Jednolity patent europejski

Podsumowanie wstępne

Decyzja, czy skorzystać z jednolitego patentu europejskiego, ma bezpośredni wpływ na Twój budżet na IP i na to, jak łatwo będziesz w stanie egzekwować patenty w całej UE. Jednolity patent z reguły pozwala zaoszczędzić, jeśli w przeciwnym razie walidowałbyś patent europejski w co najmniej czterech państwach UE. Dzieje się tak dzięki jednej opłacie za utrzymanie oraz odpadnięciu kosztów walidacji i tłumaczeń.

W pierwszych dziesięciu latach, co odpowiada przeciętnej żywotności patentu europejskiego, zapłacisz za utrzymanie jednolitego patentu dokładnie 4 555 EUR, podczas gdy klasyczny patent europejski walidowany w wielu państwach może osiągnąć kwoty wielokrotnie wyższe.

Z drugiej strony trzeba liczyć się z tym, że ewentualny spór przed Jednolitym Sądem Patentowym (UPC) będzie znacznie większą inwestycją finansową, zwłaszcza po podwyższeniu opłat sądowych od 1 marca 2024. Orzeczenie sądu wywiera jednak skutek na całym terytorium uczestniczących państw.

Dla czeskich przedsiębiorców istotne jest ponadto zrozumienie, że Republika Czeska nie jest jeszcze w pełni włączona do systemu. Konieczne jest zatem łączenie jednolitego patentu z klasycznym patentem europejskim lub krajowym, aby zapewnić ochronę również na rynku czeskim. Przy ustalaniu takiej strategii ochrony i powiązanych postanowień umownych pomocna może być także bieżąca praca nad umowami i negocjacjami.

Czym jest jednolity patent europejski i jakie ma miejsce w systemie ochrony innowacji

Jednolity patent europejski (często określany jako „patent jednolity” lub European patent with unitary effect ) nie jest nowym rodzajem zgłoszenia. Jest to szczególny reżim dla już udzielonego patentu europejskiego, który nadaje mu jednolity skutek na terytorium państw członkowskich UE uczestniczących w tym systemie.

Przedsiębiorca lub organizacja badawcza najpierw składa klasyczne zgłoszenie patentu europejskiego zgodnie z Konwencją o patencie europejskim (EPC) i przechodzi zwykłe postępowanie przed Europejskim Urzędem Patentowym (EPO), w tym poszukiwanie i badanie merytoryczne.

Dopiero po udzieleniu patentu europejskiego właściciel decyduje, czy wystąpi o „jednolity skutek”, czy pozostanie przy klasycznym systemie walidacji krajowych i poszczególnych patentów krajowych wywodzących się z patentu europejskiego.

Istotą jednolitego skutku jest to, że zakres ochrony, czas jej trwania, ograniczenia i środki prawne są we wszystkich uczestniczących państwach takie same; patent ma charakter jednolity i nie można go podzielić – może zostać ograniczony, przeniesiony lub unieważniony wyłącznie jako całość dla wszystkich tych państw.

Patent europejski o jednolitym skutku został wprowadzony na podstawie dwóch rozporządzeń UE, które wraz z Porozumieniem w sprawie Jednolitego Sądu Patentowego (UPCA) tworzą tzw. pakiet patentowy.

System zaczął funkcjonować w momencie wejścia w życie Porozumienia w sprawie Jednolitego Sądu Patentowego, co nastąpiło po ratyfikacji przez Niemcy i inne państwa. W pełni działa od czerwca 2023 r. Jeśli jednocześnie zajmujesz się także transakcyjną stroną innowacji (np. wejściem inwestora lub sprzedażą udziałów), warto sprawdzić, jak ustala się cenę końcową przy sprzedaży firmy: closing accounts vs. locked box.

Od tej daty właściciel patentu europejskiego może wystąpić o „jednolity skutek” dla państw, które uczestniczą we wzmocnionej współpracy i jednocześnie w danym momencie ratyfikowały UPCA. Ochrona nie obejmuje zatem automatycznie wszystkich państw członkowskich UE, lecz jedynie te, które spełniły oba warunki.

