Jak chronić majątek rodzinny przed ryzykowną działalnością gospodarczą

Ryzyka ustawowego ustroju wspólności majątkowej przy działalności gospodarczej osoby fizycznej

Jeżeli małżonkowie nie wyrazili autonomicznej woli i nie zawarli umowy majątkowej małżeńskiej, ich majątek podlega ustawowemu ustrojowi wspólności majątkowej (WM) uregulowanemu w § 708 i nast. czeskiej ustawy Kodeks cywilny (ustawa nr 89/2012 Sb., dalej „OZ”). Do wspólności majątkowej wchodzi wszystko, co jeden z małżonków lub oboje wspólnie nabyli w czasie trwania małżeństwa, z wyjątkiem enumeratywnie określonych wyjątków ustawowych.

Dla osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą stan ten stanowi utajone zagrożenie dla stabilności ekonomicznej rodziny. Prowadząc działalność jako OSVČ, odpowiadają Państwo bowiem za swoje zobowiązania bez ograniczeń. Z punktu widzenia prawa procesowego kluczowy jest przepis czeskiego Kodeksu postępowania cywilnego (ustawa nr 99/1963 Sb., dalej „OSŘ”), który pozwala komornikom w postępowaniu egzekucyjnym zająć majątek należący do wspólności majątkowej na poczet długów powstałych w czasie trwania małżeństwa tylko po stronie jednego z małżonków w związku z jego działalnością gospodarczą.

W praktyce oznacza to, że wierzyciele mogą zgodnie z prawem zaspokoić swoje wierzytelności z każdego składnika majątku wchodzącego do wspólności majątkowej. Zagrożone są więc nie tylko rzeczy ruchome i nieruchomości, ale także środki na rachunkach bankowych, papiery wartościowe, jednostki funduszy inwestycyjnych czy udziały w innych spółkach (np. w s.r.o. – czeskiej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością – w której wspólnikiem jest drugi z małżonków).

Ryzyko dla dochodów z majątku osobistego

Z mocy ustawy do wspólności majątkowej wchodzą również zyski i dochody z majątku należącego wyłącznie do jednego z małżonków (np. dochody z najmu nieruchomości nabytej przed zawarciem małżeństwa lub w drodze dziedziczenia albo wypłata dywidend). Jeżeli zatem drugi małżonek, który nie prowadzi działalności, osiąga niezależne dochody lub dysponuje przynoszącym dochód majątkiem osobistym, te przepływy finansowe stają się częścią wspólności majątkowej. W zakresie połowy mogą one następnie zostać przeznaczone na zaspokojenie wierzytelności wierzycieli z działalności gospodarczej ryzykującego partnera.

Dlaczego zawężenie wspólności majątkowej tylko o działalność gospodarczą nie daje wystarczającej ochrony prawnej

W praktyce gospodarczej często pojawia się próba rozwiązania tej sytuacji poprzez częściową modyfikację wspólności majątkowej, a konkretnie jej zawężenie wyłącznie o składniki majątkowe służące działalności gospodarczej. Z perspektywy prawa korporacyjnego i rodzinnego rozwiązanie to jest jednak nieefektywne i tworzy jedynie pozorny stan bezpieczeństwa.

W przypadku zawężenia wspólności majątkowej wyłącznie o działalność gospodarczą wszystkie pozostałe obecne i przyszłe aktywa rodziny – takie jak nieruchomości, rodzinne oszczędności, pojazdy czy portfel inwestycyjny – pozostają objęte wspólnością majątkową. W razie powstania wymagalnych długów z działalności gospodarczej wierzyciele nadal mogą zająć ten pozostały majątek wspólny.

Zawężenie wspólności majątkowej wiąże się ponadto z konkretnymi, precyzyjnie określonymi w czasie składnikami majątku. Istnieje stałe ryzyko, że nowo nabyty majątek, przyszłe reinwestycje lub przypadkowe dochody nie zostaną prawidłowo ujęte w umowie modyfikacyjnej i automatycznie powrócą do ustawowej wspólności majątkowej. Cała struktura ochrony majątku staje się przez to nieprzejrzysta i podatna na zagrożenia.

Rozwiązanie systemowe: rozdzielność majątkowa i następujący po niej podział majątku

Aby osiągnąć pełną izolację aktywów rodziny od ryzyk biznesowych, konieczne jest przekształcenie struktury majątkowej małżonków poprzez ustanowienie rozdzielności majątkowej. Krok ten całkowicie znosi na przyszłość zasadę wspólnego nabywania majątku – każdy z małżonków staje się wyłącznym właścicielem rzeczy, które sam nabędzie, i odpowiada wyłącznie za własne długi.

