Wpływ na klimat w EIA

Co faktycznie zmienia się w obszarze EIA?

Zacznijmy od wyjaśnienia sytuacji. Obowiązek oceny wpływu na klimat wynika już ze zrewidowanej dyrektywy EIA, która została transponowana do czeskiego porządku prawnego nowelizacją czeskiej ustawy o ocenie oddziaływania na środowisko (ustawa nr 100/2001 Sb., dalej „ustawa EIA”). To, co jednak zmienia się obecnie zasadniczo w miarę zbliżania się roku 2026, to głębokość i rygor kontroli tych wymogów. Komisja Europejska i organy krajowe konsekwentnie stosują obecnie zasady wynikające z pakietu Fit for 55 oraz Taksonomii UE.

Ustawa nakłada ten obowiązek już od kilku lat, ale o ile wcześniej wystarczał formalny opis, o tyle teraz urzędy pod presją orzecznictwa wymagają szczegółowych obliczeń. Projekt musi ponadto wykazać swoją odporność na zmiany klimatu. Oznacza to, że w dokumentacji EIA muszą Państwo ocenić, jak wpłyną na niego podwyższone temperatury, susze, powodzie i inne ekstremalne zjawiska klimatyczne przez cały okres jego użytkowania.

W praktyce oznacza to, że w dokumentacji EIA muszą Państwo przedstawić nie tylko bilans gazów cieplarnianych projektu, ale także scenariusze, jak projekt poradzi sobie z ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi w perspektywie najbliższych dziesięcioleci.

Dwa filary wymogów klimatycznych: mitygacja i adaptacja

Aby zrozumieć, czego oczekuje się od inwestorów, musimy poznać podstawowy podział wynikający z § 5 ust. 1 ustawy EIA: ocena klimatyczna w EIA składa się z dwóch części. Obie są równie ważne.

Filar pierwszy: mitygacja – jak Państwa projekt wpływa na klimat?

Mitygacja oznacza ograniczanie emisji gazów cieplarnianych. Jeżeli budują Państwo autostradę, halę produkcyjną lub źródło energii, muszą Państwo wykazać w EIA, ile ton ekwiwalentu CO₂ projekt będzie emitował rocznie. Metodyka zwykle wymaga kalkulacji emisji z zakresu Scope 1 i 2, a w przypadku dużych projektów również odpowiednich części Scope 3.

Przy budowie autostrady oznacza to konieczność fachowego oszacowania wpływu ruchu na emisje w regionie, przy czym uwzględnia się również emisje powstałe w trakcie budowy. Komisja Europejska i czeskie Ministerstwo Środowiska (MŽP) wydały w tej sprawie wytyczne metodyczne.

W praktyce ocenia się obecnie zgodność z krajowymi celami klimatycznymi. Prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS regularnie zajmują się projektami o zasięgu europejskim i wiedzą, jakich standardów wymagają nie tylko urzędy, ale również banki w ramach tzw. zielonego finansowania.

Filar drugi: adaptacja – jak klimat wpływa na Państwa projekt?

To obszar, w którym najczęściej popełnia się błędy. Adaptacja oznacza, że muszą Państwo ocenić podatność swojego przedsięwzięcia na zmiany klimatu. Konkretnie: jeżeli budują Państwo zbiornik wodny, muszą Państwo zamodelować przepływy rzeki za trzydzieści lat z uwzględnieniem przewidywanych susz. Jeżeli budują Państwo na obszarze, na którym oczekuje się częstszych powodzi błyskawicznych, muszą Państwo zaprojektować odpowiednie środki retencyjne i ochronne.

Na pierwszy rzut oka wydaje się to technicznym szczegółem, ale bez tego rozdziału w dokumentacji EIA urząd zwróci Państwu projekt. Prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS we współpracy z doradcami technicznymi potrafią bezpiecznie przeprowadzić klientów przez ten proces.

Rozwój regulacji prawnej i aktualna presja

Aby lepiej zrozumieć, dlaczego urzędy tak mocno naciskają obecnie na jakość ocen, trzeba znać kontekst. Choć podstawowy obowiązek ustawowy obowiązuje od transpozycji dyrektywy w 2017 roku, dopiero w ostatnich latach wydano kluczowe dokumenty wykonawcze i strategie. Taksonomia UE stanowi, że aby inwestycję można było uznać za zrównoważoną, nie może ona „wyrządzać poważnych szkód” żadnemu z celów środowiskowych, w tym adaptacji do zmian klimatu.

