Lobbing w Republice Czeskiej według nowej ustawy

Co właściwie zmieniło się w Republice Czeskiej

Do połowy 2025 roku lobbing w Republice Czeskiej funkcjonował bez szczególnej regulacji ustawowej. Firmy i grupy interesu mogły wpływać na tworzenie ustaw bez obowiązku przejrzystości, co prowadziło do dyskusji o uczciwości procesu legislacyjnego.

Nowa ustawa reaguje na tę sytuację, przy czym jej celem nie jest zakazanie lobbingu, lecz wyznaczenie mu jasnych zasad. Ustawa traktuje go jako uprawniony element procesu demokratycznego, który dostarcza fachowych podstaw do podejmowania decyzji. Przyjęcie regulacji było powiązane z wykorzystaniem środków z Krajowego Planu Odbudowy (Národní plán obnovy).

Konkretnie ustawa wprowadza obowiązkowy publiczny rejestr, obowiązki zgłoszeniowe oraz sankcje za naruszenia. Zmiana ta formalizuje relacje między sektorem prywatnym a administracją państwową.

Dla Twojej firmy oznacza to zasadniczą zmianę, ponieważ lobbing nie jest już działalnością nieformalną, lecz działalnością regulowaną, podlegającą kontroli publicznej.

Kto jest „lobbystą” w rozumieniu ustawy i kogo to dotyczy

Ustawa definiuje kluczowe pojęcia: lobbing, lobbysta, osoba lobbująca i osoba lobbowana. Zrozumienie tych definicji jest niezbędne do prawidłowego stosowania ustawy.

Lobbingiem jest komunikacja z osobą lobbowaną prowadzona w celu wpłynięcia na rozpatrywanie, przyjęcie lub zmianę przepisu prawa. Kluczową cechą jest stały charakter tej działalności lub jej ukierunkowanie na zmianę prawodawstwa w interesie konkretnego podmiotu.

Kto jest kim:

1. Lobbysta: osoba fizyczna lub prawna, w której interesie prowadzony jest lobbing (typowo Twoja firma).
2. Osoba lobbująca (pośrednik): osoba fizyczna, która faktycznie prowadzi lobbing i komunikację (pracownik, podmiot zewnętrzny).

Bez wpisu do rejestru nie wolno prowadzić lobbingu, ponieważ wpis jest konstytutywną przesłanką legalnego wykonywania tej działalności. Jeżeli w tym kontekście pojawi się spór dotyczący wykładni obowiązków, sankcji lub odpowiedzialności konkretnych osób, warto skorzystać ze wsparcia w zakresie sporów gospodarczych i sądowych.

Przykładem lobbingu jest próba bezpośredniego wpłynięcia na osobę lobbowaną podczas przygotowywania ustawy, na przykład poprzez propozycję zmiany konkretnego paragrafu. Osoba prawna nie może mówić sama, dlatego musi wyznaczyć osoby fizyczne, które będą działać w jej imieniu.

Lobbingiem nie jest natomiast zwykły kontakt z urzędami w postępowaniu administracyjnym ani dochodzenie praw w postępowaniu sądowym.

Kogo dotyczy ustawa – kim są „osoby lobbowane”

Ustawa w sposób wyczerpujący określa krąg osób, wobec których lobbing jest regulowany. Osoby te nazywane są osobami lobbowanymi.

Do osób lobbowanych należą w szczególności:

• Prezydent Republiki i szef Kancelarii Prezydenta Republiki (Kancelář prezidenta republiky).
• Posłowie i senatorowie Parlamentu Republiki Czeskiej (Parlament ČR).
• Członkowie rządu, ich zastępcy oraz sekretarze stanu.
• Kierownicy centralnych organów administracji i ich zastępcy.
• Pełnomocnicy rządu oraz członkowie rad wybranych instytucji.
• Doradcy członków rządu, posłów i senatorów.

Poza regulacją pozostają natomiast radni krajów i gmin, zwykli referenci w ministerstwach oraz asystenci posłów (jeżeli nie są zakwalifikowani jako doradcy). Ustawa koncentruje się przede wszystkim na centralnym szczeblu legislacji.

W praktyce oznacza to, że jeśli burmistrz gminy zajmuje się lokalnym zarządzeniem, nie jest to lobbing w rozumieniu tej ustawy, ale jeśli zwrócisz się do posła, jest to lobbing.

Kto w praktyce musi stosować nową ustawę

Nowa ustawa obejmuje szerokie spektrum podmiotów. Są to w szczególności:

• Firmy komercyjne: przede wszystkim w sektorach regulowanych, takich jak energetyka, farmacja czy bankowość.
• Stowarzyszenia i związki branżowe: na przykład Izba Gospodarcza Republiki Czeskiej (Hospodářská komora) lub samorządy zawodowe.
• Organizacje pozarządowe (NGO): jeżeli systematycznie forsują zmiany prawodawstwa.
• Profesjonalne agencje lobbingowe: podmioty oferujące lobbing jako usługę.
• Przedsiębiorstwa państwowe: jeżeli wpływają na prawodawstwo poza zakresem swoich zadań.

