skutek skazania firmy.

Zarządzanie ryzykiem reputacyjnym i kwalifikacyjnym: ocenimy wpływ na podstawowe kwalifikacje oraz przygotujemy środki naprawcze i ich udokumentowanie dla zamawiającego.

Konflikt z reżimami sankcyjnymi: licencja MPO nie usuwa zakazu wynikającego z unijnego rozporządzenia sankcyjnego.

Weryfikacja miejsca przeznaczenia i użytkownika końcowego: przeprowadzimy screening sankcyjny partnera, jego struktury właścicielskiej i końcowego zastosowania jeszcze przed podpisaniem umowy.

ARROWS kancelaria adwokacka

Wewnętrzny program kontroli (ICP) jako obrona, a nie formalność

Wewnętrzny program kontroli to zbiór wewnętrznych zasad, odpowiedzialności, szkoleń i zapisów, za pomocą których spółka systematycznie pilnuje swoich obowiązków eksportowych. Ma on trzy konkretne skutki prawne. W przypadku globalnego zezwolenia na wywóz jest faktycznie narzędziem wykazania zdolności do przestrzegania reżimu kontroli wywozu zgodnie z § 8 ust. 4. W przypadku generalnej licencji EU007 wdrożony ICP jest wyraźnym warunkiem jej stosowania. A na płaszczyźnie prawnokarnej stanowi podstawę do zwolnienia z odpowiedzialności.

Funkcjonujący ICP obejmuje zazwyczaj osobę odpowiedzialną z jasnym mandatem, procedurę klasyfikacji nowych produktów i ich zmian, screening partnerów handlowych i użytkowników końcowych, zasady dotyczące transferów niematerialnych (e-mail, chmura, zdalny dostęp, udział zagranicznych współpracowników w pracach rozwojowych), kalendarz obowiązków sprawozdawczych, archiwizację przez 5 lat oraz zapisy ze szkoleń. Konkretnej postaci poszczególnych elementów, w tym podziałowi odpowiedzialności i punktów kontrolnych, poświęcamy odrębny artykuł o Wewnętrznym programie kontroli (ICP). W ustawieniu ICP i całej strategii eksportowej mogą Państwu pomóc adwokaci ARROWS – prosimy o kontakt pod adresem konsultacja@arws.cz.

Eksport bez obaw: jak mogą pomóc adwokaci ARROWS

Kontrola wywozu to obszar, w którym wykazy, przepisy sankcyjne i orzecznictwo szybko się zmieniają – w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy widzieliśmy nowy załącznik I, nowelizację ustawy i orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego Republiki Czeskiej, które otworzyło drogę do kontroli sądowej. Adwokaci ARROWS od lat specjalizują się w handlu międzynarodowym i kontroli wywozu oraz łączą aspekt prawny z decyzjami biznesowymi.

Zapewniamy klasyfikację pozycji i pisemne opinie, kompleksowe postępowanie licencyjne przed Departamentem Licencji MPO, screening sankcyjny partnerów, ustawienie polityk wewnętrznych i szkolenia zespołów, reprezentację podczas kontroli administracji celnej, obronę przed karami administracyjnymi i obronę w postępowaniu karnym. Możemy działać jako zewnętrzny partner Państwa działu prawnego lub przejąć sprawę kompleksowo.

ARROWS działa także w skali międzynarodowej: dzięki własnej sieci ARROWS International koordynujemy sprawy z elementem transgranicznym tak, aby klient miał jednego głównego partnera, który kieruje lokalnymi adwokatami i innymi ekspertami. Maksymalna dyskrecja jest oczywistością, a na potrzeby odpowiedzialności zawodowej kancelaria adwokacka ARROWS jest ubezpieczona z limitem 350 000 000 CZK (ok. 14,4 mln EUR).

Zachęcamy do kontaktu z kancelarią adwokacką ARROWS – konsultacja@arws.cz. Wysłuchamy szczegółów Państwa sprawy i zaproponujemy najwłaściwsze rozwiązanie.

Podsumowanie

Wywóz towarów podwójnego zastosowania jest legalny, ale wyłącznie z ważnym zezwoleniem i przy przestrzeganiu obowiązków ewidencyjnych i sprawozdawczych. W 2026 roku kluczowe są trzy kwestie: zaktualizowany załącznik I obowiązujący od 15 listopada 2025, który mógł po raz pierwszy objąć reżimem Państwa towary; realny poziom ryzyka prawnokarnego – § 262 k.k. przewiduje w typie podstawowym od 3 do 8 lat; oraz otwarcie kontroli sądowej odrzuconych wniosków po orzeczeniu Pl. ÚS 13/24.

Dla zarządu oznacza to jedno: klasyfikacji i compliance nie można odkładać do chwili, gdy urząd celny zatrzyma przesyłkę. Ekonomicznie najdotkliwsza nie jest kara, lecz trzyletnia blokada kolejnych zezwoleń, zniweczone kontrakty i ewentualne wykluczenie z zamówień publicznych. Jeśli nie chcą Państwo ryzykować opóźnień, sankcji ani wstrzymania eksportu, prosimy powierzyć sprawę kancelarii adwokackiej ARROWS – prosimy o kontakt pod adresem konsultacja@arws.cz, a przeanalizujemy z Państwem konkretną sytuację.

