Jak skutecznie windykować należności własnej firmy w 2026 roku

Podsumowanie

Od 1 października 2026 r. obowiązują przepisy o centralnej ewidencji egzekucyjnych potrąceń z wynagrodzenia. Prowadzi ją Izba Komornicza Republiki Czeskiej (Exekutorská komora), a dane wpisują do niej pracodawcy, którzy zarejestrowali się w niej na własny wniosek. Komornik szybciej ustali więc, jakie dochody ma dłużnik, ile już mu się potrąca z wynagrodzenia i jaką kolejność mają poszczególne egzekucje. Podstawowe zasady windykacji należności handlowych, czyli wezwanie przedsądowe, nakaz zapłaty i przedawnienie, nie zmieniły się w 2026 roku. Odsetki za zwłokę zmieniają się co pół roku w zależności od stopy repo Czeskiego Banku Narodowego (ČNB).

Zapobieganie jest często tańsze niż postępowanie sądowe. Dobrze sporządzona umowa, kara umowna, zapis na sąd polubowny i terminowa komunikacja mogą zaoszczędzić Ci miesięcy oczekiwania i znacznych środków na prawników i komorników.

Kluczowe są także terminy. Należność przedawnia się po 3 latach, wezwanie przedsądowe musi zostać wysłane co najmniej 7 dni przed wniesieniem pozwu, a o elektronicznym nakazie zapłaty sąd rozstrzyga bez rozprawy, dlatego jest to zwykle szybsze niż klasyczny pozew. Lekceważenie terminów może drogo kosztować.

Nie zapominaj też o należnościach ubocznych. Ustawowe odsetki za zwłokę wynoszą 11,50 % rocznie, jeżeli zwłoka powstała w 1. półroczu 2026 r., oraz 11,75 % rocznie, jeżeli powstała w 2. półroczu 2026 r. Wraz z karami umownymi i kosztami postępowania mogą znacznie zwiększyć kwotę, której możesz dochodzić.

Ramy prawne windykacji należności w 2026 roku

Podstawowe zasady windykacji należności handlowych pozostają w 2026 roku takie same: wezwanie przedsądowe, nakaz zapłaty lub pozew, a na końcu egzekucja. O niektórych zmianach warto jednak pamiętać.

Najważniejszą nowością jest centralna ewidencja egzekucyjnych potrąceń z wynagrodzenia, której regulacja ustawowa obowiązuje od 1 października 2026 r. Prowadzi ją Izba Komornicza. Pracodawcy, którzy się w niej zarejestrują, wpisują do niej m.in. wysokość wynagrodzenia netto dłużnika, dokonane potrącenia i dane decydujące o kolejności należności. Komornik i sąd mają do tych danych zdalny dostęp. Dla wierzyciela oznacza to szybszą informację o tym, czy i ile można wyegzekwować z wynagrodzenia dłużnika.

Jeżeli Twój dłużnik jest przedsiębiorcą w przejściowych trudnościach, może od września 2023 r. skorzystać z restrukturyzacji prewencyjnej. Chodzi o negocjacje z wierzycielami w sprawie planu restrukturyzacyjnego, który może zatwierdzić sąd; nie jest to postępowanie upadłościowe. Jeśli plan Cię dotyczy, możesz włączyć się do negocjacji – może to przynieść zwrot pieniędzy szybciej niż upadłość.

Należność możesz też sprzedać (przelać). Oznacza to, że jeśli nie chcesz jej windykować sam, możesz ją sprzedać specjalistom – firmom faktoringowym lub innym spółkom komercyjnym – i uniknąć długotrwałego postępowania sądowego.

W przypadku należności handlowych przelew podlega ogólnym zasadom czeskiej ustawy Kodeks cywilny (ustawa nr 89/2012 Sb., dalej „KC”). Nowe szczególne zasady obowiązujące od 1 stycznia 2026 r., czyli zapłata wyłącznie bezgotówkowa i przejście należności dopiero po jej zapłaceniu, dotyczą tylko należności alimentacyjnych zasądzonych przez sąd.

Podstawowe etapy windykacji: od wezwania do egzekucji

Windykacja należności w firmie przebiega zwykle w trzech głównych fazach. Ich znajomość i prawnicze dopracowanie opłacą się, ponieważ każda faza ma swoje pułapki i warunki powodzenia.