Wdrożenie tego rozwiązania wymaga przeprowadzenia dwóch następujących po sobie kroków prawnych:

1. Zmiana małżeńskiego ustroju majątkowego (na przyszłość): Sporządzenie aktu notarialnego, w którym małżonkowie ustanawiają umowną rozdzielność majątkową. W tym momencie dochodzi do prawnego rozdzielenia przyszłego ustroju majątkowego.

2. Podział dotychczasowego majątku wspólnego: Zawarcie kompleksowej umowy o podział majątku, który do chwili modyfikacji należał do wspólności majątkowej. W ramach tej umowy dochodzi do celowego rozdziału aktywów tak, aby kluczowy majątek rodzinny (nieruchomości, płynne oszczędności, inwestycje długoterminowe) przeszedł na wyłączną własność partnera nieprowadzącego działalności.

Proces ten obejmuje złożone szczegóły proceduralne i powiązane kwestie prawne. Gdyby kolejność kroków została zaburzona lub umowa o podział majątku była obarczona wadami merytorycznymi, grozi ryzyko nieważności tych czynności. Prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS dysponują szeroką wiedzą ekspercką w tej dziedzinie i gwarantują bezbłędną realizację całego transferu majątkowego.

Ochrona majątku zaczyna się od roli, jaką pełnią Państwo w firmie. W filmie podsumowujemy odpowiedzialność członka zarządu i menedżera oraz kroki, którymi chroni się majątek osobisty. https://www.youtube.com/watch?v=Ag42TeR6a_w

Granice prawne: względna bezskuteczność i skargi pauliańskie wierzycieli

Przy restrukturyzacji majątku rodzinnego należy uwzględnić czynnik czasu oraz ochronę osób trzecich. Gdyby do zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej i następnie przeniesienia majątku na małżonka nieprowadzącego działalności doszło w czasie, gdy przedsiębiorca będący osobą fizyczną ma już niezaspokojone zobowiązania lub jest stroną sporów sądowych, takie działanie jest obarczone wysokim ryzykiem.

Wierzyciele mogą na podstawie § 589 i nast. OZ domagać się ustalenia, że ta czynność prawna jest wobec nich bezskuteczna (tzw. względna bezskuteczność). Jeżeli sąd uwzględni skargę pauliańską wierzyciela, wierzyciel może zaspokoić swoją wierzytelność z majątku, który wprawdzie formalnie należy już do drugiego małżonka, tak jakby do żadnego przeniesienia nie doszło. Cały proces ochrony majątku należy więc przeprowadzić jako środek prewencyjny w czasie, gdy sytuacja ekonomiczna przedsiębiorcy jest stabilna.

Modele przeprowadzenia podziału majątku z perspektywy praktyki prawnej

Przy zmianie ustroju majątkowego i podziale istniejących aktywów małżonkowie mają do dyspozycji różne procedury formalnego ujęcia umowy. Dla samego ustanowienia rozdzielności majątkowej (zmiany ustroju na przyszłość) ustawa bezwzględnie wymaga formy aktu notarialnego.

W przypadku kolejnego kroku, czyli podziału majątku zgromadzonego do chwili podpisania tej zmiany, otwierają się jednak dwie legalne drogi:

• Kompleksowe rozwiązanie u notariusza: Notariusz może w ramach jednego lub kolejnego aktu notarialnego sporządzić zarówno modyfikację wspólności majątkowej na przyszłość, jak i sam podział istniejącego majątku nieruchomego i ruchomego.

• Rozwiązanie łączone z udziałem adwokata: U notariusza ustala się jedynie samo zniesienie lub zmianę małżeńskiego ustroju majątkowego na przyszłość. Następnie szczegółową umowę o podział dotychczasowego majątku wspólnego (nieruchomości, oszczędności, instrumentów inwestycyjnych czy udziałów w spółkach) małżonkowie zawierają w formie zwykłej umowy, którą przygotowuje adwokat. 

To łączone rozwiązanie pozwala odzwierciedlić w treści zwykłej umowy specyficzne uwarunkowania biznesowe, szczegółowe postanowienia dotyczące zarządzania przyszłymi dochodami oraz indywidualnie dobrane mechanizmy ochrony, uwzględniające konkretne otoczenie biznesowe klienta.

Podsumowanie

Prowadzenie działalności gospodarczej jako osoba fizyczna bez odpowiedniego zabezpieczenia zaplecza rodzinnego oznacza stałe obciążenie wysokim ryzykiem wszystkich wspólnych aktywów. Ustawowy ustrój wspólności majątkowej nie zapewnia partnerowi nieprowadzącemu działalności ani majątkowi rodzinnemu żadnej ochrony przed wierzycielami. Samo zawężenie wspólności majątkowej o działalność gospodarczą jest z prawnego punktu widzenia półśrodkiem, który pozostawia kluczowe wartości zagrożone. Jako rozwiązanie systemowe jawi się przejście na umowną rozdzielność majątkową z precyzyjnym podziałem majątku.

