Przedawnienie podatków 2026

Zasada podstawowa: termin prekluzyjny na wymiar podatku jako ochrona podatnika

Termin prekluzyjny oznacza, że po jego upływie wygasa prawo organu podatkowego do jakiegokolwiek ustalenia lub domiaru podatku. Mówiąc krótko: po upływie tego terminu urząd skarbowy nie może już Państwu wymierzyć dodatkowego podatku, a wygaśnięcie prawa uwzględnia z urzędu zgodnie z § 148 ust. 1 czeskiej ordynacji podatkowej (ustawa nr 280/2009 Sb., dalej „ordynacja podatkowa”).

Podstawowy termin prekluzyjny na wymiar podatku wynosi trzy lata i zaczyna biec w dniu, w którym upłynął termin na złożenie zwykłego zeznania podatkowego. Ten trzyletni termin jest jednak jedynie regułą ogólną, a w praktyce istnieje wiele sytuacji, które mogą go znacznie wydłużyć. Dla podatników nieznających szczegółów prawa podatkowego oznacza to często zaskakujące pojawienie się urzędu skarbowego z domiarem nawet kilka lat po tym, gdy sądzili, że są już bezpieczni.

Prawnicy kancelarii prawnej ARROWS zajmują się problematyką terminów granicznych na co dzień w ramach usługi Prawo podatkowe i spory podatkowe i dokładnie wiedzą, jakie sytuacje mogą wpłynąć na bieg tych terminów. Zrozumienie tych mechanizmów ma kluczowe znaczenie nie tylko dla obrony w toku już wszczętej kontroli, ale także dla planowania prewencyjnego i dokumentacji.

Różnica między prekluzją a przedawnieniem – i dlaczego ma to znaczenie

Zanim szczegółowo omówimy terminy graniczne, należy zrozumieć zasadniczą różnicę prawną, którą zna czeskie ustawodawstwo. Termin prekluzyjny oznacza wygaśnięcie samego prawa – prawo podmiotowe przestaje istnieć, a urząd musi to uwzględnić z urzędu zgodnie z § 148 ordynacji podatkowej. Termin przedawnienia oznacza natomiast, że prawo wprawdzie nie wygasa, ale staje się niewymagalne, jeżeli dłużnik podniesie zarzut przedawnienia.

W prawie podatkowym należy rozróżnić dwie podstawowe fazy:

• Termin na wymiar podatku (domiar) – jest to termin prekluzyjny. Jeżeli upłynie, urząd nie może dokonać domiaru, a Państwo nie muszą niczego podnosić – prawo państwa wygasło.

• Termin na zapłatę podatku (egzekucja zaległości) – tu mówi się o przedawnieniu prawa do poboru i egzekucji podatku zgodnie z ordynacją podatkową. W tym przypadku podatnik musi podnieść zarzut przedawnienia, jeżeli urząd chciałby po terminie egzekwować stary dług.

Oba rodzaje terminów mają dla podatników zasadnicze konsekwencje i właśnie w 2026 roku warto systematycznie zweryfikować je wszystkie.

Termin trzyletni – od kiedy właściwie biegnie i w jakiej sytuacji się go liczy?

Termin prekluzyjny na wymiar podatku zaczyna biec w dniu, w którym upłynął termin na złożenie zwykłego zeznania podatkowego, jak stanowi § 148 ust. 1 ordynacji podatkowej. Dla podatników zobowiązanych do złożenia zeznania jest to więc bezpośrednio dzień ustawowego terminu złożenia. Przykładowo u osób fizycznych składających zeznanie elektronicznie termin przypada zazwyczaj na 2 maja, a u podmiotów korzystających z doradcy podatkowego na 1 lipca.

Jeżeli podatnik nie miał obowiązku złożenia zeznania podatkowego, termin na wymiar podatku zaczyna biec w dniu, w którym podatek stał się wymagalny. Ma to znaczenie zwłaszcza w przypadku szczególnych podatków lub sytuacji, w których obowiązek złożenia zeznania nie powstaje.