Wezwanie przedsądowe – ostatnia szansa na rozwiązanie pozasądowe

Wszystko zaczyna się od wezwania przedsądowego, które wysyłasz dłużnikowi w formie pisemnej, najlepiej listem poleconym. Z naszej praktyki wiemy, że duży odsetek spraw rozwiązuje się już po pierwszym wezwaniu – jeśli jest prawidłowo sporządzone i wystarczająco przekonujące.

Wezwanie przedsądowe musi zawierać dokładny opis tego, z czego należność wynika (umowa nr X, faktura Z z dnia itp.). Należy także podać łączną wysokość długu i termin zapłaty. Jego długości ustawa nie określa; zalecamy co najmniej 7 dni, aby termin zapłaty upłynął jeszcze przed wniesieniem pozwu. Ważne są też jasne dane do płatności (numer Twojego rachunku) oraz pouczenie o grożących odsetkach za zwłokę i kosztach postępowania.

Jeżeli nie wyślesz tego wezwania co najmniej 7 dni przed wniesieniem pozwu, sąd z reguły nie przyzna Ci zwrotu kosztów postępowania, nawet jeśli wygrasz. To jeden z najczęstszych błędów, jakie widzimy.

Wniesienie pozwu – kiedy do sądu

Jeżeli dłużnik nie reaguje na wezwanie, przychodzi kolej na postępowanie sądowe. Masz zasadniczo dwie możliwości: standardowy pozew lub elektroniczny nakaz zapłaty (EPR), co jest zwykle szybszą drogą.

Elektroniczny nakaz zapłaty jest idealny w przypadku jednoznacznych długów pieniężnych, gdy jest jasne, że dłużnik naprawdę jest winien (masz fakturę, umowę, wszystko jest w porządku). Sąd wydaje go bez rozprawy. Dłużnik ma 15 dni od doręczenia na zapłatę albo wniesienie sprzeciwu.

Jeżeli dłużnik nie wniesie sprzeciwu w terminie, nakaz zapłaty ma skutki prawomocnego wyroku, a po upływie terminu do spełnienia świadczenia możesz złożyć wniosek o egzekucję. Zaletą EPR jest też niższa opłata sądowa: przy roszczeniu do 10 000 CZK (ok. 410 EUR) włącznie zapłacisz 400 CZK (ok. 20 EUR), powyżej 10 000 CZK do 20 000 CZK (ok. 820 EUR) włącznie 800 CZK (ok. 30 EUR), a powyżej 20 000 CZK 4 % dochodzonej kwoty. Dla porównania, przy klasycznym pozwie opłata wynosi 1 000 CZK (ok. 40 EUR) do 20 000 CZK i 5 % kwoty powyżej 20 000 CZK do 40 mln CZK (ok. 1,6 mln EUR).

Uwaga: jeżeli sąd nie wyda elektronicznego nakazu zapłaty i będzie kontynuował postępowanie, wymierzy Ci dopłatę opłaty do wysokości obowiązującej przy zwykłym pozwie.

Jeżeli sprawa jest bardziej skomplikowana albo dłużnik zaskarży EPR, postępowanie przejdzie w tryb klasycznego pozwu cywilnego. Tam powinieneś być reprezentowany przez prawnika – w sporach między przedsiębiorcami sądy oczekują wyższej jakości argumentacji i dowodów.

Egzekucja – przymusowe wykonanie

Gdy tylko uzyskasz wykonalne orzeczenie (nakaz zapłaty lub wyrok), możesz złożyć wniosek o egzekucję. Od 1 października 2026 r. przy egzekucjach z wynagrodzenia stosuje się z mocy ustawy centralną ewidencję potrąceń, która ma przyspieszyć wymianę informacji między komornikiem a pracodawcą dłużnika.

Pracodawca zarejestrowany w Izbie Komorniczej wpisuje dane o wynagrodzeniu i potrąceniach do ewidencji, a komornik je stamtąd odczytuje. Przez 6 miesięcy od wpisu komornik z reguły nie musi żądać ich od pracodawcy odrębnie.

