Spory sądowe o spadek po przedsiębiorcach

Scenariusz kryzysowy: co stanie się z Twoją firmą, gdy umrzesz?

Kto w takiej chwili podpisze wypłaty dla dziesiątek pracowników? Kto zapłaci kluczowym dostawcom za materiał? Firma staje się niesterowalna, nawet jeśli poza tym jest w pełni zdrowa.

Postępowanie spadkowe może trwać miesiące, a w przypadku sporów nawet lata. Sąd może wprawdzie ustanowić zarządcę spadku, ale ma on bardzo ograniczone uprawnienia. Może regulować bieżące faktury i wynagrodzenia, ale nie może podejmować żadnych decyzji strategicznych, zawierać nowych umów ani inwestować.

W tym okresie niepewności prawnej firma strategicznie stoi w miejscu i traci wartość. Dostawcy i banki tracą zaufanie. W ARROWS codziennie zajmujemy się kryzysowym zarządzaniem firmami w takiej sytuacji. Pomagamy klientom ustalić zastępowalność i zarządzanie majątkiem tak, aby ich działalność toczyła się płynnie dalej. W celu natychmiastowego rozwiązania Twojej sytuacji skontaktuj się z nami.

Dlaczego spadek po firmie jest bombą z opóźnionym zapłonem?

Całe postępowanie, znane jako postępowanie spadkowe, prowadzi notariusz w roli komisarza sądowego. Jego zadaniem jest ustalenie majątku i kręgu spadkobierców. Zasadniczy problem pojawia się, gdy spadkobiercy w czymkolwiek się nie zgadzają.

Notariusz nie jest bowiem uprawniony do rozstrzygania sporów co do faktów. Jeśli jeden spadkobierca kwestionuje ważność testamentu, a drugi go broni, notariusz sporu nie rozstrzygnie. Zawiesi postępowanie spadkowe i odeśle jednego z uczestników (tego o „słabszym” prawie) do wniesienia odrębnego powództwa do sądu.

Do najczęstszych sporów, które paraliżują firmę, należą:

• Spór o prawo do spadku: zakwestionowanie ważności testamentu z powodu błędów formalnych lub rzekomej niezdolności spadkodawcy w chwili podpisu.

• Spór o wydziedziczenie: podważenie dokumentu o wydziedziczeniu i dochodzenie zachowku.

• Spór o zakres majątku: nieporozumienia co do tego, co wchodzi w skład spadku, typowo spory o wycenę udziału w spółce.

Postępowanie spadkowe jest zamrożone, dopóki nie zakończy się ten odrębny spór sądowy. Może to trwać wiele lat. Reprezentacja przed sądami i organami administracji jest kluczową częścią naszej pracy w ARROWS i mamy bogate doświadczenie w prowadzeniu takich złożonych sporów o ustalenie prawa do spadku.

Typowe źródła sporów spadkowych i ich skutki

Zasadniczy problem: dziedziczenie udziału w s.r.o. (czeska spółka z ograniczoną odpowiedzialnością)

Dla właścicieli firm (MŚP i korporacji) największym ryzykiem jest niepewność co do przejścia samego udziału w spółce. Tu nie decyduje przede wszystkim ustawa, lecz to, co zapisano w umowie spółki.

Istnieją dwa podstawowe scenariusze:

Scenariusz A: umowa spółki wyłącza dziedziczenie

To bardzo częste rozwiązanie. Pozostali wspólnicy chronią się w ten sposób przed wejściem do firmy „niechcianych” osób – na przykład członków rodziny bez kwalifikacji, a nawet konkurencji.

Spadkobierca w takim przypadku nie staje się wspólnikiem. Zamiast udziału przysługuje mu roszczenie o wypłatę udziału rozliczeniowego w pieniądzu. I tu powstaje ogromne źródło sporów: jaka jest prawidłowa wysokość tego udziału? Jeśli metoda obliczenia nie jest jasno określona, sprawa niemal zawsze kończy się w sądzie i wymaga kosztownych opinii biegłych.

Scenariusz B: umowa spółki dopuszcza dziedziczenie

Jeśli umowa dziedziczenie dopuszcza (lub o nim milczy), spadkobiercy wstępują do spółki. To rodzi inne problemy. Co, jeśli firmę odziedziczy troje rodzeństwa, które nie potrafi uzgodnić strategii? Albo gdy spadkobierca nie ma żadnych kompetencji do zarządzania firmą? 

Umowa spółki na szczęście pozwala uzależnić przejście udziału od spełnienia warunków, na przykład od zgody zgromadzenia wspólników.

Precyzyjne przygotowanie lub rewizja umów spółek to podstawa zapobiegania przyszłym sporom. Nasi prawnicy z zespołu korporacyjnego, którzy od lat obsługują portfel ponad 250 spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, dokładnie wiedzą, jak ustalić zasady, aby chroniły zarówno firmę, jak i interesy spadkobierców. Zwróć się do nas o rewizję dokumentacji Twojej firmy.

