Kto jest lobbystą według ustawy i co daje firmie wpis do rejestru?

Ustawa o lobbingu – co się zmieniło i dlaczego ma to znaczenie

Czeska ustawa o regulacji lobbingu (ustawa nr 168/2025 Sb., dalej „ustawa o lobbingu”) definiuje lobbing jako systematyczne wywieranie wpływu na działania lub decyzje funkcjonariusza publicznego przy przygotowywaniu i uchwalaniu przepisów prawa. Kluczowe jest tu słowo „systematyczne” – przypadkowy lub jednorazowy kontakt z reguły nie jest uznawany za lobbing, natomiast powtarzająca się komunikacja mająca na celu wpłynięcie na legislację już tak.

To istotna granica, którą trzeba dobrze zrozumieć. W praktyce, jeżeli lobbing stanowi część działalności Państwa firmy – niezależnie od tego, czy prowadzą go Państwo sami, czy zlecają go agencjom – mają Państwo obowiązek wpisać się do rejestru.

Prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS zajmują się tą problematyką na co dzień i mogą szczegółowo wyjaśnić, czy Państwa konkretne działania podlegają ustawie.

Lobbing bez rejestracji – jakie błędy mogą Państwo popełnić

Wiele firm uważa, że „lobbing” to wyłącznie domena dużych międzynarodowych korporacji i ich nie dotyczy. W rzeczywistości definicja lobbingu może jednak obejmować także działalność pośredników, agencji handlowych, stowarzyszeń czy organizacji branżowych.

Jeżeli na przykład Państwa firma zabiega o zmianę przepisów podatkowych, staje się lobbystą. Jeżeli robi to bez rejestracji, ryzykuje karę, która w przypadku osób prawnych może sięgnąć nawet 3 % obrotu netto.

Ryzyko jest realne: nadzór sprawuje czeskie Ministerstwo Sprawiedliwości (Ministerstvo spravedlnosti), a opinia publiczna lub konkurencja mogą złożyć wniosek o wszczęcie postępowania wyjaśniającego. W praktyce spotykamy się z tym, że to właśnie konkurencja zwraca uwagę na naruszenia obowiązków rejestracyjnych. Można tego uniknąć dzięki terminowej rejestracji.

Ślad legislacyjny – nowy mechanizm kontroli

Ustawa wprowadziła tzw. ślad lobbingowy. Jest to mechanizm, dzięki któremu wiadomo, kto i w jaki sposób uczestniczył w tworzeniu przepisu prawa. Informacje o lobbingu są uwzględniane w uzasadnieniach projektów ustaw.

Oznacza to, że Państwa wpływ na legislację nie jest ukryty, lecz widoczny. Jeżeli Państwa firma jest wpisana do rejestru i działa transparentnie, jej wymienienie w związku z procesem legislacyjnym jest w pełni uprawnione. Prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS rutynowo opracowują strategie lobbingowe tak, aby były przejrzyste.

Struktura rejestru – jak się w nim orientować

Centralny rejestr lobbystów i osób lobbowanych prowadzi Ministerstwo Sprawiedliwości i jest on publicznie dostępny. System zawiera informacje o lobbystach, osobach fizycznych, które lobbują w ich imieniu, ich klientach oraz o raportach z lobbingu. Jest to w zasadzie publiczny katalog.

Co pół roku muszą Państwo złożyć tzw. raport z lobbingu, podsumowujący działalność w poprzednich sześciu miesiącach. Termin upływa z końcem miesiąca następującego po zakończeniu półrocza, czyli zazwyczaj 31 stycznia i 31 lipca. Jest to obowiązek administracyjny, ale przy właściwie ustawionych procesach staje się rutyną.

Prawnicy i specjaliści kancelarii adwokackiej ARROWS mogą zapewnić kompleksową obsługę administracyjną rejestru i raportów. Oznacza to, że nie musieliby się Państwo obawiać przekroczonych terminów, niepełnych danych ani sankcji za podanie nieprawdziwych informacji.

Jakie dane należy podać przy rejestracji

Przy rejestracji podają Państwo imię i nazwisko lub nazwę spółki, dane kontaktowe, numer identyfikacyjny oraz inne elementy wymagane przez ustawę. Jeżeli lobbują Państwo na rzecz innych podmiotów, podają Państwo ich dane identyfikacyjne. Wskazują Państwo również osoby fizyczne, które faktycznie prowadzą lobbing.