Oprócz potrąceń z wynagrodzenia komornik może zająć na przykład rachunek bankowy dłużnika (zajęcie wierzytelności z rachunku), inne jego wierzytelności, rzeczy ruchome i nieruchomości lub jego przedsiębiorstwo. Może też zawiesić uprawnienia do kierowania pojazdami. Sposób prowadzenia egzekucji określa komornik.

W wielu przypadkach wierzyciel i dłużnik mogą usiąść do stołu negocjacyjnego już w trakcie egzekucji i uzgodnić raty. Również w egzekucji można bowiem zawrzeć porozumienie o spłacie w ratach, co często prowadzi do szybszego odzyskania pieniędzy niż kolejne miesiące oczekiwania na wynik egzekucji.

Należności uboczne

Gdy windykujesz należność, nie chodzi tylko o pierwotną kwotę (kapitał). Możesz dochodzić także należności ubocznych, czyli roszczeń dodatkowych związanych z długiem.

Odsetki za zwłokę

Gdy dłużnik nie zapłaci w terminie, odsetki za zwłokę nalicza się od pierwszego dnia zwłoki. Stopę ustala się według stopy repo ČNB obowiązującej pierwszego dnia półrocza, w którym zwłoka powstała, powiększonej o 8 punktów procentowych (czeskie rozporządzenie rządu nr 351/2013 Sb.). Dla zwłoki powstałej w 1. półroczu 2026 r. wynosi więc 11,50 % rocznie (3,50 % + 8 p.p.), a dla zwłoki powstałej w 2. półroczu 2026 r. 11,75 % rocznie (3,75 % + 8 p.p.). Stopa obowiązuje przez cały okres zwłoki.

Przykład: Dłużnik ma zapłacić 100 000 CZK (ok. 4 100 EUR) najpóźniej w poniedziałek 2 marca 2026 r., ale płaci dopiero 20 kwietnia. Pozostaje w zwłoce 49 dni (od 3 marca do 20 kwietnia), a odsetki za zwłokę wynoszą 1 543,84 CZK (ok. 60 EUR). Odsetki te przysługują Ci z mocy ustawy, nawet jeśli nie zostały wyraźnie wskazane w umowie ani na fakturze.

Jeżeli jednak chcą Państwo ustalić inną (np. wyższą) stopę, należy ją wyraźnie uzgodnić w umowie.

Kary umowne

Jeżeli uzgodnili Państwo z dłużnikiem karę umowną (np. 0,5% kwoty zadłużenia za każdy dzień zwłoki), mogą Państwo dochodzić jej jako części wierzytelności. Sąd może ją obniżyć jedynie na wniosek dłużnika, jeśli uzna ją za nieproporcjonalnie wysoką.

Ważne jest, aby w umowie jasno określić, czy kara umowna zastępuje prawo do odszkodowania (wówczas nie można dodatkowo żądać odszkodowania), czy też prawa do odszkodowania nie narusza. W tym drugim przypadku mogą Państwo dochodzić zarówno kary umownej, jak i odszkodowania. Jeżeli umowa tego nie reguluje, z mocy ustawy kara umowna wyłącza odszkodowanie za to samo naruszenie.

Koszty windykacji

Jako wierzyciel mogą Państwo żądać również zwrotu kosztów zastępstwa prawnego, kosztów egzekucji oraz rekompensaty kosztów związanych z dochodzeniem wierzytelności. Między przedsiębiorcami (oraz między przedsiębiorcą a zamawiającym publicznym) rekompensata ta wynosi od 2014 roku co najmniej 1 200 CZK (ok. 50 EUR) za każdą wierzytelność.

Prawnicy naszej kancelarii doradzą Państwu, jak prawidłowo dochodzić wszystkich tych roszczeń przed sądem i jakie dowody w tym celu przygotować.

Powiązane pytania dotyczące należności ubocznych wierzytelności

1. Czy muszę wyraźnie uzgodnić odsetki za zwłokę w umowie?
Nie. Ustawowe odsetki za zwłokę przysługują Państwu, nawet jeśli Państwo ich nie uzgodnią. Jeżeli jednak chcą Państwo wyższych odsetek (np. 15% rocznie zamiast stawki ustawowej 11,50% lub 11,75%), muszą Państwo wyraźnie zastrzec je w umowie. Uwaga: nieproporcjonalnie wysoka stopa może być sprzeczna z dobrymi obyczajami i sąd może jej wówczas nie przyznać.

