Ochrona majątku firmowego i rodzinnego

Czym jest fundusz fundacyjny i czym różni się od fundacji i funduszu powierniczego

Podczas gdy fundacja (nadace) z reguły wymaga trwałego majątku założycielskiego (kapitału fundacyjnego) w wysokości co najmniej 500 000 CZK (ok. 20 600 EUR) i realizuje swój cel wyłącznie z dochodów z tego kapitału, fundusz fundacyjny nie ma obowiązkowego kapitału fundacyjnego ani minimalnego wkładu – można go założyć nawet z wkładem 1 CZK (ok. 0,04 EUR). Cały majątek funduszu fundacyjnego jest „jednoskładnikowy” i może z czasem zostać zużyty na realizację określonego celu. Innymi słowy, fundusz fundacyjny może wykorzystać także sam kapitał, a nie tylko dochody z niego, w przeciwieństwie do fundacji, która musi zachować kapitał fundacyjny.

Fundusz fundacyjny jest w porównaniu z fundacją bardziej elastyczny pod względem prawnym. Cel funduszu fundacyjnego może być pożytku publicznego (na przykład charytatywny), jak i prywatny, o ile jest społecznie lub gospodarczo użyteczny. Prawo pozwala więc, aby fundusz fundacyjny służył na przykład do zarządzania majątkiem rodzinnym i wspierania potomków. Również w zakresie świadczeń z funduszu (tzw. świadczeń fundacyjnych) fundusz fundacyjny nie jest ustawowo ograniczony – może przyznawać świadczenia także założycielowi, członkom organów czy pracownikom.

Fundacja natomiast nie może przyznawać świadczeń finansowych swojemu założycielowi ani osobom mu bliskim (poza wyjątkowymi sytuacjami). Fundusz fundacyjny nie ma również ustawowego obowiązku sporządzania sprawozdania rocznego ani posiadania statutu, podczas gdy fundacja go ma. Skutkiem jest mniejsze obciążenie administracyjne i większa dyskrecja – fundusze fundacyjne są w mniejszym stopniu związane obowiązkami ewidencji publicznej (na przykład nie muszą obowiązkowo publikować szczegółowego sprawozdania rocznego z listą darczyńców, jak fundacja).

Kolejnym pokrewnym instrumentem jest fundusz powierniczy (svěřenský fond), czeska odmiana trustu. Fundusz powierniczy powstaje przez wydzielenie majątku i powierzenie go zarządcy w określonym celu, przy czym nie posiada osobowości prawnej – jest to majątek bez właściciela, zarządzany przez zarządcę zgodnie ze statutem funduszu. Fundusze powiernicze zapewniają wysoki stopień prywatności, ponieważ w ich przypadku nie powstaje odrębna osoba prawna wpisana do czeskiego rejestru handlowego (obchodní rejstřík).

Fundusz fundacyjny jest natomiast osobą prawną wpisaną do rejestru publicznego (czeskiego rejestru fundacji, nadační rejstřík). Daje to przewagę w postaci łatwiejszego zarządzania majątkiem za granicą i lepszej „zrozumiałości” – zagraniczni kontrahenci czy urzędy łatwo pojmą, że fundusz fundacyjny jest podmiotem prawa, który może posiadać majątek.

Fundusz powierniczy może w niektórych jurysdykcjach spotykać się z niezrozumieniem lub komplikacjami prawnymi, ponieważ nie jest odrębnym podmiotem. Z drugiej strony fundusze powiernicze oferują większą dyskrecję – na przykład założyciel funduszu powierniczego nie musi być nigdzie publicznie wskazany, podczas gdy w przypadku funduszu fundacyjnego założyciel jest wymieniony w akcie fundacyjnym złożonym w rejestrze publicznym.

Wybierając między funduszem fundacyjnym a funduszem powierniczym, należy zatem rozważyć, co jest dla Państwa ważniejsze: osobowość prawna i łatwiejsza akceptacja międzynarodowa czy maksymalna prywatność i elastyczność zasad wewnętrznych. W praktyce oba instrumenty służą jednak podobnym celom – ochronie majątku, planowaniu sukcesji i określeniu zasad dysponowania rodzinnym bogactwem. Wielu ekspertów uważa dziś fundusz fundacyjny za efektywną i nowoczesną alternatywę dla funduszu powierniczego, zwłaszcza w przypadku rodzinnych struktur majątkowych w czeskich realiach.

Zalety funduszu fundacyjnego dla przedsiębiorców

1. Ochrona majątku przed ryzykami i rozdrobnieniem:

Fundusz fundacyjny działa jak tarcza ochronna dla majątku rodzinnego. Wydzielając majątek do funduszu, oddzielają go Państwo od swojej własności osobistej, dzięki czemu lepiej chronią go przed ryzykami osobistymi. Jednocześnie fundusz fundacyjny zapobiega rozdrobnieniu majątku w wyniku sporów rodzinnych lub dziedziczenia.

Jeżeli przedsiębiorca umrze bez planowania, następuje dziedziczenie ustawowe, które często prowadzi do podziału majątku między żonę i dzieci w równych częściach. Przykładowo odnoszący sukcesy przedsiębiorca z żoną i dwójką dzieci po nagłej śmierci pozostawiłby połowę majątku wspólnego żonie, a druga połowa byłaby jeszcze dzielona na trzy części między żonę i dzieci – żona miałaby więc ostatecznie 4/6 majątku, a każde dziecko 1/6. Takie rozszczepienie własności często nie odpowiada wyobrażeniom założyciela firmy, a ponadto otwiera drogę do dalszego rozdrabniania w przyszłości (kolejne małżeństwa, rozwody dzieci, zgony w rodzinie itp.).

Fundusz fundacyjny zapobiega takim scenariuszom – majątek pozostaje w całości pod skrzydłami funduszu, a rodzina czerpie z niego korzyści według z góry ustalonych zasad. Fundusz uniemożliwia wejście „niechcianych” osób do stosunków majątkowych – na przykład byłych małżonków dzieci czy dalekich krewnych.

Chroni również majątek przed negatywnymi skutkami sporów rodzinnych lub osobistych porażek (tzw. „burz rodzinnych”) – gdyby któryś z potomków podejmował problematyczne decyzje, fundusz nie musi przekazywać mu dalszych środków, zachowując w ten sposób resztę majątku dla pozostałych. Krótko mówiąc, to, co raz zostanie wniesione do funduszu fundacyjnego, jest lepiej zabezpieczone przed nieprzewidzianymi wpływami zewnętrznymi i wewnętrznymi.

2. Transfer międzypokoleniowy i ciągłość zarządzania:

Fundusz fundacyjny to doskonałe narzędzie płynnego przekazania firmy i majątku kolejnemu pokoleniu. Umożliwia ciągłość zarządzania majątkiem rodzinnym, ponieważ fundusz trwa także po odejściu założyciela i może funkcjonować bezterminowo. Przedsiębiorca może z wyprzedzeniem ustalić mechanizmy, jak majątek będzie zarządzany i kto będzie o nim decydował. Często wykorzystuje się połączenie rodzinnego holdingu i funduszu fundacyjnego – holding (rodzinny „bank”) skupia działalność gospodarczą i majątek, a fundusz fundacyjny posiada udziały w holdingu i czuwa nad realizacją celu rodzinnego.

Zapewnia to, że także po ustąpieniu lub śmierci założyciela rodzinny biznes będzie nadal funkcjonować pod kierownictwem profesjonalistów lub przygotowanych następców, zamiast być pospiesznie dzielony. Fundusz fundacyjny może bowiem powołać zarząd lub innych następców, którzy przejmą kierowanie zgodnie z instrukcjami założyciela. 

