Greenwashing pod nadzorem UE: co dziś obowiązuje w Czechach i co zmienia dyrektywa EmpCo

Greenwashing, czyli wprowadzające w błąd twierdzenia ekologiczne, jest w Republice Czeskiej już dziś karany przez Czeską Inspekcję Handlową (Česká obchodní inspekce, ČOI) grzywną w wysokości do 5 mln CZK (ok. 205 800 EUR). Europejska dyrektywa (UE) 2024/825 (EmpCo), którą państwa członkowskie miały stosować od 27 września 2026, dodatkowo wprost zakazuje ogólnych twierdzeń typu „ekologiczny” bez ich udokumentowania oraz deklaracji „neutralny dla klimatu” opartych na offsetach. Czeska nowelizacja wdrażająca dyrektywę została 14 października 2026 przyjęta przez Izbę Poselską (Poslanecká sněmovna) i trafi do Senatu. Prawnicy kancelarii ARROWS wyjaśniają, co zmienić od razu i na co się przygotować.

Co obecnie obowiązuje w Czechach w zakresie twierdzeń ekologicznych

Czechy nie mają odrębnej „ustawy o greenwashingu”. Twierdzenia ekologiczne kierowane do konsumentów ocenia się według ogólnych przepisów czeskiej ustawy o ochronie konsumentów (ustawa nr 634/1992 Sb., dalej „ZOS”) dotyczących nieuczciwych praktyk handlowych. Są one jednak surowsze, niż się często zakłada.

Działanie wprowadzające w błąd. Praktyka handlowa wprowadza w błąd, jeżeli zawiera nieprawdziwą informację albo nawet informację prawdziwą, lecz przedstawioną w sposób wprowadzający konsumenta w błąd – m.in. co do zalet produktu, procesu produkcji, składu lub oczekiwanych rezultatów. Typowym przykładem jest twierdzenie „opakowanie w 100% nadające się do recyklingu”, które dotyczy wyłącznie zakrętki.

Zaniechanie wprowadzające w błąd. Wprowadzające w błąd jest również zatajenie istotnej informacji lub przedstawienie jej w sposób niejasny czy niejednoznaczny. Slogan „bardziej przyjazny dla przyrody” bez wyjaśnienia, w porównaniu z czym i pod jakim względem, może więc stanowić problem nawet wtedy, gdy w pewnym zakresie jest prawdziwy.

Czarna lista. Za wprowadzające w błąd zawsze uważa się nieuprawnione użycie znaku jakości lub podobnego oznaczenia oraz nieprawdziwe twierdzenie, że produkt uzyskał zatwierdzenie, potwierdzenie lub zezwolenie. Odrębnym wykroczeniem jest nieuprawnione użycie oznakowania ekologicznego.

Ciężar dowodu po stronie przedsiębiorstwa. Organ nadzoru może żądać od sprzedawcy wykazania prawdziwości jego twierdzeń dotyczących faktów. Jeżeli sprzedawca nie przedstawi dowodów lub są one niewystarczające, twierdzenia uznaje się za nieprawdziwe. W marketingu ekologicznym to kluczowa zasada: czego przedsiębiorstwo nie potrafi udokumentować, tego nie powinno twierdzić.

Kto sprawuje nadzór i jakie grożą sankcje

Nadzór nad nieuczciwymi praktykami handlowymi wobec konsumentów sprawuje Czeska Inspekcja Handlowa. W obszarze żywności jest to czeska Państwowa Inspekcja Rolna i Spożywcza (Státní zemědělská a potravinářská inspekce, SZPI), w przypadku instytucji finansowych Czeski Bank Narodowy (ČNB). Nad reklamą czuwają, zgodnie z czeską ustawą o regulacji reklamy (ustawa nr 40/1995 Sb.), krajskie urzędy ds. działalności gospodarczej (krajské živnostenské úřady), a w przypadku nadawania radiowego i telewizyjnego czeska Rada ds. Nadawania Radiowego i Telewizyjnego (Rada pro rozhlasové a televizní vysílání). Czeski Urząd Ochrony Konkurencji (ÚOHS) nie sprawuje nadzoru nad praktykami wprowadzającymi w błąd wobec konsumentów.

• Kara za nieuczciwą praktykę handlową: do 5 000 000 CZK.

• Nieuprawnione użycie oznakowania ekologicznego: do 3 000 000 CZK (ok. 123 500 EUR).