Problematyka ta cechuje się jednak wysoką złożonością, powiązaniem z przepisami podatkowymi oraz ryzykiem instytucji względnej bezskuteczności. Jeśli chcą Państwo wyeliminować ryzyko nieważności czynności prawnych, sporów sądowych z wierzycielami lub uchybień proceduralnych, bezpieczniej jest powierzyć całą transakcję specjalistom. Prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS mają bogate doświadczenie w ochronie majątku przedsiębiorców i zaproponują Państwu prawnie niepodważalne rozwiązanie. W sprawie indywidualnej konsultacji prosimy o kontakt pod adresem konsultacja@arws.cz.

Najczęstsze pytania: Jak chronić majątek rodzinny przed ryzykowną działalnością gospodarczą

1. Czy oszczędności lub inwestycje prowadzone na rachunku bankowym założonym wyłącznie na małżonka nieprowadzącego działalności są bezpieczne przed moimi wierzycielami?

Nie. To, na czyje nazwisko zarejestrowany jest rachunek bankowy lub inwestycyjny, nie ma wpływu na przynależność własnościową tych środków. Jeżeli środki finansowe lub inwestycje zostały nabyte w czasie trwania małżeństwa z dochodów z działalności gospodarczej lub z wynagrodzenia, wchodzą do wspólności majątkowej. Komornik jest uprawniony, zgodnie z przepisami procesowymi, do przeprowadzenia egzekucji również z rachunku małżonka dłużnika. Aby zapewnić ochronę tych oszczędności, konieczne jest umowne ustanowienie rozdzielności majątkowej i prawidłowy podział majątku. W tym procesie pomogą Państwu adwokaci ARROWS – prosimy o kontakt pod adresem konsultacja@arws.cz.

2. Czy do umowy o podział majątku można włączyć także papiery wartościowe, kryptowaluty lub udziały w spółkach handlowych?

Tak, przedmiotem podziału dotychczasowego majątku wspólnego może być każde aktywo o wartości ekonomicznej. W umowie można precyzyjnie określić, które akcje, udziały w spółkach czy aktywa cyfrowe przejdą na wyłączną własność partnera nieprowadzącego działalności. Ze względu na złożoność proceduralną i konieczność prawidłowej wyceny tych specyficznych instrumentów zalecamy skorzystanie ze wsparcia specjalistów. Eksperci kancelarii adwokackiej ARROWS przygotują dla Państwa kompletną dokumentację – prosimy o wiadomość na adres konsultacja@arws.cz.

3. Jakie są skutki podatkowe w sytuacji, gdy w ramach podziału po ustanowieniu rozdzielności majątkowej przenosimy majątek o dużej wartości na drugiego małżonka?

Umowa o podział majątku wspólnego, którą zmienia się stosunki własnościowe do dotychczasowego majątku, jest w czasie trwania małżeństwa co do zasady zwolniona z podatku dochodowego (chodzi o przekształcenie współwłasności we własność wyłączną). Niemniej w przypadku specyficznych składników majątku lub ewentualnej spłaty finansowej (tzw. dopłaty z tytułu podziału) konieczne jest przeprowadzenie szczegółowej analizy podatkowej, aby uniknąć niezamierzonego obciążenia podatkowego. Doradztwa prawnego i podatkowego w tym zakresie chętnie udzielą Państwu specjaliści kancelarii adwokackiej ARROWS pod adresem konsultacja@arws.cz.

4. Czy umowna rozdzielność majątkowa może zapobiec egzekucji z majątku za długi, które powstały jeszcze przed sporządzeniem tego aktu notarialnego?

Zmiana małżeńskiego ustroju majątkowego działa co do zasady na przyszłość. Długi, które przedsiębiorca będący osobą fizyczną zaciągnął przed sporządzeniem aktu notarialnego o rozdzielności majątkowej, wierzyciele mogą nadal zaspokoić z majątku, który do tego czasu stanowił wspólność majątkową. Z tego powodu kluczowa jest prewencja – rozdzielność majątkową należy ustanowić, zanim dojdzie do jakichkolwiek problemów lub powstania zobowiązań. W celu oceny ryzyk czasowych i prawnych Państwa sytuacji prosimy o kontakt z kancelarią adwokacką ARROWS pod adresem konsultacja@arws.cz.