Założyciel sam może stać na czele funduszu przez całe życie i stopniowo „przekazywać berło” – na przykład angażować dzieci w decyzje dotyczące części inwestycji lub pozwolić im zajmować stanowiska w organach funduszu, aby zdobyły doświadczenie. Statystyki pokazują jednak, że tylko w około jednej trzeciej rodzin dzieci rzeczywiście w pełni przejmują działalność. Fundusz fundacyjny zapewnia więc rozwiązanie awaryjne, w którym zarządzanie majątkiem można powierzyć profesjonalnemu menedżerowi lub zarządcy, jeśli w rodzinie nie znajdzie się odpowiedni następca. Dzięki temu majątek nadal rośnie i służy rodzinie, nawet jeśli potomkowie nie mają zainteresowania lub umiejętności, by osobiście kierować firmą.

Ponadto prawidłowo skonfigurowany fundusz fundacyjny umożliwia planowanie długoterminowe. Założyciel może w dokumentach funduszu (akcie fundacyjnym) określić zasady rodzinne – na przykład warunki, na jakich potomkom będą wypłacane pieniądze (na studia, na zakup mieszkania, jako regularna renta zapewniająca godne życie itp.). Można postanowić, że potomkowie nie otrzymają wszystkiego naraz, lecz stopniowo, według zasług lub życiowych kamieni milowych, aby rodzinne bogactwo wspierało wiele pokoleń.

Można także wpisać w misję funduszu rodzinne wartości i wizje – swego rodzaju „konstytucję rodzinną”, która ma utrzymać jedność rodziny i odpowiedzialne podejście do majątku. Wszystkie te elementy wzmacniają spójność międzypokoleniową i eliminują ryzyko, że nierozważne kroki jednego pokolenia zniweczą wysiłek całego życia pokolenia poprzedniego.

3. Efektywność podatkowa i wzrost majątku:

Fundusz fundacyjny przy właściwym skonfigurowaniu może przynieść także korzyści podatkowe. Zwłaszcza przy wykorzystaniu wspomnianej struktury holdingowej można osiągnąć odroczenie lub oszczędność niektórych podatków. Na przykład po wniesieniu rodzinnej firmy do holdingu i podziale aktywów holding może otrzymywać dywidendy od spółek operacyjnych bez dodatkowego obciążenia podatkowego (dzięki zwolnieniu dla spółek matek i córek) i reinwestować je w pełnej wysokości.

Tak skumulowane zyski mogą następnie służyć dalszym inwestycjom lub wypłacie renty członkom rodziny. Sam fundusz fundacyjny nie jest utworzony w celu prowadzenia działalności gospodarczej, a jeśli realizuje cel pożytku publicznego, uznaje się go za podatnika pożytku publicznego – w takim przypadku nie płaci podatku dochodowego od dochodów związanych z jego misją. Również fundusz fundacyjny o charakterze rodzinnym (prywatnym) ma jednak pod pewnymi względami korzystniejszy reżim podatkowy niż zwykła firma. 

Świadczenia fundacyjne wypłacane z funduszu członkom rodziny są u odbiorców zwolnione z podatku dochodowego (z wyjątkiem ewentualnych pracowników funduszu). Oznacza to, że gdy fundusz fundacyjny wypłaci potomkowi określoną kwotę (np. na studia lub mieszkanie), nie opodatkowuje jej ani fundusz, ani obdarowany – w przeciwieństwie do sytuacji, w której tę samą kwotę musiałaby wypłacić spółka handlowa (podlegałaby opodatkowaniu jako wynagrodzenie lub dywidenda).

To samo dotyczy założyciela: gdyby potrzebował zapewnić sobie środki finansowe z funduszu, może pobierać rentę lub jednorazowe świadczenie w granicach celu funduszu, a taka „renta dożywotnia” nie będzie podlegać jego osobistemu podatkowi dochodowemu. Sam fundusz fundacyjny nie płaci ponadto podatku od darowizn – wkłady i darowizny do funduszu są opodatkowane dopiero w ramach podatku dochodowego, a wiele z nich może być zwolnionych, jeżeli fundusz realizuje cele pożytku publicznego.

W przypadku darczyńców korporacyjnych lub indywidualnych filantropów darowizny pieniężne na rzecz funduszu fundacyjnego (o ile jest on funduszem pożytku publicznego) można odliczyć od podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym, podobnie jak darowizny na rzecz fundacji czy organizacji pożytku publicznego. Może to mieć znaczenie, jeśli przedsiębiorca za pośrednictwem swojego funduszu fundacyjnego wspiera także projekty charytatywne – zyskuje dzięki temu pozytywny wizerunek, a jednocześnie ulgę podatkową.

4. Dyskrecja i anonimowość:

Choć fundusz fundacyjny jest wpisany do rejestru publicznego, nadal oferuje przedsiębiorcy wyższy stopień prywatności niż bezpośrednia własność. Majątek należący do funduszu fundacyjnego nie jest już formalnie zapisany na Państwa nazwisko – właścicielem jest fundusz jako taki. W rejestrze handlowym czy w czeskim katastrze nieruchomości (katastr nemovitostí) przy tych aktywach figuruje więc nazwa funduszu fundacyjnego, a nie osoba przedsiębiorcy. Może to ograniczyć widoczność Państwa majątku na zewnątrz i chronić przed niepożądaną uwagą.

Fundusze fundacyjne zapewniają dyskretne zarządzanie – na przykład jeśli fundusz wypłaca środki członkom rodziny, odbywa się to w ramach zasad wewnętrznych i nie jest to fakt publicznie raportowany, jak np. wypłata dywidend akcjonariuszom spółki. Oczywiście przejrzystość wobec urzędów zostaje zachowana (fundusz musi prowadzić księgowość i ewidencjonować beneficjentów rzeczywistych), jednak dla szerszej opinii publicznej struktura własności jest mniej oczywista. Ten element anonimowości docenią zwłaszcza przedsiębiorcy, którzy nie chcą zwracać na siebie uwagi jako zamożne osoby – fundusz fundacyjny działa jako bezosobowy podmiot w tle.

Jednocześnie w porównaniu z funduszem powierniczym fundusz fundacyjny jest jednak publicznie możliwy do odnalezienia (w rejestrze fundacji można znaleźć akt założycielski i nazwiska członków organów). Odpowiednią konfiguracją (np. zaangażowaniem zaufanych współpracowników w organy funduszu) można jednak osiągnąć znaczną dyskrecję.

Dzięki funduszowi fundacyjnemu rodzina nie musi rezygnować z kontroli nad majątkiem, a jednocześnie zarządza nim oddzielnie i dyskretnie. Ten kompromis między kontrolą a prywatnością jest jednym z powodów, dla których fundusze fundacyjne zyskują na popularności także wśród czeskich i słowackich przedsiębiorców. Już dawno nie są domeną wyłącznie zagranicznych miliarderów – coraz więcej krajowych rodzin mądrze zabezpiecza dzięki nim swój majątek.

Aspekty prawne i podatkowe funduszu fundacyjnego w Republice Czeskiej

Z prawnego punktu widzenia fundusz fundacyjny jest odrębną osobą prawną (rodzajem fundacji) zakładaną zgodnie z czeskim Kodeksem cywilnym (ustawa nr 89/2012 Sb., dalej „k.c.”). Do założenia potrzebna jest czynność prawna założycielska – akt fundacyjny w formie aktu notarialnego. Założyciel (lub kilku założycieli) określa w nim nazwę funduszu (nazwa musi zawierać słowa „nadační fond”), jego siedzibę, cel funduszu, dane o wkładach (w tym ich wysokość lub wartość wkładów niepieniężnych) oraz skład organów funduszu.

W przypadku fundacji prawo wymaga minimalnego wkładu 500 000 CZK, natomiast w przypadku funduszu fundacyjnego minimalny wkład nie jest określony. Fundusz fundacyjny może więc zaczynać z majątkiem dowolnej wielkości – od symbolicznej kwoty aż po miliardowy majątek, który założyciel wnosi do niego stopniowo.