Uprawnienie do lobbingu powstaje dopiero z chwilą wpisu do rejestru – wcześniej nie wolno prowadzić regulowanej działalności lobbingowej. Poszczególne wpisane osoby uzyskują dostęp do rejestru za pośrednictwem środków identyfikacji elektronicznej.

W praktyce jest to bardziej skomplikowane, niż się wydaje. Wiele firm nie ma pewności, czy ich działalność jest lobbingiem, czy nie.

Lobbysta a osoby fizyczne prowadzące lobbing

Należy rozróżniać te pojęcia. Lobbystą jest podmiot (osoba fizyczna lub prawna), który systematycznie lobbuje i jest wpisany do rejestru. Jeżeli lobbystą jest osoba prawna, faktyczny lobbing prowadzą konkretne osoby fizyczne.

Osoby te muszą być wskazane w rejestrze w powiązaniu z lobbystą. Warunkiem wpisu osoby fizycznej, która lobbuje, jest jej niekaralność, którą Ministerstwo Sprawiedliwości weryfikuje w czeskim Rejestrze Karnym (Rejstřík trestů).

Praktyczne obowiązki lobbysty – co należy robić

Po rejestracji powstaje obowiązek postępowania zgodnie z ustawą. Najważniejsze obowiązki to: poinformowanie osoby lobbowanej, prawdziwość informacji i składanie raportów.

Przedstawienie się na początku – obowiązek poinformowania o działalności lobbingowej

Przed nawiązaniem kontaktu lobbingowego muszą Państwo poinformować osobę lobbowaną (np. posła, ministra), że są Państwo lobbystą i w czyim interesie Państwo lobbują. Ustawa wymaga wskazania, kogo Państwo reprezentują. Jeżeli lobbują Państwo we własnym interesie, również należy to zaznaczyć.

Celem jest przejrzystość – polityk musi wiedzieć, z kim rozmawia. Niedopełnienie tego obowiązku stanowi wykroczenie. W praktyce najlepiej podać tę informację na samym początku spotkania lub w pisemnej prośbie o spotkanie.

Obowiązkowe raporty z lobbingu – co i kiedy się zgłasza

Dwa razy w roku muszą Państwo złożyć raport z lobbingu za pośrednictwem rejestru. Raport zawiera informacje o tym, kogo Państwo lobbowali, w jakiej sprawie (jaki przepis prawa lub dokument był celem) i w czyim interesie.

Konkretne terminy złożenia to 31 stycznia i 31 lipca. Jeżeli raport nie zostanie złożony w terminie, ministerstwo wezwie Państwa do usunięcia uchybienia. Jeżeli i wtedy obowiązek nie zostanie spełniony, grozi dotkliwa kara.

W rzeczywistości jest to wymagające administracyjnie, zwłaszcza przy złożonej działalności lobbingowej dotyczącej wielu ustaw. Kancelaria adwokacka ARROWS rutynowo zapewnia swoim klientom właśnie tego rodzaju obsługę administracyjną – przygotujemy materiały, sprawdzimy je i zadbamy o terminowe złożenie.

Zmiana danych i wygaśnięcie uprawnienia

Jeżeli zmienią się dane wpisane do rejestru (np. zmiana siedziby, zmiana osób prowadzących lobbing), muszą Państwo bez zbędnej zwłoki złożyć wniosek o zmianę wpisu.

Jeżeli przestaną Państwo spełniać warunki (np. utrata niekaralności przez osobę fizyczną), uprawnienie do lobbingu wygasa lub dana osoba musi zostać wykreślona.

Ryzyka i sankcje – co grozi za postępowanie niezgodne z prawem

Ustawa o lobbingu przewiduje system sankcji. Mogą one być dotkliwe, zwłaszcza dla osób prawnych, w przypadku których zależą od obrotu.

Jak podejść do lobbingu strategicznie i transparentnie

Jeżeli chcą Państwo lobbować legalnie i bez zbędnego ryzyka, sama rejestracja nie wystarczy. Trzeba podejść do sprawy strategicznie. Oznacza to określenie, co chcą Państwo osiągnąć, do których polityków lub urzędników należy dotrzeć i na jakim etapie procesu legislacyjnego.

Wybór tematu i celów

Ustawa dotyczy lobbingu przy przygotowywaniu, rozpatrywaniu i uchwalaniu przepisów prawa i dokumentów koncepcyjnych Republiki Czeskiej. Należy pamiętać, że lobbing jest regulowany przede wszystkim na szczeblu centralnym.

