Sprzedawcy alkoholu i wyrobów tytoniowych a ustawa o przeciwdziałaniu praniu brudnych pieniędzy

Podstawowe określenie podmiotów zobowiązanych w zakresie AML

Do tradycyjnych podmiotów zobowiązanych należą banki, zakłady ubezpieczeń i inne instytucje finansowe. Rozwój legislacji obejmuje jednak kręgiem podmiotów zobowiązanych również podmioty sektora niefinansowego, których działalność wiąże się z ryzykiem legalizacji dochodów pochodzących z przestępstwa.

Dla sprzedawców alkoholu i wyrobów tytoniowych kluczowe jest zrozumienie, że stają się podmiotem zobowiązanym w konkretnym momencie. Zgodnie z § 2 ust. 1 lit. l) czeskiej ustawy o niektórych środkach przeciwko legalizacji dochodów pochodzących z przestępstwa i finansowaniu terroryzmu (ustawa nr 253/2008 Sb., dalej „ustawa AML”) chodzi o sytuację, w której działają jako osoba uprawniona do obrotu towarami i przyjmują gotówkę w kwocie 10 000 EUR lub wyższej.

Obowiązek ten dotyczy zarówno transakcji jednorazowych, jak i sytuacji, w których płatność jest podzielona na kilka operacji. To właśnie gotówkowy charakter transakcji jest mechanizmem wyzwalającym, który przenosi sprzedawcę alkoholu lub wyrobów tytoniowych do reżimu regulowanego.

Szczególne obowiązki przedsiębiorców w kontekście ustawy AML

Gdy tylko sprzedawca alkoholu lub wyrobów tytoniowych przyjmie płatność gotówkową o wartości 10 000 EUR lub wyższej, musi w odniesieniu do danej transakcji postępować zgodnie z zasadami reżimu AML. Kwota ta stanowi próg, który uruchamia obowiązki identyfikacji i kontroli.

Zgodnie z przepisem § 7 ustawy nr 253/2008 Sb. klient musi zostać zidentyfikowany najpóźniej w chwili przeprowadzenia transakcji przekraczającej ustalony limit.

Identyfikacja obejmuje zapisanie i weryfikację danych z ważnego dokumentu tożsamości. Sprzedawca musi odnotować imię, nazwisko, numer identyfikacyjny (rodné číslo), miejsce urodzenia, miejsce zamieszkania oraz dane dokumentu tożsamości. Niezbędne jest sprawdzenie zgodności wizerunku osoby w dokumencie z osobą, która realizuje transakcję.

Kontrolę klienta przeprowadza się obowiązkowo przed realizacją transakcji o wartości 15 000 EUR i wyższej, w przypadku klientów z krajów wysokiego ryzyka lub osób zajmujących eksponowane stanowiska polityczne.

Kontrola obejmuje ustalenie celu transakcji i weryfikację pochodzenia środków finansowych. W przypadku osoby prawnej lub funduszu powierniczego (svěřenský fond) konieczne jest także ustalenie tożsamości beneficjenta rzeczywistego oraz weryfikacja struktury własnościowej i zarządczej.

Wykrywanie podejrzanych transakcji i ich zgłaszanie

Podejrzana transakcja jest w § 6 ustawy AML zdefiniowana jako transakcja przeprowadzana w okolicznościach budzących podejrzenie próby legalizacji dochodów pochodzących z przestępstwa. Ustawa zawiera przykładowy katalog cech ryzyka.

Chodzi również o sytuacje, w których klient odmawia identyfikacji lub stara się rozłożyć płatność tuż poniżej limitu 10 000 EUR.

Przykładem z praktyki może być sytuacja, w której nieznany kupujący nagle zaczyna odbierać alkohol w nietypowych ilościach i nalega na płatność gotówką. Często nie jest nawet jasne, dla jakiego lokalu kupuje towar.

Celem bywa uniknięcie identyfikacji, mimo że osoby te działają w porozumieniu.

Obowiązek zgłoszenia podejrzanej transakcji jest jednym z najważniejszych obowiązków. Jeżeli sprzedawca oceni transakcję jako podejrzaną, musi ją bez zbędnej zwłoki zgłosić do czeskiego Urzędu Analiz Finansowych (Finanční analytický úřad, FAÚ).

Podmiot zobowiązany nie może przeprowadzić transakcji, jeżeli mogłoby to udaremnić zabezpieczenie dochodów.