W praktyce oznacza to, że jeżeli są Państwo osobą prawną, a termin złożenia zeznania za 2023 rok przypadał na 1 lipca 2024 (z doradcą), termin trzyletni biegnie od tego dnia i upłynie 1 lipca 2027. Jeżeli urząd skarbowy doręczy Państwu dodatkową decyzję wymiarową 2 lipca 2027, decyzja ta będzie niezgodna z prawem (o ile nie zaszła inna okoliczność przedłużająca termin).

Istotne jest, że upływ tego terminu prekluzyjnego organ podatkowy i sąd muszą uwzględnić z urzędu. Oznacza to, że nawet jeśli sami nie podniosą Państwo zarzutu, urząd nie może wymierzyć podatku po tej dacie.

Szczególny sposób obliczania terminu i wpływ roku kalendarzowego

W odróżnieniu od terminów procesowych na złożenie zeznania, które przesuwają się na najbliższy dzień roboczy, jeżeli przypadają na weekend lub święto, koniec terminu prekluzyjnego jest datą materialnoprawną. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego Republiki Czeskiej (Nejvyšší správní soud) termin prekluzyjny kończy się z upływem danego dnia, niezależnie od tego, czy jest to weekend, czy święto. Urząd skarbowy musi więc zdążyć wydać i doręczyć decyzję (lub dokonać czynności) najpóźniej tego dnia.

Kolejną ważną cechą jest to, że bieg terminu nie uwzględnia przełomu lat kalendarzowych. Oznacza to, że np. termin trzyletni rozpoczęty 1 kwietnia 2024 upłynie 1 kwietnia 2027.

Przedłużenie podstawowego terminu trzyletniego – kiedy z trzech lat robią się cztery i więcej

Ordynacja podatkowa wyraźnie określa sytuacje, w których termin prekluzyjny na wymiar podatku przedłuża się o jeden rok. Przedłużenia te nie są dowolne – jeżeli w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy przed upływem dotychczasowego terminu zajdzie którakolwiek z sytuacji określonych w ustawie, przedłużenie następuje z mocy prawa zgodnie z § 148 ust. 2 ordynacji podatkowej.

Uwaga: nie wystarczy, że podatnik złoży zeznanie korygujące w dowolnym momencie – musi to nastąpić w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy przed upływem dotychczasowego terminu. Jeżeli więc zwykły termin trzyletni upływa 1 kwietnia 2027, a Państwo złożą zeznanie korygujące 30 marca 2027, termin przedłuży się o kolejny rok, czyli do 1 kwietnia 2028.

Drugą sytuacją jest doręczenie decyzji o wymiarze podatku (np. dodatkowej decyzji wymiarowej) w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy przed upływem terminu. Trzecią sytuacją jest wszczęcie w tym krytycznym okresie postępowania w sprawie nadzwyczajnego środka zaskarżenia, środka nadzorczego lub postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Prawnicy kancelarii prawnej ARROWS pomogą Państwu w dokładnej analizie, czy strategiczne złożenie zeznania korygującego jest teraz dla Państwa korzystne, czy lepiej wybrać inne rozwiązanie. 

Praktyczny przykład przedłużenia terminu – przedłużanie łańcuchowe

Wyobraźmy sobie sytuację: mają Państwo podatek dochodowy z terminem wymiaru upływającym 1 kwietnia 2026. Dnia 1 marca 2026 (a więc w ostatnich dwunastu miesiącach) urząd skarbowy doręcza Państwu wezwanie do złożenia zeznania korygującego (a Państwo na jego podstawie dopłacają podatek). Z tą chwilą termin przedłuża się o jeden rok, czyli do 1 kwietnia 2027.

Ten łańcuch ma jednak granicę. Ostateczną granicą domiaru podatku jest zawsze upływ dziesięciu lat od rozpoczęcia biegu podstawowego terminu na wymiar podatku zgodnie z § 148 ust. 5 ordynacji podatkowej. Istnieją jednak wyjątki: termin może się przedłużyć również w przypadku prawomocnego wyroku sądu stwierdzającego popełnienie przestępstwa podatkowego – wówczas podatek można wymierzyć do końca drugiego roku następującego po roku, w którym wyrok sądu stał się prawomocny.

Przerwanie biegu terminu – jak liczy się go od nowa

O ile przedłużenie oznacza wydłużenie terminu o jeden rok, o tyle przerwanie terminu oznacza coś znacznie mniej korzystnego: termin zostaje wyzerowany i zaczyna biec całkowicie od nowa w pełnym wymiarze trzech lat.