Ryzyko, o którym się milczy: przejście długów firmy na spadkobierców

Przedsiębiorcy często osobiście poręczają za firmę, mają kredyty firmowe zabezpieczone majątkiem osobistym lub gwarancje bankowe. Spadek to jednak nie tylko majątek, ale także wszystkie długi zmarłego.

Ustawa stanowi, że spadkobierca spłaca długi spadkodawcy w pełnym zakresie. Jeśli spadkobierców jest więcej, odpowiadają za długi solidarnie. Wierzyciel może wybrać jednego ze spadkobierców i żądać od niego zapłaty całego długu.

Istnieje jednak kluczowe narzędzie obrony: zastrzeżenie spisu inwentarza spadku. Spadkobierca musi aktywnie skorzystać z tego prawa u notariusza w terminie jednego miesiąca. Jeśli to zrobi, spłaca długi tylko do wysokości wartości nabytego spadku, a nie swoim majątkiem osobistym.

To jednak nie wystarczy. Zastrzeżenie spisu chroni Cię tylko przed długami, które zostały ustalone w postępowaniu. Co, jeśli za dwa lata pojawi się wierzyciel ze starym wekslem lub zobowiązaniem z poręczenia, o którym nikt nie wiedział?

Na taką sytuację służy drugi krok: wezwanie wierzycieli (konwokacja). Notariusz na wniosek spadkobiercy publikuje wezwanie, aby wszyscy wierzyciele zgłosili swoje wierzytelności w wyznaczonym terminie. Kto nie zgłosi się w terminie, ma pecha i nie może dochodzić swoich roszczeń od rzetelnego spadkobiercy.

Jest to złożona procedura prawna, w której błąd na jednym etapie może doprowadzić do osobistego bankructwa spadkobiercy.

W sprawach spadkowych często warto konsultować dalsze kroki nie tylko z adwokatem, ale także z notariuszem. ARROWS współpracuje w tym zakresie z kilkoma sprawdzonymi notariuszami, na przykład z notariuszką Mgr. Silvią Dohnalovą lub z Mgr. Tomášem Ostrožlíkem, a także z innymi kancelariami notarialnymi.

Klienci ARROWS mogą wybrać z listy współpracujących notariuszy według miejsca, w którym działają lub w którym potrzebują zapewnić usługi notarialne. W ważniejszych sprawach i przy istotnych spotkaniach z klientami można po wcześniejszym uzgodnieniu zapewnić także udział notariusza bezpośrednio w spotkaniu w siedzibie kancelarii adwokackiej ARROWS.

Ukryte długi i odpowiedzialność spadkobierców

Międzynarodowe piekło: gdy majątek lub spadkobierca jest za granicą

Coraz więcej czeskich przedsiębiorców posiada nieruchomości lub rachunki bankowe za granicą albo ma spadkobierców mieszkających na stałe w innym państwie. W ten sposób do spadku wchodzi tzw. element zagraniczny, który wszystko niezwykle komplikuje.

W ramach UE obowiązuje wprawdzie rozporządzenie spadkowe, które upraszcza sprawy, ale rodzi nowe pytanie. Do całego postępowania spadkowego (łącznie z majątkiem w Republice Czeskiej) stosuje się prawo państwa, w którym zmarły miał w chwili śmierci miejsce zwykłego pobytu (habitual residence).

Pojęcie „miejsca zwykłego pobytu” nie jest jednak adresem stałego zameldowania. To koncepcja faktyczna. Gdzie miał miejsce zwykłego pobytu przedsiębiorca, który spędzał 8 miesięcy w Pradze i 4 miesiące w swojej willi w Hiszpanii? Od tego zależy, czy dziedziczenie nastąpi według prawa czeskiego, czy hiszpańskiego.

Praktyczny problem jest oczywisty: jak udowodnisz zagranicznemu bankowi lub katastrowi, że jesteś spadkobiercą? Rozwiązaniem jest Europejskie Poświadczenie Spadkowe (EPS). To jednolity formularz, który potwierdza Twój status spadkobiercy we wszystkich państwach UE.

Dzięki budowanej od dziesięciu lat sieci ARROWS International praktycznie codziennie rozwiązujemy spory spadkowe z elementem międzynarodowym w ponad 70 krajach świata. Dla naszych klientów, wśród których jest ponad 150 spółek akcyjnych i 250 s.r.o., zapewniamy uzyskanie Europejskiego Poświadczenia Spadkowego, reprezentację w postępowaniu spadkowym za granicą oraz przygotowanie międzynarodowych testamentów z wyborem prawa.

Potrzebujesz pomocy prawnej w sprawie majątku za granicą? Skontaktuj się z nami pod adresem konsultacja@arws.cz.