Na przykładzie Republiki Czeskiej: ustawa EIA jest interpretowana coraz surowiej w świetle Europejskiego prawa o klimacie, które ustanawia cel neutralności klimatycznej. Urzędy nie mogą już ignorować sytuacji, w której duży projekt podważa ten cel.

Prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS śledzą rozwój przepisów oraz praktykę orzeczniczą sądów.

Wiemy, że formalne „odhaczenie” rozdziału klimatycznego już nie wystarcza, i przygotowujemy klientów zgodnie z najnowszymi standardami.

Kroki praktyczne: jak się przygotować?

Jeżeli przygotowują Państwo projekt, należy postępować następująco:

Krok 1: Prawidłowa kategoryzacja przedsięwzięcia

Najpierw należy ustalić: do jakiej kategorii załącznika nr 1 do ustawy EIA należy projekt? Czy jest to przedsięwzięcie kategorii I (obowiązkowa EIA), czy kategorii II (postępowanie kwalifikacyjne)? W przypadku kategorii II od urzędu zależy, czy nakaże przeprowadzenie EIA.

Starannie przygotowane zgłoszenie przedsięwzięcia, które zawiera już analizę klimatyczną, może przekonać urząd, że „duża EIA” nie jest konieczna, ponieważ ryzyka zostały rozwiązane. To moment dla specjalisty – prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS mogą pomóc w opracowaniu strategii na etapie postępowania kwalifikacyjnego.

Krok 2: Screening ryzyk klimatycznych

Gdy wiedzą już Państwo, że projekt będzie oceniany, należy zapewnić dane:

• Zidentyfikować przyszłe scenariusze klimatyczne dla lokalizacji (temperatura, opady, wiatr).
• Ocenić wrażliwość projektu (czy będzie przeszkadzać, jeśli przez tydzień w rzece nie będzie płynąć woda? Czy będzie przeszkadzać temperatura 40 °C?).
• Przeprowadzić analizę istotności ryzyk.

W Republice Czeskiej korzystamy z danych CENIA, ČHMÚ oraz specjalistycznych badań. Nie trzeba wymyślać danych, ale trzeba je prawidłowo zastosować do konkretnego rozwiązania technicznego budowli.

Krok 3: Integracja z projektem

Środki klimatyczne nie mogą istnieć tylko „na papierze”, lecz muszą znaleźć się w projekcie. Jeżeli wiedzą Państwo, że grozi przegrzewanie, należy uwzględnić w projekcie zacienienie, zielone dachy lub wydajniejsze chłodzenie. Jeżeli grożą ulewne deszcze, należy zwymiarować kanalizację i rozsączanie na wartości przyszłe, a nie historyczne. Środki te często poprawiają także ekonomikę eksploatacji i ułatwiają rozmowy z urzędami i sąsiadami.

Szczegółowe wymogi dotyczące treści dokumentacji

Zgodnie z ustawą i wytycznymi metodycznymi dokumentacja musi zawierać:

Część A – Aspekty mitygacyjne:

• Kwantyfikację emisji gazów cieplarnianych (CO₂eq) dla fazy budowy i eksploatacji.
• Porównanie emisji z wartościami referencyjnymi i celami klimatycznymi Republiki Czeskiej.
• Opis środków służących zmniejszeniu energochłonności i emisji.

Część B – Aspekty adaptacyjne:

• Identyfikację zagrożeń klimatycznych w miejscu przedsięwzięcia (temperatura, opady, wiatr, susza).
• Ocenę podatności i ryzyk (Risk Assessment).
• Propozycję środków adaptacyjnych (technicznych, ekosystemowych).
• Plan monitoringu w przypadku niepewności.

Mówiąc prościej: muszą Państwo wykazać, że Państwa projekt nie będzie „szkodnikiem klimatycznym” i że przetrwa także w warunkach roku 2050.

