Odliczenie podatkowe na działalność badawczo-rozwojową

Jak obecnie postrzega tę problematykę Naczelny Sąd Administracyjny Republiki Czeskiej (Nejvyšší správní soud, NSS)?

Ramy prawne odliczenia podatkowego na działalność badawczo-rozwojową

Odliczenie podatkowe na działalność badawczo-rozwojową wprowadzono w celu wspierania prywatnych inwestycji w działalność innowacyjną. Jak jednak wynika z przepisów i orzecznictwa, możliwość jego zastosowania podlega surowym wymogom, których celem jest wyeliminowanie nieuprawnionego korzystania z tej preferencji.

Podstawowe warunki odliczenia podatkowego

Zgodnie z § 34c ust. 1 czeskiej ustawy o podatkach dochodowych (ustawa nr 586/1992 Sb., dalej „ZDP”) projekt badawczo-rozwojowy musi zawierać:

• dane identyfikacyjne podatnika,
• okres realizacji projektu,
• cele projektu,
• przewidywane koszty,
• wykaz pracowników merytorycznych realizujących projekt,
• sposób kontroli i oceny postępów realizacji projektu,
• datę zatwierdzenia dokumentacji projektowej,
• imię i nazwisko oraz podpis osoby zatwierdzającej dokumentację projektową.

Kluczowa jest także prospektywność projektu, czyli jego opracowanie przed rozpoczęciem realizacji. Jeżeli warunek ten nie jest spełniony, prawo do odliczenia nie powstaje.

Kwestie sporne w wyroku NSS

Spółka zastosowała odliczenie podatkowe na podstawie dwóch projektów. Organ podatkowy w wyniku kontroli podatkowej doszedł jednak do wniosku, że projekty nie spełniają kluczowych wymogów formalnych, i w związku z tym dodatkowo wymierzył podatek dochodowy od osób prawnych w łącznej wysokości ponad 24 mln CZK (ok. 1,0 mln EUR).

NSS wskazał w wyroku cztery główne obszary problemowe:

1. brak prospektywności projektów,
2. niejasne i niewystarczające określenie celów projektów,
3. niepełny wykaz pracowników merytorycznych realizujących projekt,
4. spółka nie wykazała, że wydatki na badania i rozwój poniosła na działalność określoną w § 34b ust. 1 ZDP.

Brak prospektywności projektów

Kluczowym argumentem organu administracji skarbowej było to, że projekty nie zostały opracowane i zatwierdzone przed rozpoczęciem działalności badawczej, co stanowi zasadniczy warunek odliczenia podatkowego. Organy podatkowe wykazały tę okoliczność następującymi ustaleniami:

• sprawozdanie roczne za dany rok nie zawierało wzmianki o działalności badawczej, mimo że projekt miał zostać formalnie zatwierdzony w tym roku,
• dokumentacja projektowa korzystała ze wzoru firmy doradczej, z którą spółka zawarła umowę dopiero w roku następującym po roku, w którym miało dojść do rzekomego formalnego zatwierdzenia projektu,
• spółka już wcześniej korzystała z pomocy publicznej na podobne projekty, co mogło świadczyć o faktycznym rozpoczęciu działalności jeszcze przed formalnym zatwierdzeniem projektu.

Spółka w dalszym postępowaniu nie wykazała prospektywności projektów, względnie nie rozwiała wątpliwości co do ich prospektywności. NSS podzielił stanowisko organów podatkowych, że projektu nieprospektywnego nie można zwalidować wstecznie oraz że podatnik miał obowiązek aktywnie obalić wątpliwości organu podatkowego, czego nie zdołał uczynić.

Niewystarczające określenie celów projektów

Drugim problemem było to, że jeden z projektów zdefiniowano bardzo ogólnikowo jako „opracowanie nowego systemu informatycznego wspierającego działalność handlową w obszarze usług publicznych”. NSS stwierdził, że projekt:

• nie zawierał technicznej specyfikacji niepewności badawczej (czyli jakie problemy mają zostać przezwyciężone),
• brakowało w nim jasnej metodologii realizacji projektu,
• nie wykazano żadnej innowacyjnej wartości dodanej w porównaniu z istniejącymi systemami.

Podobnie drugi projekt, którego celem było wdrożenie funkcjonalności dla europejskiej usługi opłaty elektronicznej, nie zawierał żadnych informacji technicznych, które uzasadniałyby, że chodzi o działalność badawczo-rozwojową, a nie o zwykłe tworzenie oprogramowania.

NSS podkreślił, że projekt badawczy musi zawierać jasno zdefiniowane cele, metody i elementy innowacyjne, w przeciwnym razie nie kwalifikuje się do odliczenia podatkowego.

Cel projektu badawczo-rozwojowego musi być sformułowany jasno, tak aby było widoczne, na czym polega element nowości i usunięcie niepewności technicznej. Z projektu powinny wynikać aktualny stan wiedzy w danej dziedzinie, powód konieczności zmiany, proponowany sposób osiągnięcia celu oraz możliwość oceny wyników. Ważne jest również przedstawienie środków dowodowych i informacji technicznych potwierdzających realizację projektu. Projekt powinien zawierać harmonogram oraz rozwiązania alternatywne na wypadek niepowodzenia.

Niepełny wykaz pracowników merytorycznych

Zgodnie z § 34c ust. 1 lit. e) ZDP w projekcie muszą zostać wskazani wszyscy pracownicy merytoryczni uczestniczący w jego realizacji. W przypadku jednego z projektów spółka wskazała jednak jedynie około jednej czwartej pracowników, którzy według ewidencji czasu pracy faktycznie mieli pracować nad projektem w trakcie jego realizacji.

NSS potwierdził, że projekt musi zawierać kompletny wykaz pracowników merytorycznych już w chwili zatwierdzenia, a nie dopiero wstecznie na podstawie ewidencji czasu pracy, przy czym niewskazanie wszystkich pracowników merytorycznych stanowi poważną wadę formalną, która sama w sobie wystarcza do nieuznania odliczenia.

Konsekwencje wyroku NSS

NSS w swoim wyroku potwierdził stosowanie surowych zasad dotyczących odliczenia na działalność badawczo-rozwojową w taki sposób, w jaki stosują je organy administracji skarbowej. Podatnicy, którzy chcą skorzystać z tej preferencji podatkowej, muszą spełnić wszystkie wymogi określone w ZDP, a w świetle aktualnego orzecznictwa NSS nie mogą przy tym zapominać o:

• starannym udokumentowaniu projektów przed ich rozpoczęciem,
• jasno zdefiniowanych i mierzalnych celach badań i rozwoju,
• kompletnej i przejrzystej ewidencji wszystkich osób realizujących projekt.

Podsumowanie

Aktualny wyrok NSS jest przełomowym rozstrzygnięciem w zakresie odliczenia podatkowego na działalność badawczo-rozwojową. Pokazuje, że niespełnienie choćby jednego warunku formalnego w powyższym rozumieniu prowadzi do nieuznania odliczenia, co może oznaczać dla podatników wymiar dodatkowego podatku (który może być wysoki) oraz odsetki karne.

Jeżeli planują Państwo skorzystać z odliczenia na działalność badawczo-rozwojową, w żadnym wypadku nie należy lekceważyć formalnej strony sprawy!