Organy funduszu fundacyjnego nie są ustawowo szczegółowo określone – obowiązkowo ustanawia się zarząd (správní rada) jako organ statutowy, ale liczbę jego członków określa założyciel w akcie fundacyjnym. Zarząd ma zazwyczaj kilku członków (dla zachowania kolegialnego podejmowania decyzji, zwykle 3 i więcej), może w nim jednak zasiadać także sam założyciel (jeśli chce mieć bezpośredni wpływ na decyzje). 

Organ kontrolny (radę nadzorczą lub rewidenta) fundusz fundacyjny może, ale nie musi mieć – prawo pozostawia woli założyciela, czy powoła radę nadzorczą, czy wyznaczy rewidenta do nadzoru. Dla przejrzystości i kontroli wewnętrznej zaleca się to zwłaszcza w większych funduszach, natomiast w mniejszych funduszach rodzinnych często wybiera się jedynie rewidenta (jedną osobę z uprawnieniami kontrolnymi). Wszystkie te kwestie – liczbę członków organów, długość ich kadencji, sposób powoływania i odwoływania – określa się w akcie fundacyjnym zgodnie z preferencjami założyciela.

Prawo daje dużą swobodę, dzięki czemu strukturę można dopasować dokładnie do rodziny (np. założyciel może zastrzec sobie prawo do odwołania członka zarządu w dowolnym momencie, określić, że po jego śmierci prawo to przechodzi na jego żonę lub innego przedstawiciela rodziny itp.). Ważne jest, aby w organach zasiadały osoby zaufane – mogą to być członkowie rodziny, ale także profesjonaliści (adwokat, doradca rodzinny) lub połączenie obu grup, aby zapewnić zarówno fachowość zarządzania, jak i poszanowanie życzeń rodziny.

Fundusz fundacyjny powstaje z dniem wpisu do rejestru publicznego. Po sporządzeniu aktu notarialnego następuje więc wniosek o wpis – może go złożyć bezpośrednio notariusz (dzięki dostępowi do systemu online) lub adwokat, ewentualnie sam założyciel. Sąd wpisuje fundusz zwykle w ciągu kilku dni lub tygodni. Od tego momentu fundusz fundacyjny istnieje prawnie i może działać – np. otwiera rachunek bankowy, przejmuje na własność majątek założyciela (przeniesienie nieruchomości, udziałów w spółkach itp. na fundusz) i rozpoczyna działalność.

Należy liczyć się z opłatami: taksa notarialna za sporządzenie aktu (rzędu kilkunastu–kilkudziesięciu tysięcy koron czeskich w zależności od wartości majątku) oraz opłata sądowa za wpis (6 000 CZK, ok. 250 EUR). Po wpisaniu funduszu należy również dokonać wpisu do czeskiej ewidencji beneficjentów rzeczywistych (Evidence skutečných majitelů) – zazwyczaj jako beneficjenta rzeczywistego ewidencjonuje się założyciela, ewentualnie osoby, które mają w funduszu fundacyjnym decydujący wpływ. Ewidencja ta nie jest dostępna dla ogółu społeczeństwa, służy jednak urzędom m.in. do celów przeciwdziałania praniu pieniędzy.

Prawo stawia działalności funduszu fundacyjnego tylko kilka podstawowych wymogów. Fundusz nie może prowadzić działalności gospodarczej jako działalności głównej – może ją prowadzić wyłącznie jako działalność uboczną wspierającą jego cel. W praktyce oznacza to, że fundusz fundacyjny może na przykład wynajmować nieruchomości, obracać papierami wartościowymi lub w inny sposób pomnażać swój majątek, ale zyski z tych działań muszą służyć finansowaniu celu funduszu (a nie wzbogaceniu jakiegoś właściciela, ponieważ fundusz nie ma żadnych wspólników).

Majątek funduszu fundacyjnego jest związany celem – wszelkie wydatki muszą zmierzać do realizacji misji określonej w akcie fundacyjnym. W praktyce rodzinnej cel bywa zdefiniowany dość szeroko (np. „zapewnienie trwałego zarządzania majątkiem rodzinnym i stabilności finansowej rodziny Novák, wspieranie edukacji i rozwoju członków rodziny oraz ewentualnie projektów pożytku publicznego”), aby fundusz mógł finansować różne potrzeby według uznania zarządu.

Co ważne – majątku powierzonego funduszowi fundacyjnemu nie można wykorzystać do zabezpieczenia długów ani go zastawić. Fundusz nie ma „właściciela”, który mógłby swobodnie nim dysponować; majątek jest wydzielony i służy wyłącznie dozwolonym celom. Zapewnia to jego ochronę przed wierzycielami założyciela lub członków rodziny (nie mają do niego roszczeń prawnych), ale z drugiej strony oznacza, że na przykład nie można ustanowić zastawu na majątku funduszu na rzecz banku w zamian za rodzinny kredyt itp. – fundusz musi wystarczyć sobie własnym kapitałem.

Fundusz fundacyjny nie może również gromadzić środków w drodze zbiórki publicznej bez spełnienia warunków ustawowych (gdyby fundusz chciał przyjmować darowizny od społeczeństwa, podlega czeskiej ustawie o zbiórkach publicznych i nadzorowi nad gospodarowaniem, zwłaszcza jeśli jest funduszem pożytku publicznego).

Pod względem administracyjnym prowadzenie funduszu fundacyjnego jest stosunkowo mało wymagające. Prawo nie nakłada obowiązku sporządzania sprawozdania rocznego (w przeciwieństwie do fundacji), chyba że fundusz sam przewidzi to w akcie fundacyjnym. Fundusz prowadzi jednak księgowość i co roku sporządza sprawozdanie finansowe. Nie ma ustawowego obowiązku badania przez biegłego rewidenta, chyba że ureguluje to wewnętrznie (fundacja musi mieć audyt przy majątku lub obrocie powyżej 5 mln CZK, ok. 205 800 EUR).

W praktyce jednak większe fundusze rodzinne dobrowolnie wybierają pewną formę raportowania – choćby dla przejrzystości wobec rodziny, a także na wypadek ewentualnej kontroli przez urząd skarbowy. Każdy fundusz fundacyjny jest również zobowiązany zarejestrować się w czeskim urzędzie skarbowym (finanční úřad) jako podatnik podatku dochodowego (w ciągu 15 dni od powstania) i wypełniać zwykłe obowiązki jak każda osoba prawna (składać zeznania podatkowe, jeżeli osiąga dochody podlegające opodatkowaniu, odprowadzać podatki od wynagrodzeń, jeśli zatrudnia pracowników itp.).

Aspekty podatkowe funduszu fundacyjnego

Z podatkowego punktu widzenia fundusz fundacyjny należy do tzw. podatników pożytku publicznego, jednak z zastrzeżeniem dotyczącym tzw. fundacji rodzinnych. Zgodnie z czeską ustawą o podatkach dochodowych (ustawa nr 586/1992 Sb., dalej „ustawa o podatkach dochodowych”) fundusz fundacyjny jest podatnikiem pożytku publicznego, jeżeli jego celem nie jest prowadzenie działalności gospodarczej i realizuje cel pożytku publicznego lub dobroczynny.

Większość funduszy fundacyjnych (zwłaszcza rodzinnych) wprawdzie nie prowadzi działalności gospodarczej, ale jeśli służą one przede wszystkim wspieraniu założyciela lub osób mu bliskich, prawo uznaje je za tzw. fundację rodzinną, która jest wyłączona z kategorii pożytku publicznego. Mówiąc prościej, „prywatny” fundusz fundacyjny skierowany na rodzinę nie ma prawa do wszystkich przywilejów podatkowych, jakie ma klasyczna fundacja lub fundusz pożytku publicznego. Mimo to pozostają pewne istotne korzyści podatkowe:

Podatek dochodowy od osób prawnych (DPPO):

Fundusz fundacyjny pożytku publicznego nie płaci DPPO od dochodów, które wykorzystuje na finansowanie swojego głównego celu (np. darowizny i dotacje na działalność charytatywną są zwolnione z podatku). Opodatkowane byłyby ewentualnie jedynie dochody z ubocznej działalności gospodarczej lub najmu powyżej określonego limitu.

