Podprogowe zamówienie publiczne: kiedy stosować uproszczone postępowanie podprogowe, a kiedy przetarg nieograniczony
O tym, jak długo potrwa zamówienie i ile pracy będzie wymagało, decyduje moment, w którym zamawiający w Republice Czeskiej ustala szacunkową wartość zamówienia, a wraz z nią reżim. Uproszczone postępowanie podprogowe to najszybsza droga i obejmuje większość praktyki, ma jednak granice, poza którymi nie wolno go stosować. Prawnicy ARROWS prowadzą postępowania o udzielenie zamówienia po obu stronach. Poniżej przedstawiamy, jak prawidłowo określić reżim i rodzaj postępowania już za pierwszym razem.

Podsumowanie w punktach
- Reżim ustala się według szacunkowej wartości, a nie według tego, ile ostatecznie Państwo zapłacą. Błąd w jej ustaleniu to najczęstsza wada całego postępowania.
- Uproszczone postępowanie podprogowe wszczyna się przez publikację zaproszenia na profilu nabywcy. Samo rozesłanie zaproszenia pięciu wykonawcom nie wystarczy.
- Przy robotach budowlanych o szacunkowej wartości powyżej pięćdziesięciu milionów koron czeskich uproszczonego postępowania podprogowego stosować nie można. Wówczas właściwy jest przetarg nieograniczony.
- Minimalne terminy składania ofert liczy się w dniach roboczych. Skrócić je można tylko tam, gdzie ustawa wyraźnie na to pozwala, a nie z powodu presji czasu po stronie zamawiającego.
Ramy decyzyjne: trzy tryby i jedna wartość, która je określa
Udzielanie zamówień rozpoczyna się od jednej liczby. Szacunkowa wartość zamówienia decyduje o tym, do którego z trzech trybów trafi zamówienie, a tym samym o tym, ile czasu i formalności będzie ono wymagało. Najniższy poziom to zamówienia o niskiej wartości (zamówienia bagatelne). Zgodnie z ustawą nie muszą być one udzielane w trybie zamówień publicznych, chociaż zamawiający musi przestrzegać podstawowych zasad i zazwyczaj własnych regulacji wewnętrznych. Szczegółowo omawiamy je w artykule Zamówienia publiczne o niskiej wartości.
Środkowy poziom to tryb podprogowy, który w praktyce występuje najczęściej. Zamawiający ma w nim do wyboru uproszczone postępowanie podprogowe oraz rodzaje postępowań przewidziane dla trybu unijnego (nadprogowego). Wybór ten jest jedyną rzeczywistą decyzją, jaką podejmuje się w trybie podprogowym, i ma bezpośredni wpływ na czas przygotowania oraz na to, czy będzie można negocjować z wykonawcami. Najwyższy poziom to tryb unijny (nadprogowy), w którym obowiązują przepisy europejskie, publikacja w Dzienniku Urzędowym UE oraz dłuższe terminy. Zamówienie trafia tutaj po przekroczeniu progu finansowego, który jest określany rozporządzeniem rządu i regularnie się zmienia.
Przy czym zamawiającym nie jest tylko urząd, gmina czy przedsiębiorstwo państwowe. Firma, która przeznaczy na zamówienie ponad dwieście milionów koron ze środków publicznych lub pokryje z nich ponad połowę jego ceny, staje się zamawiającym bezpośrednio z mocy prawa. Pozostali beneficjenci dotacji nie są zamawiającymi w rozumieniu ustawy, ale muszą wybrać wykonawcę zgodnie z zasadami podmiotu udzielającego dotacji. Różnica jest zasadnicza: w pierwszym przypadku stosuje się pełną procedurę ustawową, w tym odwołania i nadzór Urzędu Ochrony Konkurencji (ÚOHS), w drugim konsekwencje błędów są rozstrzygane wyłącznie w relacji z podmiotem udzielającym dotacji.
W praktyce najtrudniejszy bywa nie wybór trybu, ale prawidłowe określenie szacunkowej wartości zamówienia. Podział powiązanych świadczeń na mniejsze części, pominięcie prawa opcji lub nieuwzględnienie całego okresu obowiązywania umowy ramowej przesunie zamówienie o poziom niżej, co obarczy całe postępowanie wadą prawną.