• Skoordynowane działania europejskie: jeżeli naruszenie jest rozpatrywane w ramach współpracy organów nadzoru na podstawie rozporządzenia (UE) 2017/2394, do 4% rocznego obrotu, ewentualnie do 50 000 000 CZK (ok. 2,1 mln EUR).

• Roszczenia konsumenta: konsument, którego dotknęła nieuczciwa praktyka, może w ciągu 90 dni od zawarcia umowy od niej odstąpić lub żądać stosownej obniżki ceny.

• Konkurencja: reklama wprowadzająca w błąd stanowi również czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu czeskiego Kodeksu cywilnego (ustawa nr 89/2012 Sb., dalej „OZ”). Konkurent może domagać się zaniechania działania, usunięcia stanu niezgodnego z prawem, stosownego zadośćuczynienia, odszkodowania oraz wydania bezpodstawnego wzbogacenia.

Ryzyko reputacyjne często przewyższa samą karę – zwłaszcza gdy na danym twierdzeniu opiera się cała marka lub kampania. Prawnicy kancelarii ARROWS reprezentują przedsiębiorstwa podczas kontroli ČOI oraz w sporach dotyczących reklamy wprowadzającej w błąd. Jeżeli zajmujesz się konkretną kampanią, napisz do nas na konsultacja@arws.cz.

Dyrektywa EmpCo (UE) 2024/825: czego nowo zakazuje

Dyrektywa w sprawie wzmocnienia pozycji konsumentów na potrzeby transformacji ekologicznej (ang. Empowering Consumers for the Green Transition, w skrócie EmpCo) zmienia europejską dyrektywę o nieuczciwych praktykach handlowych oraz dyrektywę w sprawie praw konsumentów. Państwa członkowskie miały ją wdrożyć do 27 marca 2026, a nowe przepisy stosować od 27 września 2026.

Nowe pojęcia, z którymi trzeba pracować

• Twierdzenie dotyczące środowiska: każdy dobrowolny przekaz lub przedstawienie (tekst, obraz, symbol, nazwa produktu lub marki), które sugeruje, że produkt, marka lub przedsiębiorstwo ma pozytywny lub zerowy wpływ na środowisko, jest mniej szkodliwe niż inne lub z czasem poprawiło swoje oddziaływanie.

• Ogólne twierdzenie dotyczące środowiska: twierdzenie typu „ekologiczny”, „zielony”, „przyjazny dla przyrody”, przy którym nie wskazano jasno i w widoczny sposób na tym samym nośniku, na czym dokładnie polega korzyść.

• Oznakowanie zrównoważonego rozwoju: dobrowolny znak zaufania lub jakości, który wyróżnia produkt lub przedsiębiorstwo ze względu na wpływ na środowisko lub społeczeństwo.

• System certyfikacji: weryfikacja przez niezależną stronę trzecią na publicznie dostępnych, przejrzystych i niedyskryminacyjnych warunkach, z procedurami postępowania w przypadku niezgodności.

• Uznana wysoka efektywność środowiskowa: zgodność z oznakowaniem ekologicznym UE, z urzędowo uznanym oznakowaniem ekologicznym typu I według normy EN ISO 14024 lub z najwyższym poziomem efektywności środowiskowej według innych przepisów UE.

Co będzie zakazane w każdych okolicznościach

Dyrektywa rozszerza czarną listę praktyk, które są zawsze nieuczciwe, bez dalszego badania ich wpływu na konsumenta:

1. Własne oznakowania „eko” – stosowanie oznakowania zrównoważonego rozwoju, które nie opiera się na systemie certyfikacji ani nie zostało ustanowione przez organ władzy publicznej.

2. Ogólne twierdzenia bez udokumentowania – „ekologiczny”, „naturalny”, „zielony” i podobne, jeżeli przedsiębiorstwo nie wykaże uznanej wysokiej efektywności środowiskowej właściwej dla danego twierdzenia.

3. Twierdzenie o całości, które dotyczy tylko części – na przykład „produkt z recyklingu”, gdy z recyklatu wykonane jest jedynie opakowanie.

4. Neutralność klimatyczna dzięki offsetom – twierdzenie, że produkt dzięki kompensacji emisji gazów cieplarnianych ma neutralny, ograniczony lub pozytywny wpływ na środowisko.