Natomiast rodzinny fundusz fundacyjny jest opodatkowany w reżimie zwykłej osoby prawnej – przy czym wiele jego dochodów można ustrukturyzować tak, aby podatek nie powstawał. Na przykład otrzymane darowizny przeznaczone na realizację celu funduszu nie podlegają opodatkowaniu (nie chodzi o działalność zarobkową) lub mogą być zwolnione, jeżeli fundusz nie został założony w celu prowadzenia działalności gospodarczej.

Również dochody z majątku mogą być zwolnione lub nieopodatkowane: w przypadku klasycznej fundacji prawo wyraźnie zwalnia dochody z kapitału fundacyjnego, w przypadku funduszu fundacyjnego takiego szczególnego zwolnienia nie ma, ale jeśli fundusz posiada np. akcje spółek handlowych, dywidendy wypłacane funduszowi mogą podlegać podatkowi u źródła w wysokości 15% (jak u każdego akcjonariusza) i dalej nie są już opodatkowane.

W połączeniu z holdingiem często eliminuje się jednak także ten podatek dzięki skutecznemu zwolnieniu dywidend między spółkami – gdy holding wypłaca zysk funduszowi fundacyjnemu, można osiągnąć zerowe opodatkowanie, jeśli spełnione są warunki udziałowe. Zyski reinwestowane wewnątrz struktury (w holdingu) mogą więc rosnąć bez podatku, a dopiero gdy zostaną wykorzystane na cele prywatne, następuje ewentualne opodatkowanie u ostatecznych odbiorców.

Podatek dochodowy od osób fizycznych u odbiorców świadczeń:

Jak już wspomniano, otrzymanie tzw. świadczenia fundacyjnego (wypłaty z funduszu) jest dla osób fizycznych zwolnione z podatku dochodowego, z wyjątkiem pracowników funduszu. Ma to duże znaczenie zwłaszcza w przypadku funduszy rodzinnych – członkowie rodziny mogą czerpać z funduszu środki (np. regularne miesięczne kwoty na potrzeby życiowe lub jednorazowe finansowanie większych wydatków) i nie muszą tych darowizn opodatkowywać.

Gdyby natomiast założyciel wypłacał sobie tę samą kwotę ze swojej firmy w formie wynagrodzenia, odprowadziłby podatek dochodowy i składki; jako dywidendę opodatkowałby ją 15% podatkiem u źródła. Za pośrednictwem funduszu fundacyjnego finanse mogą więc płynąć w sposób bardzo efektywny podatkowo do tych, dla których są przeznaczone. Konieczne jest jednak, aby rzeczywiście chodziło o świadczenia zgodne z celem funduszu – np. „wsparcie członków rodziny w zapewnieniu mieszkania” lub „dopłata do opieki zdrowotnej” itp. są w porządku, ale fundusz nie może po prostu wypłacać zysków rodzinie bez uzasadnienia w kontekście swojego statutu.

DPH (podatek od wartości dodanej):

Fundusz fundacyjny sam w sobie nie jest płatnikiem DPH, jeżeli nie prowadzi działalności gospodarczej przekraczającej limit obrotu (2 mln CZK, ok. 82 300 EUR rocznie, według stanu na 2025 rok). Większość funduszy rodzinnych w ogóle nie zajmuje się DPH, ponieważ ich dochody pochodzą z posiadania majątku (dywidendy, odsetki, czynsze) oraz z przyznawania świadczeń fundacyjnych – co nie stanowi czynności opodatkowanych.

Gdyby jednak fundusz fundacyjny prowadził działalność gospodarczą, na przykład wynajem nieruchomości na większą skalę lub sprzedaż usług, i przekroczył limit, stanie się płatnikiem DPH ze wszystkimi obowiązkami jak zwykła firma. W kontekście ochrony majątku rodzinnego DPH nie odgrywa jednak istotnej roli, ponieważ główna działalność funduszu nie ma charakteru handlowego.

Inne aspekty podatkowe:

Przy przeniesieniu majątku do funduszu fundacyjnego założyciel nie płaci żadnego szczególnego podatku. Dawny podatek od darowizn został w Republice Czeskiej zniesiony, a nieodpłatne przeniesienia majątku są albo zwolnione (między krewnymi), albo podlegają podatkowi dochodowemu u obdarowanego. W przypadku funduszu fundacyjnego przenoszony majątek uważa się za wkład lub darowiznę na rzecz funduszu – jeżeli fundusz nie jest funduszem pożytku publicznego, duże darowizny mogłyby być postrzegane jako dochód funduszu podlegający opodatkowaniu.

Na szczęście prawo uwzględnia, że fundacje nie są tworzone w celu osiągania zysku, a otrzymane darowizny przeznaczone na finansowanie działalności funduszu nie podlegają podatkowi dochodowemu. Rodzinny fundusz fundacyjny może więc bez sankcji podatkowej „przejąć” cały majątek rodzinny. Dla darczyńców (gdyby byli nimi także inne osoby niż założyciel) istnieje możliwość odliczenia wartości darowizny od podstawy opodatkowania – w przypadku osób fizycznych do wysokości 15% podstawy opodatkowania, w przypadku osób prawnych do 10% podstawy (dotyczy to wyłącznie darowizn na ustawowo uznane cele pożytku publicznego, do których należą fundusze fundacyjne, z wyjątkiem fundacji rodzinnych).

Podsumowanie:

Z połączenia powyższych faktów wynika, że fundusz fundacyjny może zapewnić efektywny reżim podatkowy majątku rodzinnego. W idealnym przypadku zyski z działalności gospodarczej są przenoszone do „rodzinnego banku” (holdingu), a następnie przekazywane do funduszu fundacyjnego bez podatku lub z minimalnym podatkiem. Fundusz fundacyjny następnie redystrybuuje te środki członkom rodziny bez obowiązku podatkowego po ich stronie.

Rodzina może więc korzystać z rodzinnego majątku znacznie efektywniej, niż gdyby pieniądze były wypłacane w tradycyjny sposób. Jednocześnie fundusz nadal pełni rolę strażnika majątku i kontrolera celowego wykorzystania pieniędzy, dzięki czemu nie grozi ich nadużycie ani pochopne roztrwonienie.

Praktyczna procedura założenia funduszu fundacyjnego

Założenie funduszu fundacyjnego składa się z kilku kroków. Poniżej przedstawiamy krok po kroku, jak zazwyczaj należy postępować – oczywiście zawsze zalecamy współpracę z prawnikiem i notariuszem, którzy fachowo przeprowadzą cały proces:

Krok 1: Przemyślenie celu i struktury funduszu.

Najpierw należy wyjaśnić, co chcą Państwo osiągnąć za pomocą funduszu fundacyjnego. Czy ma służyć wyłącznie ochronie i przekazaniu rodzinnej firmy potomkom? Czy rodzina będzie pobierać z niego regularne renty? Czy planują Państwo także działalność filantropijną (wspieranie projektów pożytku publicznego) w połączeniu z celem rodzinnym? Jasna wizja celu funduszu ma zasadnicze znaczenie, ponieważ determinuje jego konfigurację. Warto również przemyśleć, jaki majątek wniosą Państwo do funduszu – zazwyczaj mogą to być udziały w spółkach, gotówka, papiery wartościowe, nieruchomości.

Należy rozważyć, czy w strukturę zostanie zaangażowana także spółka holdingowa do zarządzania tymi aktywami (co może przynieść korzyści podatkowe i prostsze zarządzanie inwestycjami). Na tym etapie warto zaangażować doradcę prawnego i podatkowego, który oceni optymalną strukturę dopasowaną do Państwa sytuacji. Należy również przemyśleć, kto będzie zarządzał funduszem – czy chcą Państwo być przewodniczącym zarządu? Czy zaangażują Państwo członków rodziny, czy raczej niezależnych ekspertów? Wyjaśnienie tych kwestii z góry ułatwi dalsze postępowanie.