Procedura krok po kroku
Kolejność kroków jest ściśle określona, a każdy z nich kończy się decyzją, do której później się już nie wraca.
Pierwszym krokiem jest ustalenie szacunkowej wartości zamówienia i udokumentowanie sposobu jej obliczenia. W aktach sprawy powinno znaleźć się badanie rynku, kalkulacja lub cena podobnego świadczenia z przeszłości. Bez takich dokumentów zamawiający podczas kontroli będzie miał trudności z wykazaniem, że wartość została ustalona rzetelnie, a nie w sposób celowy (podział zamówienia).
Drugim krokiem jest przypisanie zamówienia do odpowiedniego trybu i weryfikacja, czy nie ma zastosowania wyłączenie lub szczególne zasady dotyczące usług społecznych i innych specyficznych usług.
Trzecim krokiem jest wybór rodzaju postępowania. Uproszczone postępowanie podprogowe jest szybsze i najmniej obciążające administracyjnie, ale wiąże się z dwoma istotnymi ograniczeniami: nie można w nim negocjować ofert i nie można go stosować przy większych zamówieniach na roboty budowlane. Przetarg nieograniczony daje natomiast pewność nawet przy dużych budowach, kosztem dłuższych terminów.
Czwartym krokiem jest przygotowanie ogłoszenia i specyfikacji warunków zamówienia (SWZ). W uproszczonym postępowaniu podprogowym procedurę wszczyna się poprzez opublikowanie ogłoszenia na profilu nabywcy (profilu zamawiającego), a dokumentacja musi tam pozostać przez cały okres składania ofert. Dodatkowe skierowanie zapytania do wybranych wykonawców jest możliwe, ale nigdy nie może zastąpić publikacji.
Piątym krokiem jest ustalenie terminów. Liczy się je w dniach roboczych i należy uwzględnić w harmonogramie termin na wyjaśnienie specyfikacji oraz na wizję lokalną, ponieważ oba te zdarzenia muszą nastąpić przed upływem terminu składania ofert.
Szóstym krokiem jest ocena spełniania warunków udziału w postępowaniu oraz ocena ofert. W uproszczonym postępowaniu podprogowym kwalifikację wykazuje się w prosty sposób: dokumenty można przedłożyć w kopiach i zastąpić je oświadczeniem własnym lub Jednolitym Europejskim Dokumentem Zamówienia (JEDZ). Oryginałów lub poświadczonych kopii zamawiający może żądać w dowolnym momencie postępowania, a od wybranego wykonawcy zażąda ich wtedy, gdy określi to w wezwaniu do złożenia dokumentów. Zamawiający nie może również ograniczać liczby uczestników. Określenie warunków udziału i kryteriów technicznych to najczęstsze źródło odwołań, patrz artykuł Ukryta dyskryminacja w zamówieniach publicznych.
Siódmym krokiem jest zakończenie postępowania. Informację o wykluczeniu oraz o wyborze najkorzystniejszej oferty można opublikować na profilu nabywcy, jeśli zamawiający zastrzegł to w dokumentacji – wówczas uznaje się ją za doręczoną wszystkim uczestnikom. To zastrzeżenie pozwala zaoszczędzić tydzień, a często brakuje go w dokumentacji.
Co jest standardem rynkowym, a co sygnałem ostrzegawczym
U dobrze zorganizowanych zamawiających standardem jest, że szacunkowa wartość zamówienia ma swój własny zapis w aktach sprawy, harmonogram postępowania powstaje przed publikacją ogłoszenia, a specyfikacja techniczna jest opiniowana przez osobę, która nie przygotowywała zamówienia. Standardem jest również to, że zamawiający zastrzega sobie w dokumentacji publikację ogłoszeń na profilu nabywcy.
Po stronie wykonawców standardem jest, że pytania do dokumentacji składa się w pierwszych dniach, a nie dzień przed końcem terminu. Wyjaśnienie specyfikacji ma bowiem swój własny termin i na spóźnione pytanie zamawiający nie musi już odpowiadać.