Ustawie nie podlega komunikacja w ramach postępowań administracyjnych lub sądowych, wykonywanie prawa petycji ani działalność związków zawodowych w ramach trójstronnego dialogu społecznego.

Praktyczne skutki dla firm: rejestracja i obowiązki

Od wejścia ustawy w życie obowiązują ścisłe zasady dla wszystkich podmiotów nawiązujących kontakt z twórcami prawa.

Okres przejściowy

Ustawa przewidziała okres przejściowy dla podmiotów, które prowadziły lobbing już przed jej wejściem w życie. Podmioty te były zobowiązane złożyć wniosek o wpis do określonej daty, aby móc płynnie kontynuować działalność. Jeżeli przegapiłeś ten okres, nie możesz lobbować, dopóki nie zostaniesz wpisany.

Rejestracja (procedura dla nowych zainteresowanych)

Jeżeli chcesz rozpocząć lobbing teraz, musisz zarejestrować się przed rozpoczęciem działalności lobbingowej. Proces obejmuje przygotowanie dokumentów, identyfikację lobbysty i określenie obszaru zainteresowania.

Wniosek składa się elektronicznie do czeskiego Ministerstwa Sprawiedliwości (Ministerstvo spravedlnosti). Ministerstwo bada w szczególności niekaralność osoby lobbującej, przy czym przeszkodą jest prawomocne skazanie za przestępstwa związane z korupcją lub lobbingiem.

Ministerstwo dokonuje wpisu w wyznaczonym terminie. Uprawnienie do lobbingu powstaje dopiero z chwilą doręczenia zawiadomienia o wpisie.

Obowiązki po rejestracji

Lobbyści mają trzy główne obowiązki. Pierwszym jest obowiązek informacyjny: przy każdym kontakcie z osobą lobbowaną musisz poinformować, że działasz jako lobbysta i kogo reprezentujesz.

Drugim obowiązkiem jest składanie publicznych oświadczeń o lobbingu. Sprawozdanie to składa się z reguły co pół roku i zawiera szczegóły dotyczące tego, kto, z kim i o czym rozmawiał. Trzecim obowiązkiem jest zgłaszanie zmian danych bez zbędnej zwłoki.

Sankcje za naruszenie ustawy

Nieprzestrzeganie zasad jest karane jako wykroczenie, a organem nadzoru jest Ministerstwo Sprawiedliwości.

Główne sankcje grożą za lobbing bez rejestracji, niezłożenie oświadczenia o lobbingu lub podanie nieprawdziwych danych. Kary mogą sięgać nawet 3 % obrotu netto osoby prawnej.

Oprócz straty finansowej zasadniczym ryzykiem jest publikacja wykroczenia. Wzmianka o naruszeniu zasad przejrzystości może prowadzić do szkody wizerunkowej w ratingach ESG lub utraty zaufania partnerów biznesowych.

Wyjątki: co nie jest lobbingiem

Ustawa określa sytuacje, które nie są lobbingiem, nawet jeśli dotyczą kontaktu z państwem. Należy do nich kontakt w ramach postępowań administracyjnych i sądowych lub wykonywanie prawa petycji.

Ponadto zalicza się tu indywidualną komunikację obywatelską, jeżeli nie chodzi o stałą działalność w interesie przedsiębiorcy. Wyjątkiem są również oficjalne konsultacje międzyresortowe projektów oraz zwykła komunikacja operacyjna przedsiębiorstw państwowych z ich założycielem.

Rejestr lobbingu w praktyce

Rejestr lobbingu jest publicznym systemem informacyjnym zawierającym wykazy lobbystów, osób lobbowanych oraz publiczne oświadczenia o lobbingu.

Ustawa uwzględnia ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa, jednak sam fakt, że lobbujesz w sprawie określonej ustawy, jest jawny. Konkurencja może więc ustalić, jakim prawodawstwem jesteś zainteresowany.

Jak powinna postępować konkretna firma: plan praktyczny

Pierwszym krokiem jest audyt wewnętrzny, który ustali, kto w Twojej firmie komunikuje się z administracją państwową i politykami. Musisz rozróżnić, czy chodzi o prawników w postępowaniu administracyjnym, czy o kierownictwo zajmujące się prawodawstwem. Jeżeli audyt wykaże działalność lobbingową, zarejestruj firmę jako lobbystę, a odpowiednich pracowników jako osoby lobbujące.

Następnie wprowadź system ewidencji spotkań, ponieważ każda osoba lobbująca musi prowadzić zapis daty, nazwiska osoby lobbowanej i tematu. Bez tej ewidencji nie będziesz w stanie sporządzić obowiązkowego sprawozdania.

Poinformuj pracowników o obowiązku przedstawiania się oraz o zakazie udzielania osobom lobbowanym nieuprawnionych korzyści, co regulują powiązane przepisy o konflikcie interesów.

Ostatnim krokiem jest ustanowienie regularnego raportowania i przypomnień o terminach składania oświadczeń.

Jeżeli nie masz pewności co do ustawienia procesów, prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS pomogą Ci w kompleksowym programie compliance.