Gdy tylko urząd skarbowy doręczy Państwu zawiadomienie o wszczęciu kontroli podatkowej (lub sporządzi protokół), termin na wymiar podatku zostaje przerwany i zaczyna biec nowy termin trzyletni od dnia dokonania tej czynności. W praktyce oznacza to, że jeśli sądzili Państwo, że za dwa miesiące będą bezpieczni, a otrzymają zawiadomienie o wszczęciu kontroli podatkowej, „odliczanie” zaczyna się ponownie od trzech lat.

Innymi sytuacjami prowadzącymi do przerwania są złożenie zwykłego zeznania podatkowego (np. jeżeli pierwotnie go Państwo nie złożyli i składają je z opóźnieniem) lub doręczenie wezwania do złożenia zwykłego zeznania podatkowego. W tych przypadkach bez wyjątku liczy się nowy termin trzyletni od daty czynności.

Zasada ta ma dla podatników zasadnicze konsekwencje. Strategia „przeczekania” może się zemścić, jeżeli urząd tuż przed końcem terminu wszczyna kontrolę.

Zawieszenie biegu terminu – kiedy liczenie się zatrzymuje

Obok przedłużenia i przerwania ordynacja podatkowa zna również instytucję zawieszenia biegu terminu. Jeżeli bieg terminu jest zawieszony, termin w ogóle nie biegnie. Po ustaniu przeszkody termin biegnie dalej od miejsca, w którym się zatrzymał, i nie upłynie wcześniej niż po określonym czasie, jak stanowi § 148 ust. 4 ordynacji podatkowej.

Jeżeli więc prowadzą Państwo spór z urzędem skarbowym przed sądem administracyjnym, termin na wymiar podatku w tym czasie nie biegnie. Termin nie biegnie przede wszystkim w czasie postępowania przed sądem administracyjnym w sprawie tego podatku zgodnie z § 148 ust. 4 lit. a) ordynacji podatkowej.

Drugą częstą sytuacją zawieszenia biegu terminu jest międzynarodowy wniosek o pomoc (zob. niżej). Ponadto bieg terminu zawiesza się na czas postępowania karnego w sprawie przestępstwa podatkowego związanego z tym podatkiem.

Dług firmy a przedawnienie – kiedy państwu kończy się czas na egzekucję

Należy również wskazać odmienność terminu na egzekucję podatku (terminu na zapłatę podatku) od terminu na jego domiar. O ile termin na wymiar podatku chroni Państwa przed dodatkowym wymierzeniem podatku przez urząd skarbowy, o tyle termin na zapłatę podatku określa, jak długo urząd ma prawo egzekwować zaległość podatkową. Termin ten wynosi sześć lat od wymagalności podatku zgodnie z § 160 ust. 1 ordynacji podatkowej.

Sąd i organ podatkowy uwzględniają przedawnienie tylko wtedy, gdy dłużnik podniesie taki zarzut. Gdyby więc dobrowolnie zapłacili Państwo przedawniony podatek, urząd go nie zwróci. Jeżeli jednak podniosą Państwo zarzut przedawnienia, prawo do egzekucji wygasa.

Termin na zapłatę podatku może zostać przedłużony czynnościami zmierzającymi do poboru podatku (np. egzekucją), przy czym bezwzględną górną granicą jest dwadzieścia lat od wymagalności podatku (z wyjątkiem zaległości zabezpieczonych) zgodnie z § 160 ust. 5 ordynacji podatkowej. Jeżeli należność podatkowa jest zabezpieczona zastawem wpisywanym do rejestru publicznego, prawo do poboru podatku nie przedawnia się przez trzydzieści lat od wpisu.

Współpraca międzynarodowa i czynności sprawdzające – ukryte ryzyka zawieszenia terminu

W ostatnich latach częste są sytuacje, w których bieg terminu na wymiar podatku zostaje zawieszony w związku ze współpracą międzynarodową. Chodzi konkretnie o przypadki, gdy urząd skarbowy wysyła wniosek o pomoc za granicę w celu uzyskania informacji. W takich przypadkach termin nie biegnie od dnia wysłania wniosku do dnia, w którym urząd otrzyma odpowiedź lub zawiadomienie o zakończeniu jego rozpatrywania.

Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego Republiki Czeskiej międzynarodowy wniosek o pomoc należy jednak oceniać materialnie. W praktyce oznacza to, że jeśli sądzą Państwo, że za kilka miesięcy będą bezpieczni, a urząd skarbowy w międzyczasie wyśle wniosek za granicę, czas się zatrzyma. Jeżeli wniosek był całkowicie zbędny, celowościowy lub w oczywisty sposób nie mógł przynieść istotnych informacji, sądy mogą orzec, że do zawieszenia terminu nie doszło.

Prawnicy kancelarii prawnej ARROWS na co dzień zajmują się sprawami, w których klienci czekają na odpowiedź na międzynarodowy wniosek o pomoc. W takich sytuacjach ważne jest, by umieć się bronić i poprzeć swoje stanowisko dowodami na to, czy wniosek był uzasadniony.

Przestępstwo podatkowe i czynny żal

Jeżeli urząd skarbowy stwierdzi umyślne uszczuplenie podatku znacznych rozmiarów, sprawa może przejść na płaszczyznę prawa karnego. Należy tu rozróżnić dwie instytucje: wygaśnięcie karalności czynu wskutek czynnego żalu (według czeskiego Kodeksu karnego (ustawa nr 40/2009 Sb., dalej „Kodeks karny”)) oraz obniżenie kary podatkowej (według ordynacji podatkowej).

Zgodnie z Kodeksem karnym karalność przestępstwa uszczuplenia podatku wygasa, jeżeli sprawca dobrowolnie naprawi szkodliwy skutek i zawiadomi o tym urząd, zanim sąd pierwszej instancji rozpocznie ogłaszanie wyroku. To stosunkowo hojny termin, który daje możliwość „wykupienia się” nawet w toku postępowania przygotowawczego.

Z punktu widzenia ordynacji podatkowej i sankcji finansowych obowiązuje jednak zasada, że jeżeli złożą Państwo zeznanie korygujące dopiero po wszczęciu kontroli podatkowej, nie unikną Państwo standardowej kary w wysokości 20 % domierzonego podatku zgodnie z § 251 ust. 1 lit. a) ordynacji podatkowej. Jeżeli natomiast sami poprawią Państwo błąd przed wszczęciem kontroli, kara nie powstaje (płacą Państwo „tylko” odsetki za zwłokę zgodnie z § 252 ordynacji podatkowej).

Prawnicy kancelarii prawnej ARROWS rutynowo pomagają klientom w przygotowaniu zeznania korygującego tak, aby zminimalizować ryzyko na obu płaszczyznach. Strategia różni się więc w zależności od tego, czy grozi Państwu „tylko” domiar podatku z karą, czy postępowanie karne.

Gdy termin mimo to się wydłuży – strategia obrony i weryfikacja zgodności z prawem

Jeżeli urząd skarbowy zawiadomi Państwa o kontroli podatkowej lub wyda decyzję o domiarze podatku, należy najpierw sprawdzić, czy zostały spełnione wszystkie warunki ustawowe i czy termin już nie upłynął.

W takim przypadku konieczne jest szczegółowe zweryfikowanie początku biegu terminu, wszystkich czynności przerywających lub przedłużających termin oraz ich skuteczności. Jeżeli okaże się, że decyzja o domiarze została wydana lub doręczona po upływie terminu prekluzyjnego, jest ona niezgodna z prawem i musi zostać uchylona. Prawnicy kancelarii prawnej ARROWS koncentrują się na szczegółowej chronologii (audyt terminów).

Jak bronić się proceduralnie – odwołanie i skarga

Jeżeli urząd skarbowy wyda decyzję o domiarze podatku, a Państwo uważają, że termin już upłynął, podstawowym środkiem obrony jest odwołanie zgodnie z § 109 ordynacji podatkowej. Odwołanie wnosi się do organu podatkowego, który wydał decyzję, w terminie 30 dni od jej doręczenia. W odwołaniu należy podnieść upływ terminu prekluzyjnego – choć urząd powinien go uwzględnić z urzędu, aktywna obrona jest kluczowa.