2. Czy mogę automatycznie żądać ryczałtowej rekompensaty w wysokości 1 200 CZK?
Rekompensaty tej można żądać wyłącznie w stosunkach między przedsiębiorcami (oraz między przedsiębiorcą a zamawiającym publicznym), i to za każdą wierzytelność. Jeżeli nie zgłoszą Państwo tego roszczenia, sąd nie przyzna jej z urzędu. Muszą Państwo aktywnie dochodzić jej w pozwie lub w korespondencji prawnej z dłużnikiem. Prawo do niej powstaje już w chwili popadnięcia dłużnika w zwłokę, dlatego można jej żądać także wstecznie.

3. Jaka jest różnica między karą umowną a odszkodowaniem?
Kara umowna ma charakter ryczałtowy – nie trzeba wykazywać rzeczywistej szkody, wystarczy naruszenie obowiązku umownego. Szkodę natomiast muszą Państwo udowodnić (np. utracone korzyści, szkoda wizerunkowa, dodatkowe koszty prawnika). Kwestię tę należy wyjaśnić w umowie: albo kara umowna przysługuje zamiast odszkodowania, albo obok niego, albo kary umownej w ogóle się nie zastrzega i wówczas dochodzi się jedynie odszkodowania. Jeżeli umowa milczy, kara umowna wyłącza odszkodowanie za to samo naruszenie.

Jak zabezpieczyć wierzytelność, aby windykacja była skuteczna

Najlepszy proces sądowy to ten, do którego nie dochodzi – mawiamy. Dlatego ważne jest, aby zabezpieczyć się z wyprzedzeniem, tak by do windykacji praktycznie nie musiało dojść albo by przebiegła jak najszybciej.

Elementy umowy, które Państwu pomogą

Jeżeli dłużnik traktuje Państwa poważnie i ma coś do stracenia, jest znacznie bardziej skłonny zapłacić. Pomagają w tym różne umowne zabezpieczenia wierzytelności.

Kara umowna, jak już wspomnieliśmy, daje dłużnikowi ekonomiczny powód do zapłaty.

Zastrzeżenie prawa własności oznacza, że jeśli dostarczają Państwo towar, uzgadniają Państwo, że pozostaje on Państwa własnością do czasu zapłaty. To bardzo silne zabezpieczenie, ponieważ dłużnik nie może dalej sprzedać towaru bez ryzyka sporu.

Zastaw: jeśli to możliwe, warto ustanowić zastaw (np. na wyposażeniu dłużnika, pojeździe, majątku ruchomym). Jeżeli dłużnik nie zapłaci, mogą się Państwo zaspokoić z kwoty uzyskanej ze zbycia przedmiotu zastawu.

Zapis na sąd polubowny, zwłaszcza między przedsiębiorcami, jest bardzo skutecznym narzędziem. Jeżeli w umowie sprzedaży lub dostawy uzgodnią Państwo, że ewentualny spór rozstrzygnie arbiter (a nie sąd państwowy), spór zostanie z reguły rozstrzygnięty szybciej i poufnie, bez zainteresowania mediów. W umowach z konsumentami nie można go zastrzec.

Arbitrzy to często specjaliści w danej branży, więc rozumieją sprawę lepiej niż sędzia sądu powszechnego.

Akt notarialny z poddaniem się egzekucji: zwłaszcza gdy dłużnik bierze coś „na słowo”, rozsądnie jest sporządzić akt notarialny. Może on zawierać wyraźną zgodę na bezpośrednią wykonalność, co oznacza, że nie muszą Państwo czekać na sąd – wystarczy na podstawie aktu notarialnego złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji.

Czeski komornik sądowy (exekutor) przystąpi wówczas do działania na podstawie tego aktu.

Faktoring i sprzedaż wierzytelności

Swoją wierzytelność mogą Państwo sprzedać (przelać) firmie faktoringowej lub innemu podmiotowi, który następnie sam ją windykuje.