5. Standard ustawowy jako zaleta – przedstawianie wymogów, które z mocy prawa dotyczą wszystkich produktów danej kategorii, jako szczególnej zalety oferty.

Zakaz twierdzeń opartych na offsetach dotyczy twierdzeń o wpływie konkretnego produktu. Zgodnie ze swoim uzasadnieniem dyrektywa nie zabrania przedsiębiorstwom informowania o inwestycjach w inicjatywy środowiskowe, w tym w projekty kredytów węglowych, o ile nie jest to wprowadzające w błąd.

Twierdzenia dotyczące przyszłości i zobowiązania typu „net zero 2030”

Za wprowadzające w błąd uznane zostanie również twierdzenie dotyczące przyszłej efektywności środowiskowej (na przykład „do 2030 roku osiągniemy neutralność węglową”), jeżeli nie stoją za nim jasne, obiektywne, publicznie dostępne i weryfikowalne zobowiązania. Muszą one być zawarte w szczegółowym i realistycznym planie z mierzalnymi i określonymi w czasie celami oraz przydzielonymi zasobami. Plan musi być regularnie weryfikowany przez niezależnego eksperta, a jego ustalenia muszą być dostępne dla konsumentów.

Wprowadzające w błąd będzie także reklamowanie jako zalety korzyści, które nie są dla konsumentów istotne i nie wynikają z żadnej cechy produktu lub usługi.

Trwałość, naprawialność i aktualizacje oprogramowania

EmpCo nie dotyczy wyłącznie ekologii. Na czarną listę dodaje również praktyki związane z żywotnością produktów. Należą do nich zatajenie, że aktualizacja oprogramowania pogorszy działanie urządzenia, nieprawdziwe twierdzenia o trwałości lub naprawialności oraz nakłanianie do wymiany materiałów eksploatacyjnych wcześniej, niż jest to technicznie konieczne. Dla producentów elektroniki, urządzeń AGD i ich sprzedawców oznacza to konieczność rewizji kart produktów oraz komunikacji działu obsługi klienta.

Stan czeskiej transpozycji: druk Izby Poselskiej nr 53

Czechy nie dotrzymały terminu transpozycji. Rząd przedłożył nowelizację ustawy o ochronie konsumentów i Kodeksu cywilnego Izbie Poselskiej 8 grudnia 2025 jako druk nr 53. Pierwsze czytanie przeszła 25 marca 2026, drugie 24 czerwca 2026. W trzecim czytaniu Izba Poselska przyjęła ją 14 października 2026; teraz musi ją jeszcze rozpatrzyć Senat i podpisać prezydent.

Projekt rządowy przejmuje nowe definicje oraz rozszerzoną czarną listę z EmpCo, uzupełnia przepisy dotyczące usług porównawczych (na przykład porównywarek oceniających zrównoważony charakter) i zmienia obowiązki informacyjne w Kodeksie cywilnym – w tym w zakresie zharmonizowanego zawiadomienia o uprawnieniach z tytułu wadliwego świadczenia. Rząd pierwotnie proponował wejście w życie od 31 lipca 2026, względnie od 27 września 2026; terminy te już upłynęły.

Właściwa Komisja Gospodarcza przed trzecim czytaniem zarekomendowała dwie poprawki; okres przejściowy Izba Poselska według doniesień ČTK przyjęła:

• Wejście w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po ogłoszeniu ustawy.

• Okres przejściowy dla produktów: produkty wyprodukowane lub wprowadzone do obrotu do 27 września 2026 byłyby w zakresie twierdzeń dotyczących środowiska i oznakowań zrównoważonego rozwoju przez 24 miesiące od wejścia w życie nowelizacji traktowane tak, jakby spełniały nowe wymogi.

Co to oznacza dla przedsiębiorstw dzisiaj:

• Nowe wyraźne zasady EmpCo nie są jeszcze częścią czeskiej ustawy. Zastosowanie znajdą dopiero od wejścia w życie nowelizacji.

• Ogólne przepisy o praktykach wprowadzających w błąd obowiązują już teraz. Niepoparte dowodami twierdzenie „eko” ČOI może więc ukarać również bez nowelizacji – zwłaszcza dzięki zasadzie, że nieudokumentowane twierdzenie uznaje się za nieprawdziwe.

• Okres przejściowy – jeżeli pozostanie w ostatecznym brzmieniu – dotyczy wyłącznie produktów wyprodukowanych lub wprowadzonych do obrotu do 27 września 2026. Nowe opakowania, kampanie i stronę internetową bezpieczniej jest przygotować już zgodnie z nowymi przepisami.