Tabela ryzyk: Identyfikacja i zgłaszanie podejrzanych transakcji

Ewidencja beneficjentów rzeczywistych

W kontekście przeciwdziałania praniu brudnych pieniędzy kluczowym pojęciem jest beneficjent rzeczywisty. Jest to osoba fizyczna, która faktycznie sprawuje ostateczny wpływ na osobę prawną lub jest ostatecznym odbiorcą korzyści.

Dla sprzedawców alkoholu i wyrobów tytoniowych obowiązek ten jest istotny przy kontroli klienta będącego osobą prawną.

Czeska ustawa nr 37/2021 Sb. o ewidencji beneficjentów rzeczywistych nakłada na osoby prawne obowiązek ewidencjonowania tych danych. Sprzedawca musi w ramach kontroli klienta zweryfikować tożsamość beneficjenta rzeczywistego poprzez wgląd do ewidencji.

Jeżeli stwierdzi rozbieżność, musi ją zgłosić sądowi prowadzącemu ewidencję lub bezpośrednio klientowi w celu jej usunięcia.

Jeżeli sprzedawca nie może ustalić beneficjenta rzeczywistego lub ma wątpliwości co do prawdziwości danych, musi zachować ostrożność. Jeżeli klient nie współpracuje, sprzedawca nie może przeprowadzić transakcji.

Osoby zajmujące eksponowane stanowiska polityczne i wzmożone środki

Szczególną kategorią klientów są osoby zajmujące eksponowane stanowiska polityczne, których definicję znajdą Państwo w § 4 ust. 5 ustawy AML. Są to osoby fizyczne pełniące istotne funkcje publiczne, takie jak głowy państw, ministrowie, sędziowie czy posłowie.

Wobec nich stosuje się wzmożone środki, które obejmują przede wszystkim ustalenie pochodzenia majątku i środków finansowych wykorzystanych w transakcji.

W przypadku osób zajmujących eksponowane stanowiska polityczne często wymagana jest również zgoda organu statutowego sprzedawcy na nawiązanie stosunków handlowych. Przy transakcjach hurtowych lub dostawach ekskluzywnych konieczna jest weryfikacja tego statusu.

Ocena ryzyka i system zasad wewnętrznych

Każdy podmiot zobowiązany, a więc także sprzedawca przyjmujący gotówkę powyżej 10 000 EUR, musi stosować procedury zarządzania ryzykiem legalizacji dochodów pochodzących z przestępstwa. Ustawa nr 253/2008 Sb. wymaga opracowania tzw. oceny ryzyka.

Zgodnie z § 21 ust. 3 ustawy AML osoby te nie są zobowiązane do opracowania pisemnego systemu zasad wewnętrznych, chyba że FAÚ postanowi inaczej w drodze decyzji.

Nie oznacza to jednak, że sprzedawca nie ma obowiązków, ponieważ musi faktycznie przestrzegać procedur ustawowych. Z praktycznego punktu widzenia i na potrzeby ewentualnej kontroli zdecydowanie zaleca się posiadanie przynajmniej podstawowego podręcznika procedur.

Szkolenie pracowników, którzy mogą mieć styczność z podejrzanymi transakcjami, jest obowiązkowe co najmniej raz na 12 miesięcy oraz przy zatrudnieniu nowego pracownika.

Zakres sankcji i ich konsekwencje

Sankcje za naruszenie obowiązków AML są bardzo dotkliwe. Za wykroczenie polegające na nieprzeprowadzeniu identyfikacji lub kontroli osobie prawnej grozi kara grzywny w wysokości do 10 000 000 CZK (ok. 411 500 EUR).

W niektórych sytuacjach sankcja może sięgnąć nawet 10 % całkowitego rocznego obrotu, jeżeli przekracza on 5 000 000 EUR.

Oprócz sankcji finansowych grozi także zakaz działalności lub publikacja decyzji o wykroczeniu, co może prowadzić do utraty reputacji. Ustawa umożliwia jednocześnie ukaranie konkretnych osób fizycznych, które ponoszą winę za naruszenie.

W obszarze obrotu towarami kontrole koncentrują się właśnie na podmiotach przyjmujących wysokie płatności gotówkowe.

Częstym ustaleniem jest brak identyfikacji przy płatnościach podzielonych na kilka części lub niewystarczająca archiwizacja dokumentów. Problemem bywa nieuprawnione kopiowanie dokumentów tożsamości tam, gdzie wystarczy odpis danych, lub odwrotnie – brak kopii tam, gdzie jest ona wymagana.