Standardem jest również to, że wykonawca analizuje warunki zamówienia z ołówkiem w ręku i dzieli je na dwie grupy: to, co jest tylko uciążliwe, oraz to, co jest niezgodne z prawem. Przeciwko temu pierwszemu nic nie da się zrobić, przeciwko drugiemu można protestować tylko do końca terminu składania ofert, a jeśli zastrzeżono to w dokumentacji – nawet na 72 godziny przed jego końcem. Firmy, które nie analizują tego wcześniej, wracają do tematu dopiero po przegranej ocenie ofert, kiedy jest już za późno.
Sygnały ostrzegawcze są trzy i wszystkie można wykryć przed złożeniem oferty. Pierwszym jest zamówienie, którego szacunkowa wartość podejrzanie blisko nie osiąga wyższego trybu, ponieważ zazwyczaj jest to ślad po sztucznym podziale zamówienia. Drugim jest odniesienie do konkretnego produktu lub certyfikacji partnerskiej w specyfikacji technicznej.
Trzecim sygnałem jest rażąco krótki termin składania ofert przy skomplikowanym zamówieniu. Minimum ustawowe to granica, a nie cel, i przy zamówieniu wymagającym wyceny setek pozycji jego zastosowanie samo w sobie jest argumentem do wniesienia odwołania. Cenom ofertowym, które następnie w takich postępowaniach okazują się rażąco niskie, poświęcamy artykuł Zastosowanie i obrona przed instytucją rażąco niskiej ceny.
Gdzie przebiega granica prawna
Ustawa dzieli zamówienia na tryby według szacunkowej wartości, a granice określa na dwóch poziomach.
Zgodnie z § 26 czeskiej ustawy o zamówieniach publicznych zamówieniem podprogowym jest zamówienie, którego szacunkowa wartość nie osiąga progu dla trybu unijnego i przekracza wartości dla zamówień o niskiej wartości. Zamówieniem o niskiej wartości zgodnie z § 27 jest zamówienie do 3 000 000 CZK w przypadku dostaw i usług oraz do 9 000 000 CZK w przypadku robót budowlanych.
Górną granicę określa rozporządzenie rządu. Zgodnie z § 3 rozporządzenia rządu nr 172/2016 Sb. próg dla unijnego zamówienia publicznego na usługi wynosi 3 491 000 CZK dla zamawiających na szczeblu państwowym (tj. dla Republiki Czeskiej, Czeskiego Banku Narodowego i państwowych jednostek budżetowych) oraz 5 386 000 CZK dla pozostałych zamawiających publicznych (w tym gmin, województw i ich jednostek budżetowych). Takie same kwoty obowiązują przy dostawach, natomiast przy robotach budowlanych próg wynosi 134 764 000 CZK. Kwoty te zmieniają się regularnie zgodnie z progami unijnymi, dlatego należy je weryfikować na dzień wszczęcia postępowania, a nie na podstawie ubiegłorocznej tabeli.
Wybór rodzaju postępowania reguluje § 52 ustawy. Zamawiający może zastosować uproszczone postępowanie podprogowe, z wyjątkiem zamówień na roboty budowlane, których szacunkowa wartość przekracza 50 000 000 CZK, bądź też rodzaje postępowań przewidziane dla trybu unijnego.
Mechanizm uproszczonego postępowania podprogowego znajduje się w § 53 ustawy. Postępowanie wszczyna się poprzez opublikowanie ogłoszenia o zamówieniu na profilu nabywcy, w którym zamawiający zaprasza nieograniczoną liczbę wykonawców; jeśli dodatkowo kieruje zapytanie bezpośrednio, musi je wysłać do co najmniej pięciu wykonawców. Zamawiający nie może negocjować złożonych ofert z uczestnikami ani ograniczać ich liczby. Unieważnienie postępowania publikuje się na profilu w terminie pięciu dni roboczych od podjęcia decyzji.
Terminy określa § 54 ustawy. W uproszczonym postępowaniu podprogowym termin składania ofert wynosi co najmniej 11 dni roboczych, w przetargu nieograniczonym co najmniej 15 dni roboczych dla dostaw i usług oraz 20 dni roboczych dla robót budowlanych. Termin w przetargu nieograniczonym można skrócić maksymalnie o 5 dni roboczych, jeśli zamawiający odpowiednio wcześnie opublikował wstępne ogłoszenie. Wyjaśnienia specyfikacji zamawiający publikuje co najmniej 4 dni robocze przed końcem terminu, a wizję lokalną umożliwia najpóźniej 5 dni roboczych przed jego końcem.