Krok 2: Przygotowanie aktu założycielskiego.

Z pomocą notariusza lub adwokata przygotowują Państwo projekt aktu fundacyjnego. Jest to kluczowy dokument, który określa „reguły gry” – podobnie jak umowa spółki w przypadku firmy. Akt fundacyjny musi mieć formę aktu notarialnego, dlatego najlepiej współpracować z prawnikiem od samego początku. W akcie wskazuje się oficjalną nazwę funduszu fundacyjnego (np. „Rodinný nadační fond Novák”), jego siedzibę, dokładne określenie celu funduszu, informacje o założycielu (założycielach) i ich wkładach (pieniężnych i niepieniężnych).

Następnie w akcie określa się organy funduszu – w szczególności liczbę członków zarządu, imiennie pierwszych członków zarządu (oraz ewentualnie rady nadzorczej lub rewidenta). Założyciel może zawrzeć w akcie także inne postanowienia: na przykład w jaki sposób może w przyszłości zmieniać akt lub cel funduszu, czy zastrzega sobie prawo do odwoływania członków organów, na jaki okres powołuje się organy, czy fundusz wyda statut itd. (wiele z tych kwestii jest fakultatywnych, prawo zapewnia dużą swobodę).

W akcie nie należy zapomnieć o jasnym opisie celu – w przypadku funduszu rodzinnego może on brzmieć np.: „zapewnienie ochrony i zarządzania majątkiem rodzinnym XY oraz zapewnienie trwałego zabezpieczenia materialnego członków rodziny, w tym wspieranie ich edukacji, mieszkalnictwa i zdrowia, a także wspieranie wybranych działań rodziny na rzecz pożytku publicznego”.

Im jaśniejsze, a jednocześnie wystarczająco szerokie określenie, tym lepiej fundusz będzie mógł funkcjonować w różnych sytuacjach. Gdy projekt aktu jest gotowy, notariusz sporządza go w formie aktu notarialnego, a założyciel (ewentualnie wszyscy założyciele, jeśli jest ich więcej) go podpisuje. W ten sposób fundusz fundacyjny zostaje założony (jeszcze nie powstał – nastąpi to dopiero z chwilą wpisu do rejestru).

Krok 3: Wniesienie wkładu początkowego.

Przy zakładaniu funduszu założyciele muszą wnieść do niego swój wkład, względnie darowiznę. W przypadku funduszy fundacyjnych minimalna wysokość wkładu nie jest określona – może być nawet symboliczna. W praktyce zaleca się wniesienie co najmniej kwoty podstawowej na pokrycie kosztów administracyjnych i rozpoczęcie działalności (np. 10 000 CZK, ok. 410 EUR, na pierwsze opłaty i wydatki). Wkład może być pieniężny (wówczas zazwyczaj wpłaca się go na nowo założony rachunek bankowy funduszu) lub niepieniężny – np. przeniesienie papierów wartościowych, nieruchomości itp.

Jeżeli wnoszą Państwo majątek niepieniężny, jego wartość powinna zostać wyceniona (na przykład opinią biegłego), aby było jasne, jaką wartość fundusz otrzymuje. Akt fundacyjny zazwyczaj wskazuje konkretny wkład założyciela (lub łączną sumę wkładów wszystkich założycieli) w koronach. W chwili założenia nie trzeba przenosić do funduszu całego zamierzonego majątku – kolejny majątek można przenosić do funduszu później w formie darowizn założyciela lub innych osób. Warto jednak już przy założeniu „ożywić” fundusz pewną kwotą, aby mógł zacząć funkcjonować (opłacić notariusza, rejestrację itp.). 

Krok 4: Wpis do rejestru fundacji.

Na podstawie gotowego aktu fundacyjnego notariusz (lub prawnik) przygotowuje wniosek o wpis funduszu do rejestru prowadzonego przez sąd. Do wniosku dołącza się akt notarialny (akt fundacyjny) oraz zgody wszystkich członków organów na ich powołanie (każdy członek zarządu, rady nadzorczej lub rewident musi pisemnie potwierdzić, że zgadza się na powołanie do funkcji). Ponadto przedkłada się potwierdzenie wniesienia wkładu (np. wyciąg z rachunku, na który wpłacono wkład pieniężny).

Wniosek składa się elektronicznie do sądu właściwego według siedziby funduszu. Opłata sądowa za wpis wynosi 6 000 CZK (tak samo jak w przypadku fundacji). Zazwyczaj notariusz w ramach swoich usług zapewnia złożenie wniosku i komunikację z sądem. Sąd dokonuje wpisu – nadaje funduszowi IČO (numer identyfikacyjny) i publikuje podstawowe dane: nazwę, siedzibę, cel, imię i nazwisko założyciela, skład organów itp. Z tym dniem fundusz powstaje jako osoba prawna. Od sądu otrzymają Państwo odpis z rejestru fundacji, który stanowi oficjalny „akt urodzenia” funduszu.

Krok 5: Rozpoczęcie działalności funduszu.

Po powstaniu funduszu należy załatwić kilka kroków administracyjnych:

• Rejestracja w urzędzie skarbowym – w ciągu 15 dni od powstania należy zgłosić fundusz do podatku dochodowego od osób prawnych. Jeżeli fundusz nie będzie miał dochodów podlegających opodatkowaniu (czego początkowo może nie być), nie oznacza to żadnego natychmiastowego obowiązku płacenia podatków – chodzi jedynie o ewidencję.

• Otwarcie rachunku bankowego – dla funduszu fundacyjnego należy założyć odrębny rachunek, za pośrednictwem którego będą zarządzane finanse funduszu. Ze względów praktycznych dobrze jest mieć rachunek jak najwcześniej, choćby ze względu na wniesienie wkładu. Banki standardowo zakładają rachunki dla fundacji i funduszy fundacyjnych; może być konieczne przedłożenie odpisu z rejestru i ewentualnie dokumentów wewnętrznych.

• Przeniesienie majątku na fundusz – jeżeli przy założeniu nie wnieśli Państwo całego planowanego majątku, teraz jest czas na przeniesienie kolejnych aktywów. Na przykład nieruchomości przenosi się na fundusz fundacyjny umową darowizny (następnie zmiana własności zostaje wpisana do katastru nieruchomości). Udziały w spółce (np. akcje lub udziały) przenosi się na fundusz umową lub oświadczeniem o wniesieniu wkładu, a zmianę wpisuje się do rejestru handlowego danej spółki. Gotówkę lub papiery wartościowe można darować funduszowi przelewem na rachunek itp. Wszystkie te przeniesienia powinny być zgodne z celem funduszu i formalnie udokumentowane (umowy darowizny, umowy przeniesienia papierów wartościowych itd.), aby było jasne, że fundus nabył majątek na własność.

• Ewidencja beneficjentów rzeczywistych – w ciągu 15 dni od powstania istnieje ustawowy obowiązek wpisania beneficjentów rzeczywistych funduszu do ewidencji beneficjentów rzeczywistych (prowadzi ją czeskie Ministerstwo Sprawiedliwości, Ministerstvo spravedlnosti). W przypadku funduszu fundacyjnego za beneficjentów rzeczywistych uważa się osoby, które mogą ostatecznie kontrolować fundusz lub czerpać z niego korzyści. W funduszu rodzinnym będą to zazwyczaj założyciel (jeśli zachował decydujący wpływ) oraz ewentualnie inni rodzinni beneficjenci, o ile zostali określeni. Wpisu dokonuje notariusz – zazwyczaj ten, który zakładał fundusz, może to zrobić równocześnie z wpisem do rejestru, wystarczy go o to poprosić.