Przebieg procedury EIA z naciskiem na klimat

Faza 1: Zgłoszenie i postępowanie kwalifikacyjne: Inwestor składa zgłoszenie. Kluczowe jest, aby już w nim przedstawić podstawowy bilans klimatyczny. Urząd decyduje, czy potrzebna jest pełna EIA. Jeżeli zgłoszenie jest dobrej jakości, procedura może zakończyć się na tym etapie.

Faza 2: Dokumentacja EIA: Jeżeli dochodzi do „dużej EIA”, osoba uprawniona opracowuje szczegółową dokumentację, w tym studia rozprzestrzeniania zanieczyszczeń i ocenę klimatyczną. Niezbędna jest tu współpraca projektanta, klimatologa i prawnika. ARROWS zapewnia koordynację tych specjalistów.

Faza 3: Opinia ekspercka i publiczne rozpatrzenie: Urząd zleca sporządzenie opinii weryfikującej. Jeżeli dokumentacja jest dobrej jakości, opiniujący ją potwierdzi. Następnie odbywa się publiczne rozpatrzenie, podczas którego często omawia się emisje i wodę. Zastępstwo prawne podczas publicznego rozpatrzenia jest kluczowe dla opanowania emocji i rzeczowej argumentacji.

Faza 4: Wiążąca opinia: Wynikiem jest wiążąca opinia MŽP lub czeskiego urzędu kraju (krajský úřad). Stanowi ona podstawę postępowania o zezwolenie na przedsięwzięcie. Opinia może zawierać warunki – np. obowiązek wykonania zielonego dachu lub zbiornika retencyjnego.

Nowe przepisy: dyrektywa RED III i Taksonomia UE

Zamiast fikcyjnych zmian należy wspomnieć o rzeczywistej rewolucji legislacyjnej, która wpłynie na lata 2025 i 2026. Chodzi przede wszystkim o wdrożenie dyrektywy RED III oraz pełne uruchomienie raportowania zgodnie z CSRD.

• Obszary przyspieszonego rozwoju (RED III): Państwa członkowskie muszą do 2026 roku wyznaczyć tzw. obszary przyspieszonego wdrażania odnawialnych źródeł energii.
• Nadrzędny interes publiczny: W przypadku projektów odnawialnych źródeł energii i powiązanej infrastruktury domniemywa się obecnie nadrzędny interes publiczny, co ułatwia uzyskanie odstępstw od ochrony przyrody.
• CSRD i Taksonomia : Duże przedsiębiorstwa muszą od 2025/2026 roku raportować swoje ryzyka klimatyczne. Potrzebują do tego danych z EIA swoich projektów inwestycyjnych.

Dla Państwa projektu oznacza to: jeżeli realizują Państwo odnawialne źródła energii, przepisy wychodzą Państwu naprzeciw (skrócenie terminów). Jeżeli realizują Państwo inne projekty, muszą Państwo liczyć się z tym, że bez rzetelnej oceny klimatycznej nie uzyskają Państwo finansowania projektu.

Podsumowanie artykułu

Uwzględnienie klimatu w EIA nie jest pieśnią przyszłości – to twarda rzeczywistość dzisiejszych procedur wydawania zezwoleń i warunków finansowania. Rok 2026 przyniesie pełne stosowanie zasad dotyczących obszarów przyspieszonego rozwoju i raportowania w zakresie zrównoważonego rozwoju, co jeszcze zwiększy presję na jakość EIA.

Kluczowe przesłanie jest proste: urzędy i banki oceniają projekty surowiej, co wymaga rzetelnej dokumentacji, wiedzy specjalistycznej i zgodności rozwiązań technicznych z prawem. Prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS zajmują się tą problematyką codziennie. Wiemy, jakie błędy popełnia się najczęściej i jak ich unikać. Pomagamy klientom przygotowywać projekty, które przejdą procedurę zatwierdzania i są bezpieczne dla inwestorów.

Jeżeli mają Państwo projekt i chcą się upewnić, że jest przygotowany na nowe wymogi, prosimy o kontakt. Kancelaria adwokacka ARROWS zajmie się Państwa sprawą– od weryfikacji przedsięwzięcia, przez koordynację EIA, aż po reprezentację w postępowaniu. Wystarczy napisać na adres konsultacja@arws.cz.