Wybór postępowania nie kończy pracy z zamówieniem – umowa często wymaga zmian w trakcie realizacji. W naszym wideo podsumowujemy, co jest dozwolone przy zmianach zobowiązań, a co już nie.
Najczęstsze problemy przy zamówieniach podprogowych i jak pomagamy
Możliwe problemy | Jak pomaga ARROWS |
|---|---|
Błędnie ustalona szacunkowa wartość: zamówienie zostało udzielone w niższym trybie niż powinno | Zweryfikujemy sposób obliczenia i udokumentujemy go w aktach. W przypadku trwającej kontroli przygotujemy linię obrony |
Wybranego rodzaju postępowania nie można zastosować: przy budowie powyżej limitu ustawowego zastosowano postępowanie uproszczone | Ocenimy wybór postępowania jeszcze przed publikacją ogłoszenia. W przypadku już wszczętego postępowania zaproponujemy najmniej szkodliwe rozwiązanie |
Błędnie ustalone terminy: nie dotrzymano minimum w dniach roboczych lub kolidują terminy wizji lokalnej i wyjaśnień | Opracujemy harmonogram postępowania wraz z powiązanymi terminami. Pilnujemy terminów przez cały czas trwania postępowania |
Dyskryminacyjne warunki zamówienia: wykonawcy składają odwołania, a postępowanie się przeciąga | Opiniujemy warunki techniczne i kwalifikacyjne przed publikacją. Obsługujemy odwołania w imieniu zamawiających i wykonawców |
Wada postępowania przy zamówieniu dotowanym: grozi korekta finansowa za naruszenie dyscypliny budżetowej | Zweryfikujemy postępowanie z perspektywy instytucji udzielającej dotacji. Reprezentujemy podczas kontroli oraz w kolejnych postępowaniach dotyczących zwrotu środków |
Podsumowanie
Tryb podprogowy jest w praktyce najczęstszy i to w nim powstaje najwięcej błędów jeszcze przed publikacją ogłoszenia. Określ i udokumentuj szacunkową wartość, na tej podstawie wybierz tryb, a dopiero potem rodzaj postępowania. Uproszczone postępowanie podprogowe wybierz tam, gdzie nie potrzebujesz negocjować i nie chodzi o dużą budowę, natomiast przetarg nieograniczony tam, gdzie zbliżasz się do granicy pięćdziesięciu milionów CZK.
Granice prawne są przy tym bezwzględne i nie da się ich naprawić wstecznie. Uproszczonego postępowania podprogowego nie można stosować przy robotach budowlanych powyżej pięćdziesięciu milionów CZK, negocjacje ofert są w nim całkowicie zabronione, a terminy skraca się tylko tam, gdzie pozwala na to ustawa. Kancelaria prawna ARROWS prowadzi postępowania o udzielenie zamówienia oraz reprezentuje wykonawców w ramach usługi Zamówienia publiczne i posiada ubezpieczenie od odpowiedzialności zawodowej z limitem 350 000 000 CZK. Napisz na adres konsultacja@arws.cz.
Uwaga:
Informacje zawarte w niniejszym artykule mają wyłącznie ogólny charakter informacyjny i służą podstawowej orientacji w danej problematyce według stanu prawnego na rok 2026. Choć dbamy o maksymalną dokładność treści, przepisy prawa i ich wykładnia z czasem się zmieniają. Jesteśmy kancelarią adwokacką ARROWS, podmiotem wpisanym do Czeskiej Izby Adwokackiej (Česká advokátní komora) (nasz organ nadzoru), a dla maksymalnego bezpieczeństwa klientów posiadamy ubezpieczenie od odpowiedzialności zawodowej z limitem 350 000 000 CZK. W celu weryfikacji aktualnego brzmienia przepisów i ich zastosowania do Państwa konkretnej sytuacji niezbędny jest bezpośredni kontakt z kancelarią adwokacką ARROWS (konsultacja@arws.cz). Nie ponosimy odpowiedzialności za ewentualne szkody powstałe w wyniku samodzielnego wykorzystania informacji z niniejszego artykułu bez uprzedniej indywidualnej konsultacji prawnej.