Ważne jest, że wniosek o jednolity skutek składa się bezpośrednio w EPO, i to w terminie jednego miesiąca od publikacji wzmianki o udzieleniu patentu europejskiego w Europejskim Biuletynie Patentowym; po jego terminowym złożeniu i spełnieniu wymogów formalnych EPO wpisuje jednolity skutek do rejestru.

Zasięg terytorialny i aktualna liczba uczestniczących państw

Jednolity patent obejmuje wyłącznie te państwa członkowskie Unii Europejskiej, które uczestniczą we wzmocnionej współpracy w dziedzinie jednolitej ochrony patentowej i jednocześnie są stroną Porozumienia w sprawie Jednolitego Sądu Patentowego na dzień rejestracji jednolitego skutku.

W praktyce oznacza to, że jednolity patent nie może automatycznie obejmować wszystkich państw UE. Niektóre państwa członkowskie uczestniczą w systemie, ale dotychczas nie ratyfikowały UPCA, inne nie przystąpiły do wzmocnionej współpracy.

Na dzień dzisiejszy (rok 2026) jednolity patent zapewnia jednolitą ochronę w 18 państwach członkowskich, do których należą zwłaszcza duże rynki, takie jak Niemcy, Francja, Włochy i Niderlandy, ale także mniejsze państwa, w tym Belgia, Bułgaria, Dania, Estonia, Finlandia, Litwa, Łotwa, Luksemburg, Malta, Portugalia, Austria, Słowenia, Szwecja i Grecja.

Lista ta jest dynamiczna jedynie w odniesieniu do nowych patentów jednolitych w tym sensie, że kolejne państwa mogą w przyszłości ratyfikować system. W przypadku już zarejestrowanego patentu jednolitego zakres terytorialny nie zmienia się jednak w czasie – pozostaje stały według stanu na dzień rejestracji jednolitego skutku.

Z punktu widzenia przedsiębiorcy ważne jest, że jednolity patent nigdy nie będzie obowiązywał w państwach, które nie są członkami UE, nawet jeśli są stronami Konwencji o patencie europejskim, takich jak Zjednoczone Królestwo, Szwajcaria czy Norwegia.

Dla tych państw konieczne jest zatem zawsze skorzystanie z klasycznego patentu europejskiego z walidacją krajową lub bezpośrednio z krajowych zgłoszeń patentowych. Jeśli ochrona innowacji przekłada się również na transakcję, warto mieć pod kontrolą ryzyka transakcyjne i ich opis w dokumentacji, zob. katalog ryzyk pod kontrolą: jak prawidłowo przygotować Disclosure Letter. Jednolity patent nie zapewnia tam żadnej ochrony. Podobnie jednolity patent nie obejmuje na razie niektórych państw członkowskich UE, na przykład Hiszpanii czy Polski, które nie przystąpiły do systemu lub nie ratyfikowały UPCA. W tych państwach należy postępować analogicznie, drogą klasyczną.

Z punktu widzenia kosztów i strategii oznacza to, że jednolity patent zazwyczaj stanowi jeden filar ochrony (dla uczestniczących państw). Uzupełniają go klasyczne patenty europejskie lub krajowe dla pozostałych kluczowych terytoriów istotnych dla działalności.

Relacja do Republiki Czeskiej: ochronę w UE uzyskasz, ale w Czechach na razie nie

Republika Czeska jest członkiem Europejskiej Organizacji Patentowej i od dawna uczestniczy w systemie patentów europejskich. Nie ratyfikowała jednak dotychczas Porozumienia w sprawie Jednolitego Sądu Patentowego, a zatem nie jest w pełni włączona do systemu jednolitego patentu.

Dla czeskich zgłaszających ma to dwie zasadnicze konsekwencje: po pierwsze, jednolity patent nie zapewnia ochrony na terytorium Republiki Czeskiej. Jeśli chcą mieć ochronę także w Czechach, muszą walidować swój patent europejski dla Czech w klasycznym trybie lub złożyć czysto krajowe zgłoszenie patentowe w czeskim Urzędzie Własności Przemysłowej (Úřad průmyslového vlastnictví).