• Inne niezbędne kroki – jeżeli fundusz ma pracowników (co na początku raczej się nie zdarza, chyba że od razu powołają Państwo dyrektora jako pracownika), należy go także zarejestrować jako pracodawcę w czeskim zakładzie ubezpieczeń społecznych (správa sociálního zabezpečení) i w kasie ubezpieczenia zdrowotnego. Nastąpi to raczej dopiero w momencie, gdy fundusz kogoś zatrudni. Ponadto, gdyby fundusz planował zbiórkę publiczną lub uzyskał status organizacji pożytku publicznego ze szczególnymi korzyściami, należy spełnić związane z tym obowiązki – w funduszach rodzinnych nie jest to jednak częste.

Krok 6: Zarządzanie funduszem i bieżące czynności.

Po założeniu i zasileniu funduszu majątkiem rozpoczyna się codzienne zarządzanie. Zarząd kieruje się aktem fundacyjnym oraz ewentualnie statutem (jeśli został wydany) i decyduje o dysponowaniu majątkiem funduszu, o inwestycjach, o przyznawaniu świadczeń fundacyjnych uprawnionym osobom itp. Zalecamy ustalenie wewnętrznego planu zarządzania i inwestycji – tj. w jaki sposób pieniądze funduszu będą inwestowane (konserwatywnie czy dynamicznie), jak często będą obradować organy, jak będą zatwierdzane wydatki itd.

W funduszu rodzinnym zarząd może obradować ad hoc w miarę potrzeb (np. gdy ktoś z rodziny poprosi o sfinansowanie określonej rzeczy, zarząd oceni, czy odpowiada to celowi funduszu, i podejmie decyzję). Po zakończeniu każdego roku fundusz zleca sporządzenie sprawozdania finansowego, ewentualnie przedkłada je do zatwierdzenia zarządowi. Choć nie ma obowiązku wydawania sprawozdania rocznego, dobrym zwyczajem jest wewnętrzne informowanie rodziny o wynikach funduszu – w celu utrzymania zaufania i przejrzystości w rodzinie.

Na bieżąco należy także aktualizować istotne fakty – jeżeli zmienią się członkowie organów, trzeba to zgłosić do rejestru; gdyby zmieniał się cel funduszu (co jest możliwe wyłącznie zgodnie z zasadami zawartymi w akcie lub za zgodą sądu), należy to ponownie uregulować aktem notarialnym. Krótko mówiąc, o fundusz trzeba dbać podobnie jak o firmę, z tym że służy on szczególnym, długoterminowym celom. Z dobrym doradcą lub zarządcą jest to jednak sprawa rutynowa.

Przez wszystkie powyższe kroki niezawodnie przeprowadzi Państwa doświadczona kancelaria adwokacka we współpracy z notariuszem. Mimo to dobrze jest, aby jako założyciel rozumieli Państwo podstawowe etapy – pozwoli to lepiej podejmować decyzje i aktywnie uczestniczyć w ustalaniu parametrów funduszu.

Możliwe ryzyka, ograniczenia i częste błędy przy zakładaniu funduszu

Fundusz fundacyjny to potężne narzędzie, jednak przy jego niewłaściwym skonfigurowaniu lub wykorzystaniu mogą wystąpić komplikacje. Oto najczęstsze ryzyka i błędy, na które należy uważać:

Niedocenienie nieodwracalności wydzielenia majątku:

Z chwilą przeniesienia majątku do funduszu fundacyjnego rezygnują Państwo z bezpośredniej kontroli nad nim. Fundusz nie ma akcjonariuszy ani właściciela, któremu można by majątek w dowolnej chwili zwrócić. Założyciel może wprawdzie mieć wpływ (jeśli jest członkiem zarządu itp.), ale formalnie majątek należy do funduszu i może być wykorzystany wyłącznie na określony cel. Początkujący założyciele czasem błędnie zakładają, że mogą „wziąć pieniądze z powrotem” z funduszu, kiedy tylko potrzebują.

Tak nie jest – w funduszu nie ma „Państwa pieniędzy”, lecz środki powierzone na określony cel. Oczywiście mogą Państwo być jednym z beneficjentów i pobierać świadczenia, ale zawsze musi się to odbywać zgodnie z zasadami funduszu. Rozwiązanie: starannie przemyśleć skład majątku, który wniosą Państwo do funduszu, i pozostawić sobie odpowiednią rezerwę poza funduszem na nieprzewidziane wydatki osobiste. Ewentualnie ustanowić w funduszu mechanizmy, które w uzasadnionych przypadkach pozwolą pobrać większą kwotę (np. na wypadek poważnej choroby, nowej okazji biznesowej itp., o ile mieści się to w celu).

Niewłaściwie dobrany cel lub zasady funduszu:

Przy formułowaniu celu i warunków korzystania ze środków można popaść w dwie skrajności – nadmierną ogólnikowość lub odwrotnie nadmierną surowość. Zbyt ogólny cel (np. „zarządzanie majątkiem rodziny i działalność dobroczynna”) może prowadzić do niepewności, jakie konkretne działania są dopuszczalne, a w przyszłości do nieporozumień między zarządcami funduszu a członkami rodziny. Natomiast przesadnie szczegółowe i ograniczające warunki (np. ustalenie stałych kwot dla dzieci bez względu na okoliczności, zbyt surowe kryteria wypłaty pieniędzy) mogą krępować zarząd w sytuacjach, których założyciel nie mógł przewidzieć.

Rozwiązaniem jest równowaga – zdefiniować cel wystarczająco szeroko, ale jednocześnie wskazać priorytety i wartości rodziny. Można na przykład podkreślić wspieranie edukacji, przedsiębiorczości i zdrowia członków rodziny, ale nie ustalać konkretnych kwot – pozostawić zarządowi przestrzeń do decydowania według aktualnych potrzeb. Warto także przewidzieć możliwość zmiany zasad w przyszłości, jeśli zgodzi się na to określony krąg osób (np. założyciel, rada nadzorcza) lub sąd. Elastyczność jest ważna, ponieważ sytuacja rodziny i okoliczności mogą się za dziesięć czy dwadzieścia lat zmienić.

Niewłaściwy skład organów funduszu:

Zarząd i ewentualnie rada nadzorcza mają kluczowe znaczenie dla sukcesu funduszu. Błędnym doborem ludzi ryzykują Państwo niefunkcjonalność lub konflikty. Na przykład powołanie wszystkich dzieci do zarządu wydaje się logiczne, ale jeśli panują między nimi spory, może to sparaliżować podejmowanie decyzji. Z kolei przekazanie pełnej kontroli wyłącznie zewnętrznemu menedżerowi bez udziału rodziny może prowadzić do oderwania funduszu od potrzeb rodziny. Nie jest też idealnie, jeśli w zarządzie nie ma nikogo z wiedzą fachową w zakresie zarządzania majątkiem lub inwestycji.

Rozwiązanie: Warto rozważyć połączenie członków rodziny i niezależnych ekspertów. Członek zewnętrzny (np. rodzinny prawnik lub doradca finansowy) może czuwać nad fachowością i uczciwością, podczas gdy członkowie rodziny wniosą zrozumienie rodzinnych wartości. Jeżeli powołują Państwo kilka osób, należy ustalić zasady głosowania (np. że decyduje większość, ale w kluczowych sprawach wymagana jest zgoda założyciela lub wszystkich członków itd.). Z pewnością w organach powinny zasiadać osoby godne zaufania i lojalne wobec rodziny.

Częstym błędem jest również pominięcie kwestii, co stanie się po śmierci założyciela – jeżeli założyciel był przewodniczącym zarządu, już w akcie fundacyjnym powinno być określone, kto może go zastąpić, ewentualnie należy przyznać radzie nadzorczej lub komuś z rodziny uprawnienie do powoływania nowych członków. W przeciwnym razie mogłoby dojść do sytuacji patowej lub sporów o kontrolę nad funduszem po odejściu założyciela.