Prewencja to 90 % sukcesu: jak zapobiec sporom już dziś

Najlepszy spór to taki, który nigdy się nie zaczyna. Jako właściciel firmy masz kilka narzędzi, aby zapewnić płynną sukcesję (succession planning) i zapobiec wojnie między spadkobiercami.

1. Umowa dziedziczenia zamiast testamentu

Testament spadkodawca może w każdej chwili jednostronnie zmienić lub odwołać. Umowa dziedziczenia jest natomiast dwustronną czynnością prawną między Tobą a spadkobiercą, której nie można łatwo rozwiązać. Zapewnia znacznie większą pewność temu, kto ma przejąć firmę, i idealnie nadaje się do „zablokowania” porozumienia o sukcesji.

2. Fundusze powiernicze (trusty)

To nowoczesne i elastyczne narzędzie. Majątek (np. udział w spółce), który wniesiesz do funduszu powierniczego (svěřenský fond), z prawnego punktu widzenia przestaje być Twoim majątkiem. Nie jest więc też przedmiotem postępowania spadkowego.

W ten sposób chronisz firmę przed ryzykami – przed Twoimi przyszłymi wierzycielami, komornikami, ale także przed roszczeniami w razie ewentualnego rozwodu (Twojego lub Twoich dzieci). Możesz dokładnie określić warunki, na jakich następca uzyska kontrolę nad firmą (np. gdy ukończy edukację lub zdobędzie doświadczenie).

3. Holding rodzinny i konstytucja rodzinna

Statystyki są bezlitosne: nawet 70 % firm rodzinnych nie przetrwa przejścia na trzecie pokolenie. Powodem jest rozdrobnienie majątku i spory między potomkami. Rozwiązaniem jest utworzenie holdingu rodzinnego, który oddzieli spółki operacyjne od majątku rodzinnego.

Kluczowym dokumentem jest wtedy konstytucja rodzinna. To nie tylko dokument prawny, ale strategiczne porozumienie rodziny. Określa wizję, wartości, a przede wszystkim jasne reguły gry: kto może pracować w firmie? Jak będą wypłacane zyski? Co się stanie, gdy jedno z rodzeństwa się rozwodzi?

Nasi prawnicy specjalizują się w strukturyzacji majątku przedsiębiorców i sukcesji międzypokoleniowej. Zapewniamy sporządzenie wewnętrznych regulaminów (konstytucji rodzinnych), przygotowanie dokumentacji dla holdingów oraz zakładanie funduszy powierniczych, które ochronią dzieło Twojego życia. Skontaktuj się z nami i umów się na konsultację strategiczną.

Gdy spór już trwa: jak pomoże Ci ARROWS

Jeśli prewencja zawiodła i spór już się toczy, istnieją dwie drogi. Pierwszą jest twardy spór sądowy, w którym trzeba bezkompromisowo bronić swoich praw.

Drugą drogą jest mediacja, czyli pozasądowe rozwiązanie sporu. W delikatnych rodzinnych sporach o firmę jawny proces sądowy jest często najgorszym wyborem. Niszczy relacje rodzinne i ujawnia konkurencji wrażliwe informacje o firmie.

Mediacja jest nieformalna, dyskretna i pozwala rozwiązywać także kwestie emocjonalne i pozaprawne, które często stanowią prawdziwe sedno sporu. Jest też znacznie szybsza i tańsza niż batalia sądowa.

W ARROWS jesteśmy nie tylko doświadczonymi adwokatami sal sądowych, ale także mediatorami. Potrafimy ocenić, kiedy należy walczyć, a kiedy strategicznie korzystniej jest się porozumieć. Naszym celem nie jest tylko „wygrać spór”, ale przede wszystkim ocalić wartość Twojego majątku. Zapewniamy przygotowanie ugód i reprezentację w mediacji.

Ryzyka toczącego się sporu sądowego

Dlaczego do rozwiązywania sporów spadkowych wybrać ARROWS?

Spory spadkowe o firmy to nie tylko prawo spadkowe. To złożone połączenie prawa korporacyjnego, międzynarodowego i wyrafinowanego zarządzania majątkiem.

Nasze doświadczenie wynika z wieloletniej opieki nad portfelem ponad 150 spółek akcyjnych, 250 spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz 50 gmin i krajów (regionów). Dzięki naszej międzynarodowej sieci ARROWS International jesteśmy w stanie koordynować działania prawne w ponad 70 krajach świata. Stawiamy na szybkość, wysoką jakość i głębokie myślenie biznesowe.

Niezależnie od tego, czy mierzysz się z toczącym się sporem, czy chcesz przezornie zabezpieczyć swoją działalność na przyszłość, nasz zespół jest gotowy zapewnić Ci rozwiązanie prawne szyte na miarę. Skontaktuj się z nami i umów się na konsultację.