Sądy administracyjne oceniają, czy organ podatkowy działał zgodnie z prawem i czy decyzja wydana (rzekomo) po terminie może się ostać. Jeżeli odwołanie do czeskiej Odwoławczej Dyrekcji Finansowej (Odvolací finanční ředitelství) nie przyniesie skutku, kolejnym krokiem jest skarga administracyjna do sądu okręgowego (krajský soud) zgodnie z § 65 i nast. czeskiej ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (soudní řád správní).

Prawnicy kancelarii prawnej ARROWS mają wieloletnie doświadczenie w prowadzeniu takich sporów i pomagają klientom zarówno w argumentacji, jak i w strategii dowodowej. W praktyce spory te są prawnie wymagające.

Archiwizacja dokumentów podatkowych – jak długo trzeba przechowywać dowody

Aby podatnik mógł skutecznie się bronić, musi dysponować dokumentami. Terminy archiwizacji różnią się jednak w zależności od rodzaju dokumentu i statusu podatnika.

Jeżeli są Państwo płatnikiem VAT, zgodnie z czeską ustawą o podatku od towarów i usług (ustawa nr 235/2004 Sb., dalej „ustawa o VAT”) muszą Państwo przechowywać dokumenty podatkowe przez 10 lat od końca okresu rozliczeniowego, w którym dokonano świadczenia. Ten dziesięcioletni termin ma w praktyce kluczowe znaczenie i bezpieczniej jest stosować go także do innych podatków, jeżeli prowadzą Państwo księgi rachunkowe.

W przypadku podmiotów, które nie są płatnikami VAT i nie prowadzą ksiąg rachunkowych (np. przy kosztach ryczałtowych), minimalny okres archiwizacji jest powiązany z terminem na wymiar podatku (a więc podstawowe 3 lata + ewentualne przedłużenia). Z uwagi na możliwość wydłużenia terminów nawet do 10 lat zdecydowanie zalecamy jednak przechowywanie dokumentów przez dłuższy czas.

Prawnicy kancelarii prawnej ARROWS wielokrotnie spotykają się z przypadkami, gdy podatnicy w toku kontroli nie mają dokumentów, ponieważ zniszczyli je po trzech latach. Prowadzi to do niesprostania ciężarowi dowodu i domiaru podatku.

Archiwizacja elektroniczna a papierowa

We współczesnej praktyce ważne jest przestrzeganie zasad archiwizacji elektronicznej. Dokument w formie elektronicznej musi mieć zagwarantowaną autentyczność pochodzenia, integralność treści i czytelność przez cały okres przechowywania.

Można to osiągnąć np. za pomocą kwalifikowanych podpisów elektronicznych i znaczników czasu albo korzystając z zaufanego repozytorium. Zwykłe zapisanie skanu faktury na dysku bez zabezpieczenia może po kilku latach nie obronić się przed sądem jako wiarygodny dowód pochodzenia.

Sytuacje szczególne – straty podatkowe i ich wpływ na bieg terminu

Strata podatkowa ma zasadniczy wpływ na bieg terminu na wymiar podatku. Zgodnie z czeską ustawą o podatkach dochodowych (ustawa nr 586/1992 Sb., dalej „ustawa o podatkach dochodowych”) termin na wymiar podatku za okres rozliczeniowy, w którym powstała strata podatkowa, upływa jednocześnie z terminem na wymiar podatku za ostatni okres rozliczeniowy, w którym można tę stratę rozliczyć, jak stanowi § 38r ust. 2 ustawy o podatkach dochodowych.

Ponadto w związku z możliwością rozliczenia straty w kolejnych latach mogą pozostawać otwarte także terminy dotyczące wcześniejszych okresów. Ponieważ stratę podatkową można rozliczyć w 5 kolejnych okresach rozliczeniowych, termin dla roku powstania straty „łączy się łańcuchowo” i pozostaje otwarty znacznie dłużej (realnie ok. 8 lat i więcej).

Skutki praktyczne: jeżeli wykażą Państwo stratę podatkową w 2024 roku, urząd skarbowy może kontrolować ten rok aż do upływu terminu dla roku 2029. Podatnik może uniknąć tego przedłużenia, jeżeli zrzeknie się prawa do rozliczenia straty, i to w terminie na złożenie zeznania za okres, w którym strata powstała.