Nierozwiązanie „polityki rodzinnej” z wyprzedzeniem:

Fundusz fundacyjny może czasem wywołać napięcia w rodzinie, jeśli nie dojdzie do otwartej komunikacji. Wyobraźmy sobie sytuację, w której założyciel postanawia, że jeden potomek będzie w zarządzie, a drugi nie – ten niezaangażowany może czuć się odsunięty. Albo gdy fundusz stanowi, że środki otrzyma tylko potomek, który „prowadzi przyzwoite życie rodzinne”, może to prowadzić do sporów, co to właściwie oznacza. Te rodzinne aspekty trzeba wrażliwie wyważyć.

Zalecamy zaprosić całą rodzinę (żonę, dorosłe dzieci) do dyskusji o założeniu funduszu. Wyjaśnić, dlaczego to Państwo robią, jakie korzyści przynosi to wszystkim, i wysłuchać także ich wyobrażeń. Częstym błędem jest załatwienie wszystkiego w tajemnicy i postawienie dzieci przed faktem dokonanym – mogą to odebrać jako brak zaufania lub manipulację i nie zaakceptować funduszu jako własnego.

Natomiast jeżeli wszyscy członkowie rodziny są od początku informowani i mają możliwość wyrażenia zdania, chętniej będą respektować fundusz i współpracować z jego organami. Elementem zapobiegania sporom może być również wspomniana już „konstytucja rodzinna” – spisanie wspólnych wartości i zasad, do których wszyscy dobrowolnie się zobowiążą, zanim formalne zasady funduszu wejdą w życie.

Próby obejścia prawa lub wierzycieli:

Niekiedy ludzie mogą postrzegać fundusz fundacyjny jako sposób na „ucieczkę” przed obowiązkami – na przykład szybkie przeniesienie majątku do funduszu, gdy grozi egzekucja lub niewypłacalność. Takie celowe działanie nie jest jednak legalne, a sądy mogą uznać je za bezskuteczne (chodzi o tzw. czynności prawne podlegające zaskarżeniu przez wierzycieli). Fundusz fundacyjny powinien być tworzony jako prewencyjne narzędzie planowania długoterminowego, a nie jako kryjówka w ostatniej chwili.

Podobnie nie zaleca się zakładania funduszu wyłącznie w celu spekulacji na korzyściach podatkowych, bez rzeczywistego celu zarządzania majątkiem – administracja skarbowa mogłaby uznać jego transakcje za nadużycie prawa.

Rozwiązanie: Należy zakładać fundusz w uczciwych intencjach i z odpowiednim wyprzedzeniem. Nie należy próbować ukrywać za jego pomocą obecnych długów lub zobowiązań – naprawdę nie do tego służy, a nieetyczne wykorzystanie mogłoby przysporzyć więcej problemów niż korzyści. Prawidłowo zarządzany fundusz przeciwnie zwiększa Państwa wiarygodność (pokazuje, że myślą Państwo o przyszłości i chcą rzetelnie chronić majątek dla rodziny). Należy także unikać jakichkolwiek operacji, które mogłyby sprawiać wrażenie ukrytego osobistego wzbogacenia kosztem funduszu – np. nietypowych pożyczek z funduszu dla założyciela bez jasnych warunków, przeniesień aktywów między funduszem a firmami założyciela na wyraźnie niekorzystnych warunkach itp. Wszystko powinno być przejrzyste i możliwe do obrony.

Pominięcie aktualnych obowiązków ustawowych:

Przepisy dotyczące fundacji i funduszy powierniczych mogą się zmieniać. Na przykład nowelizacje przepisów w zakresie ewidencji beneficjentów rzeczywistych, przepisów rachunkowych lub ustaw podatkowych mogą wprowadzić nowe wymogi. Błędem byłoby założyć fundusz, a następnie sądzić, że „nie trzeba się o niego troszczyć”. Należy śledzić, czy nie powstał obowiązek rejestracji lub zgłoszenia czegoś itp.

Do częstych zaniedbań należy np. właśnie niewpisanie beneficjentów rzeczywistych w ustawowym terminie lub brak aktualizacji wpisu przy zmianach w organach – co może prowadzić nawet do kar.

Rozwiązanie: Warto zapewnić sobie fachowy nadzór – albo samodzielnie na bieżąco się informować, albo najlepiej powierzyć kancelarii adwokackiej lub zarządcy funduszu monitorowanie zmian legislacyjnych. Adwokaci zazwyczaj oferują usługę obsługi korporacyjnej, w ramach której pilnują za Państwa wszystkich terminów (zgromadzenia, zmiany, rejestracje). Mogą się Państwo wtedy skupić na stronie merytorycznej (gdzie inwestować, komu pomóc), a formalności pozostawić profesjonalistom.

Niedocenienie kosztów zarządzania:

Założenie i prowadzenie funduszu fundacyjnego wiąże się oczywiście z pewnymi kosztami – notariusz, ewentualne wynagrodzenia członków organów, księgowość, usługi prawne, ewentualnie podatki. W przypadku mniejszych majątków mogłoby się zdarzyć, że koszty „przytłoczą” korzyści z funduszu. Dlatego należy realistycznie obliczyć, czy fundusz fundacyjny jest dla Państwa sytuacji odpowiedni również pod względem ekonomicznym.

W przypadku większych firm rodzinnych i majątków rzędu dziesiątek milionów koron czeskich i więcej koszty z reguły się opłacają, natomiast dla mniejszych majątków rozwiązaniem może być raczej prostszy fundusz powierniczy lub tylko dobrze napisany testament. Istnieją jednak także fundusze fundacyjne z mniejszym majątkiem – na przykład gdy rodzina ma szczególną potrzebę (np. zabezpieczenie na przyszłość niepełnosprawnego członka rodziny).

Rozwiązanie: Warto omówić koszty i korzyści ze swoim doradcą. Kancelaria zazwyczaj potrafi z góry powiedzieć, ile będzie kosztować założenie funduszu i ile rocznie wyniesie jego administracja. Dysponując tymi informacjami, podejmą Państwo racjonalną decyzję.

Ogólnie ryzyka i błędy można zminimalizować, jeśli wszystko zostanie należycie zaplanowane i skonsultowane z ekspertami. Fundusz fundacyjny to sprawdzone narzędzie (za granicą fundacje rodzinne funkcjonują w dynastiach takich jak Rockefellerowie czy Rothschildowie od pokoleń). Prawo czeskie dostosowało je do lokalnych warunków i przy przestrzeganiu zasad może ono przynieść Państwa rodzinnemu biznesowi i majątkowi stabilność i spokój.

Kiedy i dla kogo fundusz fundacyjny jest odpowiedni

Czy fundusz fundacyjny jest właśnie dla Państwa? To pytanie zadaje sobie wielu przedsiębiorców, którzy słyszą o tym instrumencie. Doświadczenie pokazuje, że fundusz fundacyjny opłaca się zwłaszcza w następujących sytuacjach:

Posiadają Państwo znaczny majątek rodzinny lub firmę:

Jeżeli w ciągu życia zbudowali Państwo prosperującą spółkę lub zgromadzili rozległy majątek (nieruchomości, oszczędności, inwestycje) i chcą zapewnić, aby przetrwał także dla dzieci i wnuków, fundusz fundacyjny jest właśnie dla Państwa. Pozwala przerzucić most między pokoleniami tak, aby wartość Państwa dzieła nie malała, lecz przeciwnie – rosła. Majątek nie jest dzielony, pozostaje w całości i nadal pracuje.

Przy mniejszych majątkach (powiedzmy kilku milionach koron) utworzenie funduszu może być stosunkowo kosztowne – tam wystarczą inne narzędzia (testament, ubezpieczenie na życie itp.). Gdy jednak wartość majątku rodzinnego sięga wyższych dziesiątek milionów i więcej, fundusz fundacyjny zaczyna mieć sens ekonomiczny – oszczędności podatkowe i uniknięcie sporów mogą wielokrotnie przewyższyć koszty.