Zaleta: pieniądze otrzymują Państwo od razu (pomniejszone o prowizję firmy faktoringowej) i nie muszą się Państwo zajmować windykacją. Wada: część kwoty tracą Państwo na opłatach. Ta możliwość jest odpowiednia zwłaszcza dla mniejszych firm, które mają dziesiątki niezapłaconych faktur i nie chcą angażować się w postępowanie sądowe.

W przypadku wierzytelności handlowych przelew podlega ogólnym zasadom czeskiego Kodeksu cywilnego (ustawa nr 89/2012 Sb., dalej „k.c.”). Cenę i warunki uzgadniają Państwo z firmą faktoringową w umowie. Szczególne zasady obowiązujące od 1 stycznia 2026 (zapłata wyłącznie bezgotówkowo i przejście wierzytelności dopiero po jej zapłacie) dotyczą wyłącznie wierzytelności alimentacyjnych zasądzonych przez sąd.

Decydujące jest to, co uzgodnią Państwo z firmą: cena, czy odpowiadają Państwo za ściągalność wierzytelności (regres) i kiedy otrzymają Państwo pieniądze. Prawnicy naszej kancelarii pomogą Państwu ocenić, czy faktoring jest odpowiedni w Państwa sytuacji, i w razie potrzeby przygotują umowę przelewu wierzytelności.

Praktyczne ryzyka i błędy, których należy unikać

Windykacja wierzytelności jest pełna pułapek. Przyjrzyjmy się najczęstszym błędom popełnianym przez przedsiębiorców:

Specyfika windykacji B2B

Gdy dochodzą Państwo należności od innego przedsiębiorcy (B2B), jest to pod wieloma względami prostsze, ale jednocześnie oczekuje się od Państwa większego profesjonalizmu.

Zalety windykacji B2B

Przedsiębiorcy nie mogą powoływać się na tzw. wymówki konsumenckie – np. że nie znali ogólnych warunków handlowych lub że umowa była niekorzystna. Sądy traktują ich jako „równorzędnych graczy” i oczekują, że wszystko należycie sobie wyjaśnili.

Mogą Państwo uzgodnić postępowanie arbitrażowe zamiast zwykłego procesu sądowego. Jest ono z reguły szybsze i bardziej dyskretne.

Mniejsza ochrona słabszej strony oznacza, że jeśli mają Państwo jasny dowód, sąd przychyla się do Państwa stanowiska bez większych komplikacji.

Wady windykacji B2B

Od Ciebie również oczekuje się wyższego standardu dowodów. Jeśli masz tylko e-mail bez szczegółów, może on nie zostać uznany za wystarczający dowód. Musisz mieć fakturę, umowę, zamówienie, protokół zdawczo-odbiorczy – coś na potwierdzenie.

Między przedsiębiorcami cena za towary i usługi jest z mocy ustawy płatna w ciągu 30 dni, zwykle od doręczenia faktury. Dłuższy termin płatności możesz jednak uzgodnić; ponad 60 dni tylko wyraźnie i tylko wtedy, gdy nie jest to rażąco niekorzystne dla wierzyciela. W takim przypadku na pieniądze czekasz dłużej.

Powiązane pytania dotyczące windykacji B2B

1. Czy między przedsiębiorcami mogę uzgodnić termin płatności dłuższy niż 60 dni?
Tak, ale tylko jeśli zostało to wyraźnie uzgodnione i nie jest rażąco niekorzystne dla wierzyciela. Bez porozumienia przy dostawach towarów i usług między przedsiębiorcami obowiązuje termin płatności 30 dni, zwykle od doręczenia faktury.

2. Czy do udokumentowania należności wystarczy mi zwykły e-mail z danymi?
W relacjach B2B oczekuje się od Ciebie wyższego standardu. Lepsza jest pisemna umowa z jasno określonymi warunkami, numerami faktur i terminami płatności. E-mail jest lepszy niż nic, ale jeśli dojdzie do sporu, sąd może uznać go jedynie za dowód uzupełniający.