Prawnicy kancelarii prawnej ARROWS zalecają przed rozliczeniem straty przeprowadzenie analizy, czy oszczędność podatkowa przeważy ryzyko długotrwałego otwarcia ksiąg do kontroli.

Praktyczne zalecenia – jak w 2026 roku sprawdzić swoje bezpieczeństwo podatkowe

Rok 2026 to dobry moment, by systematycznie przejrzeć swoją historię podatkową. Zalecamy następujący sposób postępowania:

• Zestawienie dat: kiedy złożono zeznania za ostatnie lata (2020–2025), kiedy nastąpiła wymagalność, czy złożono zeznania korygujące lub wszczęto kontrole.

• Obliczenie terminów: dla każdego roku ustalić podstawowy koniec terminu trzyletniego. Doliczyć przedłużenia za zeznania korygujące (+1 rok) lub liczyć termin od nowa tam, gdzie przeprowadzono kontrolę.

• Audyt dokumentów: sprawdzić, czy dysponują Państwo (czytelnymi) dokumentami za wszystkie „otwarte” okresy.

• Przemyślenie strategii: jeżeli wiedzą Państwo o ryzykach w otwartych okresach, warto skonsultować z ekspertami możliwości naprawy (zeznanie korygujące), zanim nadejdzie kontrola.

Prawnicy kancelarii prawnej ARROWS na co dzień zajmują się takimi sytuacjami i potrafią ustalić, które ryzyka podatkowe pozostają aktualne, a które już wygasły.

Podsumowanie dla zarządu

Terminy podstawowe: urząd skarbowy ma standardowo 3 lata na domiar podatku. Termin liczy się od terminu złożenia zeznania. Maksymalny termin wynosi 10 lat (z wyjątkiem przestępstw).

Ryzyka przedłużenia: złożenie zeznania korygującego w ostatnim roku terminu przedłuża go o 1 rok. Wszczęcie kontroli podatkowej przerywa termin i biegnie on od nowa w całości (3 lata).

Strata jako ryzyko: wykazanie straty podatkowej utrzymuje rok jej powstania „otwarty” przez okres, w którym można ją rozliczyć (ok. 5–6 dodatkowych lat).

Obrona: decyzja wydana po upływie terminu jest niezgodna z prawem. Konieczna jest jednak aktywna obrona (odwołanie). Dokumenty należy archiwizować co najmniej 10 lat (płatnicy VAT), aby sprostać ciężarowi dowodu.

Prewencja: proaktywny audyt terminów i archiwizacji jest tańszy niż prowadzenie sporów. W razie wątpliwości warto zlecić prawną analizę terminów.

Zakończenie

Terminy podatkowe i prekluzja należą do najbardziej złożonych zagadnień administracji podatkowej. Choć może się wydawać, że po trzech latach podatnik jest bezpieczny, rzeczywistość jest bardziej skomplikowana. Istnieje wiele sytuacji, w których terminy się przedłużają, zostają przerwane lub zawieszone.

Rok 2026 to idealny czas na przegląd historii podatkowej. Nie chodzi tylko o formalności – chodzi o ochronę przed ryzykami finansowymi, które mogłyby zagrozić Państwa działalności.

Prawnicy kancelarii prawnej ARROWS mają wieloletnie doświadczenie w sprawach dotyczących terminów podatkowych. W naszym portfelu mamy ponad 150 spółek akcyjnych i 250 s.r.o. (czeskich spółek z ograniczoną odpowiedzialnością), którym pomogliśmy w problemach podatkowych. Kancelaria prawna ARROWS jest ubezpieczona od szkód do kwoty 350 mln CZK (ok. 14,4 mln EUR), co pozwala nam świadczyć Państwu kompleksowe usługi prawne z solidnym zapleczem.

Jeżeli nie mają Państwo pewności, na jakim etapie historii podatkowej się znajdują i jakie ryzyka wciąż Państwu grożą, prosimy o kontakt pod adresem konsultacja@arws.cz. Nasi prawnicy pomogą w szczegółowej analizie Państwa sytuacji i opracują strategię dalszego postępowania.