Najczęstsze pytania dotyczące wywozu towarów podwójnego zastosowania z Czech w 2026 roku

1. Czy potrzebuję zezwolenia na handel w ramach UE?

Rynek wewnętrzny jest co do zasady zliberalizowany, ale pozycje z załącznika IV do rozporządzenia (UE) 2021/821 wymagają zezwolenia także przy transferze między państwami członkowskimi. Zezwolenie jest konieczne również wtedy, gdy wiedzą Państwo, że ostateczne miejsce przeznaczenia znajduje się poza UE (§ 13).

2. Czy obowiązki dotyczą także oprogramowania i know-how?

  1. Tak. Niematerialny transfer oprogramowania, technologii lub dokumentacji poza UE – e-mailem, przez chmurę lub zdalny dostęp – jest wywozem o takich samych skutkach jak w przypadku towaru fizycznego. W przypadku pozycji kryptograficznych warto rozważyć generalną licencję EU008.

3. Jakie są realne ryzyka wywozu bez zezwolenia?

Kara do 20 000 000 CZK nakładana przez urząd celny, odpowiedzialność karna na podstawie § 262 k.k. zagrożona karą od 3 do 8 lat, zatrzymanie towaru i trzyletnia blokada kolejnych zezwoleń. W przypadku osoby prawnej także kara grzywny, zakaz działalności lub zakaz udziału w zamówieniach publicznych.

4. Z jakim wyprzedzeniem należy złożyć wniosek?

  1. Termin wynosi 30 dni od złożenia, wydłuża się jednak o zapytania urzędów i opinie innych organów (20 dni). Realnie należy liczyć się z kilkoma tygodniami do miesiąca i złożyć wniosek, gdy tylko znana jest specyfikacja towaru, ilość i kupujący.

5. Czy istnieją uproszczone reżimy?

  1. Tak – unijne generalne zezwolenia na wywóz EU001–EU008 dla określonych pozycji i miejsc przeznaczenia, krajowe generalne zezwolenie na wywóz Republiki Czeskiej oraz globalne zezwolenie na wywóz dla wielokrotnych wywozów. Zawsze konieczna jest jednak rejestracja w MPO przed pierwszym użyciem oraz sprawozdania półroczne.

6. Czy mogę wysłać towar przed otrzymaniem zezwolenia?

Nie. Bez zezwolenia nie wolno wywieźć kontrolowanego towaru ani przekazać go przewoźnikowi, nie wolno też dokonać transferu niematerialnego.

Kolejne kroki

Każda sytuacja jest inna, a właściwe postępowanie zależy od szczegółów. Prosimy napisać, czego dotyczy sprawa – specjalista ARROWS odezwie się w ciągu 24 godzin, oceni sytuację i zaproponuje dalsze kroki.

Autor artykułu:

Mgr. Vojtěch Sucharda
Mgr. Vojtěch Sucharda

Adwokat, partner

Managing Partner ARROWS International | Head of Legal Practice Group ETL Global. Vojtěch Sucharda jest uznanym ekspertem w dziedzinie międzynarodowego doradztwa strategicznego i prawa międzynarodowego. Jego karierę zawodową wyznacza umiejętność łączenia czeskiego biznesu z rynkami globalnymi – w trakcie swojej praktyki z powodzeniem zrealizował projekty prawne i koordynował współpracę w ponad 70 krajach świata.

Uwaga:

Informacje zawarte w tym artykule mają wyłącznie ogólny charakter informacyjny i służą podstawowej orientacji w problematyce według stanu prawnego na rok 2026. Choć dbamy o maksymalną dokładność treści, przepisy prawne i ich wykładnia zmieniają się w czasie. Jesteśmy kancelarią adwokacką ARROWS, podmiotem wpisanym do Czeskiej Izby Adwokackiej (Česká advokátní komora) (nasz organ nadzoru), a dla maksymalnego bezpieczeństwa klientów posiadamy ubezpieczenie odpowiedzialności zawodowej z limitem 350 000 000 CZK. W celu weryfikacji aktualnego brzmienia przepisów i ich zastosowania do Państwa konkretnej sytuacji niezbędny jest bezpośredni kontakt z kancelarią adwokacką ARROWS (konsultacja@arws.cz). Nie ponosimy odpowiedzialności za ewentualne szkody powstałe w wyniku samodzielnego wykorzystania informacji z tego artykułu bez uprzedniej indywidualnej konsultacji prawnej.

Chcą państwo bezpiecznie wywozić towary podwójnego zastosowania?

Odezwiemy się w ciągu 24 godzin.

Sprawą zajmie się:Mgr. Vojtěch Suchardaadwokat, partner

Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych osobowych.