Umorzenie odsetek za zwłokę

Długość postępowania odwoławczego nie jest usprawiedliwioną przyczyną umorzenia odsetek

W praktyce może to oznaczać, że nawet jeśli organ odwoławczy przekroczy ustawowy termin na wydanie decyzji, nie stanowi to automatycznie podstawy do umorzenia odsetek za ten okres. Naczelny Sąd Administracyjny Republiki Czeskiej (Nejvyšší správní soud, dalej „NSS”) opiera się na kilku kluczowych zasadach:

• odsetki za zwłokę stanowią ekonomiczną rekompensatę za brakujące środki finansowe w budżetach publicznych,
• powstają ex lege, czyli z mocy ustawy, a organ podatkowy nie ma możliwości ustalenia ich w inny sposób,
• przyczyna zwłoki musi być usprawiedliwiona w dniu wymagalności podatku lub zastępczej wymagalności podatku, a nie wstecznie na podstawie długości postępowania; innymi słowy, toczenie się postępowania w sprawie określenia podatku nigdy nie jest usprawiedliwioną przyczyną zwłoki,
• w postępowaniu podatkowym to podatnik jest zobowiązany prawidłowo obliczyć i określić wysokość podatku, terminowo go zadeklarować organowi podatkowemu i zapłacić.

Jak może to wyglądać w praktyce?

Spółka składa zeznanie w podatku dochodowym od osób prawnych i wykazuje podatek niższy, niż według organu podatkowego powinna była wykazać. Po przeprowadzeniu kontroli podatkowej zostaje jej określony podatek w dodatkowym wymiarze, a spółka odwołuje się od decyzji wymiarowej, jednak rozstrzygnięcie organu odwoławczego przeciąga się o ponad rok. Organ odwoławczy utrzymuje w mocy dodatkową decyzję wymiarową. Po uprawomocnieniu się decyzji organu odwoławczego spółka płaci więc dodatkowo określony podatek. Jednocześnie składa jednak do organu podatkowego wniosek o umorzenie odsetek za zwłokę za okres trwania postępowania odwoławczego. Organ podatkowy wniosek ten oddala. Co dalej? Spółka wnosi skargę na decyzję do sądu administracyjnego, lecz bez powodzenia. Wnosi więc skargę kasacyjną do NSS i argumentuje, że za zwłokę odpowiada przede wszystkim długość postępowania przed organem odwoławczym. NSS potwierdza jednak, że główną przyczyną zwłoki jest nieprawidłowe zadeklarowanie podatku – a nie długość postępowania odwoławczego. Wynik? Spółka będzie musiała dopłacić odsetki za cały okres trwania postępowania odwoławczego.

Czy odsetki za zwłokę mogą zostać umorzone? Tak, ale tylko wyjątkowo

Czeska ustawa – Ordynacja podatkowa (ustawa nr 280/2009 Sb., dalej „daňový řád”) wprawdzie umożliwia umorzenie odsetek za zwłokę w trybie § 259b, ale wyłącznie w przypadku usprawiedliwionych przyczyn. NSS, powołując się na utrwalone orzecznictwo, powtórzył jednocześnie, że usprawiedliwioną przyczyną nie może być

• długość postępowania odwoławczego jako taka – nie można twierdzić, że stanowiła ona uzasadnioną przeszkodę w terminowej zapłacie podatku,
• błędne oczekiwanie podatnika, że odwołanie zostanie uwzględnione,
• uchybienie organu podatkowego, jeżeli nie jest ono związane z dniem wymagalności podatku lub zastępczej wymagalności podatku.

Przykładem usprawiedliwionej przyczyny, z powodu której odsetki za zwłokę mogą zostać umorzone, może być natomiast

• dokonanie zapłaty podatku omyłkowo pod innym symbolem zmiennym lub na inny rachunek organu podatkowego,
• sytuacja, w której podatnik w sposób udokumentowany nie mógł w danym momencie wykonywać swoich obowiązków (np. hospitalizacja członka zarządu w małych spółkach bez osoby zastępującej),
• wystąpienie siły wyższej, gdy podatnik został dotknięty klęską żywiołową.

Z przytoczonego wyroku NSS wynika, że podatnik musi liczyć się z tym, że jeżeli nie wykaże, iż odsetki za zwłokę powstały z usprawiedliwionych przyczyn, jego wniosek o ich umorzenie zostanie oddalony.

Przykład poglądowy

Spółka A oczekuje, że jej odwołanie zostanie uwzględnione, i dlatego nie płaci podatku z góry. Ostatecznie odwołanie jednak nie zostaje uwzględnione i spółka A musi zapłacić podatek wraz z odsetkami za zwłokę. Spółka B przeciwnie – woli zapłacić podatek od razu, a jeśli jej odwołanie zostanie uwzględnione, otrzyma nadpłatę z powrotem wraz z odsetkami.

Jakie wnioski z tego płyną?

Jeżeli grozi Państwu określenie podatku w dodatkowym wymiarze i nie chcą Państwo płacić wysokich odsetek za zwłokę, warto rozważyć następujące kroki:

• niezwłoczna zapłata dodatkowo określonego podatku – jeśli odwołanie zostanie uwzględnione, otrzymają Państwo nadpłatę z powrotem wraz z odsetkami,
• nie należy liczyć na umorzenie odsetek z powodu długości postępowania – sądy wielokrotnie odrzucają ten argument,
• warto przygotować skuteczną argumentację – składając wniosek o umorzenie odsetek, muszą Państwo udokumentować przyczyny, które ustawa uznaje za usprawiedliwione.

Podsumowanie – zapobieganie jest lepsze niż walka o umorzenie odsetek

NSS potwierdził, że długość postępowania odwoławczego nie może być usprawiedliwioną przyczyną umorzenia odsetek za zwłokę. Podatnicy ponoszą odpowiedzialność za prawidłową zapłatę podatku i muszą liczyć się z tym, że oczekiwanie na wynik odwołania niesie ze sobą ryzyko obowiązku dopłaty odsetek za zwłokę za okres trwania postępowania odwoławczego.

Mają Państwo pytania dotyczące podatków i ich administrowania? Potrzebują Państwo porady w zakresie strategii minimalizacji odsetek za zwłokę? Prosimy o kontakt – zapewnimy Państwu pewność nie tylko w sprawach podatkowych!