Ustawa określa krąg osób lobbowanych. Komunikacja z samorządem (gminy, kraje) w zakresie jego zadań własnych co do zasady nie podlega tej ustawie, chyba że chodzi o wpływanie za pośrednictwem tych organów na legislację ogólnokrajową.

Wybór osób lobbowanych

W reżimie ustawy można lobbować wyłącznie wobec tzw. osób lobbowanych. Wykaz tych funkcji jest zamknięty. Należą do nich na przykład poseł, senator, członek rządu, kierownik centralnego organu administracji lub sekretarz stanu.

Ważna kwestia praktyczna: ustawa nie obejmuje komunikacji z osobami, które nie figurują w wykazie osób lobbowanych, na przykład z szeregowymi referentami. Strategiczny lobbing często jest jednak kierowany bezpośrednio do decydentów, wobec których obowiązki obowiązują w pełnym zakresie.

Etapy procesu legislacyjnego i wybór momentu

Lobbing jest najskuteczniejszy, jeżeli włączą się Państwo na etapie przygotowania legislacji – czyli zanim projekt ustawy zostanie przedłożony Parlamentowi Republiki Czeskiej. Wtedy wciąż można wpłynąć na samą treść.

Prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS rutynowo pomagają klientom w monitorowaniu procesu legislacyjnego – ustalimy, na jakim etapie jest przygotowywana ustawa i kiedy najlepiej podjąć działania.

Etyka i granica między lobbingiem a korupcją

Bardzo ważna granica: lobbing to legalne promowanie interesów, natomiast korupcja to działanie nielegalne. Ustawa o lobbingu czyni tę granicę bardziej czytelną, wprowadzając kontrolę publiczną. Wypełniając obowiązki ewidencyjne, chronią się Państwo przed zarzutem korupcji.

Jak się zarejestrować – kolejne kroki

Praktyczne kroki są następujące:

• Złożenie wniosku: Wniosek o wpis do rejestru składa się elektronicznie do Ministerstwa Sprawiedliwości na urzędowym formularzu.
• Wykazanie niekaralności: W przypadku osób fizycznych, które mają lobbować, ministerstwo z reguły samo zwraca się o wypis z Rejestru Karnego.
• Wpis: Jeżeli spełniają Państwo warunki, ministerstwo wpisuje Państwa do rejestru i powiadamia o tym.
• Dane dostępowe: Otrzymują Państwo dostęp do interfejsu użytkownika rejestru w celu zarządzania danymi i składania raportów.

Prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS mogą przejąć sprawę na podstawie pełnomocnictwa i zadbać o bezbłędną rejestrację.

Aktualizacja i utrzymanie wpisu w rejestrze

Muszą Państwo na bieżąco sprawdzać, czy nie nastąpiły zmiany wymagające zgłoszenia. Na przykład jeżeli odejdzie pracownik zgłoszony jako osoba lobbująca, trzeba go wykreślić z rejestru.

Pozytywne aspekty regulacji – dlaczego transparentny lobbing jest zaletą

Regulacja lobbingu to nie tylko ograniczenie. Przeciwnie, przynosi Państwa firmie szereg korzyści:

• Legitymizacja działalności: Transparentny lobbing potwierdza, że Państwa firma ma interes w kształcie legislacji i promuje go legalną drogą.
• Ochrona reputacji: Jeżeli wszystkie dane są odnotowane i zgłoszone, zmniejszają Państwo ryzyko skandalu w mediach.
• Profesjonalizacja: Rejestracja stawia Państwa w pozycji profesjonalnego partnera do dyskusji z państwem.

Podsumowanie

Ustawa o lobbingu jest narzędziem oddzielającym legalne promowanie interesów od nieprzejrzystych praktyk. Dla firm, które otwarcie zabiegają o swoje interesy, to okazja do profesjonalizacji relacji z państwem.

Istota sprawy: jeżeli Państwa spółka lobbuje, musi się zarejestrować, składać raporty i działać transparentnie. Prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS na co dzień zajmują się lobbingiem, rejestracją i compliance w tym obszarze i mogą zadbać o to, aby cały proces przebiegał sprawnie.

Jeżeli chcą Państwo prawidłowo ustawić swoje strategie lobbingowe lub nie mają pewności, czy Państwa działalność podlega ustawie, prosimy o kontakt z prawnikami kancelarii adwokackiej ARROWS pod adresem konsultacja@arws.cz.