• Przedsiębiorstwa działające w kilku państwach UE muszą liczyć się z tym, że w państwach, które już wdrożyły dyrektywę, zasady EmpCo mogą być stosowane już od 27 września 2026. Kampania uruchomiona dla całego regionu powinna zatem odpowiadać najsurowszemu reżimowi.

A co z dyrektywą w sprawie twierdzeń ekologicznych (Green Claims Directive)? Jest to odrębny projekt Komisji z 2023 roku, który miał wprowadzić obowiązkową uprzednią weryfikację twierdzeń dotyczących środowiska. Nie został przyjęty: w czerwcu 2025 Komisja ogłosiła zamiar wycofania projektu, zaplanowane rozmowy końcowe odwołano, a procedura według obserwatorium legislacyjnego Parlamentu Europejskiego wciąż czeka na stanowisko Rady. Żaden obowiązek uprzedniej certyfikacji każdego twierdzenia nie obowiązuje zatem ani w UE, ani w Czechach.

Jak bezpiecznie prowadzić komunikację ekologiczną

Przedsiębiorstwa, które komunikują korzyści ekologiczne, nie powinny czekać na ostateczny termin wejścia w życie nowelizacji. Rewizja materiałów marketingowych, opakowań i strony internetowej trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy – a opakowania wyprodukowane dziś będą na rynku także po wejściu w życie nowych przepisów.

1. Zinwentaryzuj wszystkie twierdzenia. Opakowania, karty produktów, strona internetowa, media społecznościowe, reklamy, nazwy produktów i logotypy. Twierdzeniem dotyczącym środowiska może być nawet obrazek liścia lub zielony kolor w połączeniu ze sloganem.

2. Usuń ogólne twierdzenia. „Ekologiczny”, „zielony” czy „przyjazny” zastąp konkretną, mierzalną i udokumentowaną informacją albo oprzyj je na uznanym oznakowaniu ekologicznym (na przykład oznakowaniu ekologicznym UE).

3. Sprawdź oznakowania i logotypy. Pozostaw tylko oznakowania zrównoważonego rozwoju, które opierają się na systemie certyfikacji przez stronę trzecią lub na decyzji organu publicznego. Własne logotypy „eco” należy wycofać lub zastąpić.

4. Zweryfikuj twierdzenia oparte na offsetach. Twierdzenia o neutralności klimatycznej produktu opartej na kompensacji zastąp prawdziwą informacją o rzeczywistej redukcji emisji i o wspieraniu konkretnych projektów.

5. Udokumentuj zobowiązania na przyszłość. Cele typu „net zero” komunikuj wyłącznie wraz z publicznym planem, mierzalnymi etapami i niezależną weryfikacją.

6. Załóż teczkę dowodową. Do każdego twierdzenia przechowuj dokumentację – obliczenia, certyfikaty, umowy, metodykę. Podczas kontroli ČOI decyduje to, co przedsiębiorstwo potrafi udokumentować.

Podsumowanie

Greenwashing nie jest w Czechach „szarą strefą”. Ustawa o ochronie konsumentów już dziś zakazuje wprowadzających w błąd twierdzeń ekologicznych, karze nieuprawnione używanie oznakowań ekologicznych i przenosi na przedsiębiorstwo obowiązek udokumentowania twierdzeń. Dyrektywa EmpCo (UE) 2024/825 zaostrza te zasady: wprost zakazuje ogólnych twierdzeń „eko” bez udokumentowania, własnych oznakowań zrównoważonego rozwoju oraz opartej na offsetach „neutralności klimatycznej” produktów.

Czeska nowelizacja została 14 października 2026 przyjęta przez Izbę Poselską; o jej ostatecznym kształcie, w tym o okresie przejściowym, zdecyduje jeszcze Senat. Dla kadry zarządzającej kluczowe jest to, że rewizja opakowań, kampanii i oznakowań trwa długo, a nieudokumentowane twierdzenia stanowią ryzyko już teraz. Jeżeli nie chcą Państwo ryzykować kary, sporu z konkurencją ani szkody wizerunkowej, powierzcie kontrolę komunikacji ekologicznej kancelarii ARROWS. Skontaktuj się z nami pod adresem konsultacja@arws.cz.