3. Czy zapis na sąd polubowny między przedsiębiorcami jest naprawdę lepszy?
Często tak. Postępowanie jest niejawne, zwykle szybsze, a arbitrzy to często praktycy z branży. Zapis na sąd polubowny musi być zawarty na piśmie. Zalecamy wskazanie w nim arbitra lub sposobu jego wyboru, na przykład przez odesłanie do stałego sądu arbitrażowego. Jeśli zapis tego nie określa, każda ze stron wyznacza jednego arbitra, a ci wybierają przewodniczącego.

Nowe możliwości i zmiany

Dla wierzycieli ważne są następujące zmiany ostatnich lat:

Centralna ewidencja potrąceń z wynagrodzenia od 1 października 2026

Od 1 października 2026 r. obowiązują przepisy o centralnej ewidencji egzekucyjnych potrąceń z wynagrodzenia. Prowadzi ją Izba Komornicza, a pracodawcy, którzy zarejestrowali się w niej na własny wniosek, wpisują do niej zdalnie dane o wynagrodzeniu dłużnika i potrąceniach.

W praktyce oznacza to, że gdy komornik wyda postanowienie o egzekucji z wynagrodzenia, znajdzie potrzebne dane w ewidencji i nie musi żądać ich pisemnie od zarejestrowanego pracodawcy. Przez 6 miesięcy od wpisu przyjmuje się, że pracodawca wypełnił w ten sposób swój obowiązek informacyjny wobec komornika.

Restrukturyzacja prewencyjna i krótsze oddłużenie

Jeżeli Twój dłużnik jest przedsiębiorcą w przejściowych trudnościach, może od września 2023 r. skorzystać z restrukturyzacji prewencyjnej. Dłużnik negocjuje z dotkniętymi wierzycielami plan restrukturyzacyjny, określający sposób wyjścia z sytuacji (np. stopniową spłatę lub zmianę odsetek), a sąd może go zatwierdzić. Nie jest to postępowanie upadłościowe.

Dla Ciebie oznacza to: Jeśli dłużnik przedstawi plan restrukturyzacyjny, masz szansę wynegocjować, ile Ci zwróci. Często jest to lepsze niż czekanie, aż trafi do formalnej upadłości, gdzie wszystko jest już określone ustawą, a wierzyciele podporządkowani dostają tylko resztki.

Skrócenie oddłużenia z pięciu do trzech lat, obowiązujące od 1 października 2024 r., oznacza także, że gdy dłużnik ogłosi upadłość konsumencką, może wcześniej uwolnić się od długów – a to dla niego motywacja, aby w porę porozumieć się z wierzycielami.

Sprzedaż należności (przelew)

Jeżeli masz niezapłaconą fakturę, możesz ją sprzedać firmie faktoringowej lub windykacyjnej. Ta następnie sama ją windykuje. Otrzymasz mniej niż wartość nominalna należności, ale pieniądze masz od razu.

W przypadku należności handlowych cenę i warunki przelewu uzgadniasz w umowie. Szczególne warunki ustawowe obowiązujące od 1 stycznia 2026 r. (zapłata bezgotówkowa i przejście należności dopiero po zapłacie) dotyczą tylko należności alimentacyjnych zasądzonych przez sąd i nie mają zastosowania do faktoringu faktur handlowych.

Prawnicy z naszej kancelarii doradzą Ci, czy faktoring jest dla Ciebie odpowiedni i jak prawidłowo zawrzeć umowę przelewu wierzytelności.

Podsumowanie końcowe

Windykacja należności w 2026 roku opiera się na sprawdzonych krokach: dobra umowa i zabezpieczenie, terminowe wezwanie przedsądowe, elektroniczny nakaz zapłaty i egzekucja. Od 1 października 2026 r. przy potrąceniach z wynagrodzenia ma pomóc nowa centralna ewidencja. O sukcesie nadal decydują jednak przede wszystkim terminy, dowody i prawidłowo obliczone należności uboczne.

Jeśli nie chcesz popełniać tych błędów i wolisz bezpieczną drogę prowadzącą do odzyskania pieniędzy, zwróć się do prawników z naszej kancelarii. Specjalizują się w windykacji między przedsiębiorcami i znają wszystkie zakamarki obowiązującego porządku prawnego.

Napisz do nas na konsultacja@arws.cz – doradzimy, jakie postępowanie będzie najlepsze w konkretnej sytuacji Twojej firmy.