Po drugie, sam fakt, że Republika Czeska nie jest państwem uczestniczącym, nie przeszkadza czeskim przedsiębiorcom w korzystaniu z jednolitego patentu dla pozostałych uczestniczących państw. Wniosek o jednolity skutek dla tych państw mogą złożyć tak samo jak przedsiębiorcy z jakiegokolwiek innego państwa członkowskiego UE.

Jeśli czeski zgłaszający nie ma miejsca prowadzenia działalności w żadnym z uczestniczących państw, stosuje się porządek prawny państwa, w którym ma siedzibę Europejska Organizacja Patentowa, czyli prawo niemieckie.

W praktyce oznacza to, że czeskie spółki, które wybiorą jednolity patent, w odniesieniu do tego aktywa podlegają reżimowi prawa niemieckiego, o ile nie mają ustrukturyzowanej obecności w innym uczestniczącym państwie. Ma to wpływ na umowy licencyjne, przeniesienia, zastawy, a także na rozstrzyganie sporów między współwłaścicielami.

Ta pozornie akademicka kwestia przejawia się w praktyce na przykład przy sprzedaży przedsiębiorstwa lub jego części, gdy kupujący oczekuje określonych standardów zbywalności i zabezpieczenia praw do patentów, albo przy finansowaniu, gdy patent jest wykorzystywany jako zastaw na rzecz banku lub inwestora.

W przypadku jednolitego patentu podlegającego prawu niemieckiemu ustanowienie zastawu, licencji czy umów przeniesienia musi być zgodne z niemieckimi przepisami, co dla czeskich przedsiębiorstw bez specjalistycznego wsparcia prawnego może być trudne.

Prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS wyjaśniają więc w praktyce klientom, że sam wybór jednolitego patentu może rodzić potrzebę takiego ułożenia struktur korporacyjnych lub dokumentacji umownej, aby odpowiadały wymogom obcego porządku prawnego, ewentualnie wyboru innego zgłaszającego w ramach grupy, jeśli ma to sens ekonomiczny.

Powiązane pytania dotyczące zasięgu terytorialnego

1. Czy jednolity patent europejski zapewnia ochronę również w Republice Czeskiej?
   Nie, jednolity patent obecnie nie obejmuje Republiki Czeskiej; dla ochrony w Czechach konieczne jest skorzystanie z klasycznego patentu europejskiego z walidacją w Czechach lub z krajowego patentu czeskiego. Jeśli potrzebujesz jednocześnie objąć ochroną kilka państw UE i Republikę Czeską, typowym rozwiązaniem jest połączenie jednolitego patentu dla uczestniczących państw z klasycznym patentem europejskim lub zgłoszeniem krajowym dla Czech i innych nieuczestniczących państw; w ustaleniu takiej kombinacji mogą pomóc prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS po ocenie Twojego konkretnego zamierzenia.
2. Czy czeska firma może ubiegać się o jednolity patent, mimo że Republika Czeska nie ratyfikowała jeszcze systemu?
   Tak, czeska firma może złożyć zgłoszenie patentu europejskiego i po jego udzieleniu wystąpić o jednolity skutek dla wszystkich uczestniczących państw, tak samo jak firmy z innych państw UE. Należy jednak uwzględnić, jaki porządek prawny będzie właściwy dla własności jednolitego patentu i jak wpłynie to na dokumentację licencyjną, zastawną i transakcyjną; w praktyce warto skonsultować to z adwokatami kancelarii adwokackiej ARROWS, którzy znają zarówno czeskie, jak i niemieckie oraz inne istotne ramy prawne.
3. Czy mój jednolity patent automatycznie rozszerzy się na państwa, które przystąpią do systemu później?
   Nie, zakres terytorialny konkretnego jednolitego patentu jest stały według stanu na dzień rejestracji jednolitego skutku, a późniejsze ratyfikacje innych państw go nie obejmują. Jeśli planujesz długofalowy rozwój na rynkach, które dopiero mogą przystąpić do systemu, warto rozważyć zgłoszenie kolejnych patentów lub połączenie z rozwiązaniami krajowymi; prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS mogą przygotować z Tobą scenariusz rozwoju portfela w perspektywie kilku lat.