Chcą Państwo zapobiec konfliktom i ustalić zasady sukcesji:

Jeśli mają Państwo kilkoro potomków (ewentualnie z różnych małżeństw) lub skomplikowane relacje rodzinne, docenią Państwo fundusz fundacyjny jako neutralną platformę. Fundusz ustala jasne zasady, dzięki czemu zapobiega sporom o spadek i przejęcie kontroli nad firmą. Na przykład jeśli tylko jedno z dzieci pracuje w firmie, a pozostałe nie, fundusz może posiadać firmę i zaangażować dziecko-menedżera w kierownictwo, a pozostałym wypłacać rentę – wszyscy otrzymują w ten sposób sprawiedliwą korzyść zgodnie ze swoimi rolami, bez kłótni o udziały.

Albo jeśli obawiają się Państwo, że zięć lub synowa mogliby po Państwa odejściu skierować przepływ pieniędzy w rodzinie w niepożądanym kierunku, fundusz temu zapobiegnie (żaden krewny partnera nie uzyska automatycznie dostępu do majątku). Fundusz fundacyjny jest odpowiedni dla rodzin, które chcą mieć porządek w sprawach majątkowych i zapobiec możliwym przykrym sporom sądowym. Jest to narzędzie zapewnienia spójności rodziny – ponieważ wszyscy są związani zasadami funduszu, eliminuje się wiele obszarów niejasności.

Państwa potomkowie (na razie) nie są gotowi przejąć firmy:

Wielu „ojców założycieli” automatycznie zakłada, że dzieci kiedyś przejmą kierownictwo przedsiębiorstwa. Rzeczywistość może być jednak inna – dzieci mają inne ścieżki życiowe lub zainteresowania. Jeśli czują Państwo, że pokolenie następców nie ma jeszcze doświadczenia lub motywacji, by kierować rodzinnym biznesem, fundusz fundacyjny jest odpowiednim rozwiązaniem. Profesjonalni zarządcy (np. zatrudniony CEO, rada rodzinna z doradcami) mogą pod nadzorem funduszu utrzymać firmę w ruchu i dalej ją rozwijać, bez konieczności codziennego decydowania o wszystkim przez dzieci.

Potomkowie mogą być stopniowo angażowani tylko w obszary, z którymi sobie poradzą i które ich interesują – na przykład w nadzór nad inwestycjami, w projekty filantropijne rodziny itp. Fundusz przerzuca więc most przez okres, zanim młode pokolenie dojrzeje, lub nawet funkcjonuje na stałe, jeśli żaden następca nie chce kierować firmą. Zapobiega to pochopnej sprzedaży spółki lub jej upadkowi z powodu braku zainteresowania spadkobierców.

Chcą Państwo chronić majątek rodzinny przed zagrożeniami zewnętrznymi:

Żyjemy w niepewnych czasach – grożą zmiany przepisów podatkowych, niestabilność polityczna, zwiększanie obciążeń podatkowych zamożnych itp. Niektórzy doradcy zalecają więc przeniesienie majątku do zagranicznych trustów (np. w Liechtensteinie) w celu ochrony. Jeżeli jednak Państwa majątek i rodzina pozostają przede wszystkim w Republice Czeskiej, paradoksalnie lepszą ochronę może zapewnić krajowa struktura fundacyjna odpowiednio połączona z posiadaniem majątku za granicą.

Czeskie fundusze fundacyjne są w pełni respektowane w UE i przy dobrej konfiguracji potrafią zminimalizować ryzyko, że przyszłe przepisy istotnie zagrożą majątkowi rodzinnemu. Na przykład gdyby wprowadzono nowy podatek od majątku, prawdopodobne jest, że prawidłowo ustrukturyzowany fundusz rodzinny (zwłaszcza jeśli realizuje także cele pożytku publicznego) będzie w stanie to obciążenie złagodzić lub rozłożyć.

W przypadku majątku za granicą (np. nieruchomości, rachunków) posiadanie go za pośrednictwem czeskiego funduszu fundacyjnego jest administracyjnie prostsze niż za pośrednictwem czeskiego funduszu powierniczego. Fundusz fundacyjny ma osobowość prawną, więc w dokumentach zagranicznych występuje jako właściciel z numerem IČO, co jest po prostu bardziej zrozumiałe niż abstrakcyjny fundusz powierniczy.

Chcą Państwo wspierać także działalność pożytku publicznego:

Dla wielu przedsiębiorców atrakcyjne jest połączenie ochrony majątku rodzinnego z pewnym wymiarem filantropijnym. Fundusz fundacyjny wręcz do tego zachęca – mogą Państwo określić, że np. określona część rocznych dochodów trafi na cele charytatywne, utworzyć przy funduszu program stypendialny dla utalentowanych studentów z mniej zamożnych rodzin itp. W ten sposób z jednej strony pełnią Państwo rolę społeczną (i dają rodzinie pozytywny wzór wartości), a z drugiej fundusz może dzięki temu podlegać reżimowi pożytku publicznego ze wspomnianymi korzyściami podatkowymi.

Dla porównania czysto prywatny fundusz powierniczy nie umożliwiłby niczego takiego – nie ma osobowości prawnej ani korzyści wynikających z pożytku publicznego. Jeśli więc chcą Państwo nadać swojemu majątkowi „wyższy sens”, a jednocześnie czerpać z niego korzyści dla rodziny, fundusz fundacyjny jest idealnym wyborem.

Z powyższego wynika, że fundusz fundacyjny jest odpowiedni dla średnich i większych przedsiębiorców oraz inwestorów, którzy myślą o przyszłości i nie chcą pozostawić losu swojego majątku przypadkowi. Im wcześniej zajmą się Państwo kwestią sukcesji i ochrony majątku, tym lepiej – najlepszy moment to zająć się tym zawczasu, póki są Państwo w pełni sił i mogą decydować. Jak ostrzegają eksperci, najbardziej krytyczne są sytuacje, w których nagłe zdarzenie zastaje rodzinę nieprzygotowaną.

Mimo to statystyki i doświadczenia pokazują, że tylko niewielki odsetek przedsiębiorców ma zawczasu rozwiązaną sukcesję majątkową. Jeśli chcą Państwo dołączyć do przezornej mniejszości, która w kwestii swojego majątku gra na pewniaka, fundusz fundacyjny jest jednym z najlepszych narzędzi.

Na zakończenie: Fundusz fundacyjny dla majątku rodzinnego stanowi nowoczesne połączenie tradycji i innowacji. Wykorzystuje sprawdzone zasady fundacji rodzinnych, które funkcjonują na świecie od pokoleń, i dostosowuje je do czeskiego otoczenia prawnego. Pozwala przekazać Państwa wartości, wizje i majątek potomkom w ustrukturyzowany sposób, który minimalizuje ryzyka i podatki. Jednocześnie buduje zaufanie – wewnątrz rodziny i na zewnątrz, ponieważ pokazuje, że Państwa biznes nie opiera się tylko na jednym człowieku, lecz na solidnych fundamentach. Decyzja o założeniu funduszu fundacyjnego to krok ku długoterminowemu dobrobytowi i stabilności Państwa rodzinnego dzieła.

Jeżeli rozważają Państwo utworzenie funduszu fundacyjnego lub chcą jedynie niezobowiązująco omówić, czy jest to dla Państwa odpowiednie, zalecamy konsultację z ekspertami. Nasza kancelaria adwokacka ma bogate doświadczenie w tworzeniu fundacji rodzinnych – pomogliśmy już dziesiątkom czeskich przedsiębiorców bezpiecznie przenieść ich firmy i majątki do struktur rodzinnych.

Chętnie pomożemy także Państwu przejść tę drogę. Jako założyciel zyskają Państwo spokój, że wszystko jest zadbane, a Państwa rodzina pewność, że Państwa dziedzictwo będzie trwać. Nie warto czekać na „właściwy moment” – najlepszy czas, by zacząć, jest teraz. Państwa rodzina i jej przyszłość są tego warte.