Tabela ryzyk: Sankcje i ich skutki

Powiązanie ustawy AML z ustawą o ograniczeniu płatności gotówkowych

Sprzedawców alkoholu i wyrobów tytoniowych dotyczy nie tylko ustawa AML, ale także czeska ustawa o ograniczeniu płatności gotówkowych (ustawa nr 254/2004 Sb.). Ustawa ta zakazuje dokonywania płatności gotówkowych przekraczających kwotę 270 000 CZK (ok. 11 100 EUR).

Limit 10 000 EUR odpowiada przy obecnym kursie około 250 000 CZK (ok. 10 300 EUR). Powstaje tu ważny prawny punkt styku, ponieważ próg powstania obowiązku AML dla sprzedawcy towarów wynosi 10 000 EUR. Istnieje zatem wąski przedział pomiędzy około 250 000 CZK a 270 000 CZK.

Przyjmując gotówkę powyżej tego limitu, podmiot narusza ustawę o ograniczeniu płatności gotówkowych. Jeżeli kwota przekracza 270 000 CZK, płatność musi zostać dokonana bezgotówkowo. Jednocześnie podmiot naraża się na ryzyko naruszenia przepisów AML, jeżeli nie przeprowadził identyfikacji, ponieważ limit 10 000 EUR został przekroczony.

Ograniczając płatności gotówkowe, sprzedawcy w większości przypadków unikną obciążeń administracyjnych związanych ze statusem podmiotu zobowiązanego według ustawy AML.

Dla sprzedawców najbezpieczniejszą strategią jest ograniczenie przyjmowania gotówki poniżej progu 10 000 EUR. Jeżeli transakcja gotówkowa jest niezbędna, a kwota mieści się w krytycznym przedziale, należy ściśle przestrzegać identyfikacji AML.

Kraje wysokiego ryzyka i sankcje międzynarodowe

Ustawa AML i powiązane przepisy UE wymagają zwiększonej ostrożności przy transakcjach związanych z państwami trzecimi wysokiego ryzyka. Jeżeli sprzedawca handluje z podmiotem z takiego kraju, musi automatycznie przeprowadzić wzmożoną kontrolę klienta.

Listy sankcyjne

Oprócz ustawy AML sprzedawcy muszą przestrzegać czeskiej ustawy nr 1/2023 Sb. o środkach ograniczających przeciwko niektórym poważnym działaniom. Ma to znaczenie zwłaszcza przy eksporcie i imporcie alkoholu i wyrobów tytoniowych.

Handel z osobami znajdującymi się na listach sankcyjnych lub import towarów objętych embargiem jest surowo zabroniony. Sprzedawcy powinni weryfikować swoich zagranicznych partnerów w bazach sankcyjnych, ponieważ naruszenie sankcji stanowi przestępstwo.

Podsumowanie dla kadry zarządzającej

Sprzedawcy alkoholu i wyrobów tytoniowych, którzy przyjmują płatności gotówkowe powyżej ok. 250 000 CZK, podlegają regulacji ustawy AML. Nie jest to jedynie formalność, ponieważ ryzyka obejmują kary sięgające milionów koron, odpowiedzialność karną organów statutowych oraz zniszczenie reputacji.

Należy pamiętać, że przekroczenie limitu 270 000 CZK jest już zakazane przez ustawę o ograniczeniu płatności gotówkowych. Ustawa zwalnia sprzedawców towarów z obowiązku posiadania pisemnego systemu zasad wewnętrznych, chyba że FAÚ postanowi inaczej. Mimo to muszą Państwo mieć ustawione procesy identyfikacji, kontroli i archiwizacji, które faktycznie działają.

Handel z osobami lub krajami objętymi sankcjami jest karalny, dlatego należy konsekwentnie weryfikować swoich partnerów hurtowych.

Prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS mają doświadczenie w ustawianiu procesów AML dla spółek handlowych. Pomogą Państwu zminimalizować ryzyka związane z tym obszarem.

Znaczenie przestrzegania przepisów

Przestrzeganie przepisów AML nie jest dla sprzedawców alkoholu i wyrobów tytoniowych kwestią wyboru, lecz koniecznością. Przepisy są surowe, a organy kontrolne mają szerokie uprawnienia.

To, co wygląda na zwykłą transakcję, może przy nieznajomości przepisów przerodzić się w poważny problem prawny.

Prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS zajmują się obowiązkami AML klientów na co dzień i dysponują głęboką wiedzą praktyczną. Nasze usługi obejmują konsultacje dotyczące ustawienia procesów, szkolenia pracowników oraz reprezentację podczas kontroli.

Zachęcamy do kontaktu z naszą kancelarią za pośrednictwem e-maila konsultacja@arws.cz.