Koszty i oszczędności: ile naprawdę zaoszczędzisz na opłatach

Strona kosztowa ochrony innowacji jest dla CFO i właścicieli firm często decydująca. Zwłaszcza w przypadku portfeli liczących dziesiątki lub setki patentów roczne opłaty za utrzymanie i koszty tłumaczeń mogą sięgać milionów koron czeskich.

Jednolity patent europejski od początku pomyślano jako narzędzie, które ma obniżyć łączne koszty. Dzieje się tak przede wszystkim dzięki wyeliminowaniu krajowych postępowań walidacyjnych i ujednoliceniu opłaty za utrzymanie w jedną płatność uiszczaną bezpośrednio na rzecz Europejskiego Urzędu Patentowego. W tym kontekście ważne jest jednak oddzielenie kosztów przed udzieleniem patentu, których wprowadzenie jednolitego patentu nie zmienia, od kosztów po udzieleniu, gdzie jednolity patent przynosi zasadnicze różnice.

Koszty przed udzieleniem: zgłoszenie europejskie pozostaje takie samo

Samo zgłoszenie i postępowanie przed Europejskim Urzędem Patentowym przebiega w przypadku jednolitego patentu identycznie jak w przypadku klasycznego patentu europejskiego; żadne „uproszczone” zgłoszenie dla jednolitego patentu nie istnieje.

Zgłaszający składa zgłoszenie patentu europejskiego, uiszcza standardowe opłaty za zgłoszenie, poszukiwanie, wyznaczenie państw, ewentualnie za ponadlimitową liczbę zastrzeżeń. Jeśli chce kontynuować, uiszcza także opłatę za badanie merytoryczne oraz za udzielenie i publikację patentu.

Według danych EPO minimalna suma opłat za zgłoszenie i poszukiwanie wynosi około 1 655 EUR (przy zgłoszeniu elektronicznym).

Łączne opłaty urzędowe do momentu udzielenia wynoszą dla typowego patentu średnio około 6 800 EUR, nie licząc wynagrodzenia rzeczników patentowych. Kwoty te są takie same dla jednolitego i klasycznego patentu europejskiego; różnica pojawia się dopiero po udzieleniu.

Ważną informacją dla czeskich przedsiębiorstw jest to, że sam wniosek o jednolity skutek jest bezpłatny. EPO nie pobiera za niego żadnej szczególnej opłaty, a zgłaszający, decydując się na jednolity skutek, nie płaci nic więcej w porównaniu z klasycznym patentem europejskim.

Wybór między jednolitym patentem a klasycznym patentem europejskim nie wpływa zatem na wysokość kosztów do momentu udzielenia, ale ma zasadnicze znaczenie dla kosztów i administracji po udzieleniu.

Opłaty za utrzymanie jednolitego patentu: dokładnie 4 555 EUR za pierwsze dziesięć lat

Kluczowym argumentem za jednolitym patentem europejskim jest struktura opłat za utrzymanie. Właściciel jednolitego patentu uiszcza co roku tylko jedną opłatę za utrzymanie (renewal fee), bezpośrednio na rzecz EPO w euro, za pośrednictwem standaryzowanego systemu.

Odbywa się to bez konieczności korzystania z pełnomocnika i bez względu na to, ile państw obejmuje jednolity patent.

Wysokość opłat ustalono na poziomie, który w przybliżeniu odpowiada sumie opłat za utrzymanie w czterech najważniejszych i najczęściej wybieranych państwach spośród uczestniczących (typowo Niemcy, Francja, Włochy i Niderlandy).

Konkretna wysokość opłat za utrzymanie jednolitego patentu rośnie wraz z czasem trwania patentu. W drugim roku od zgłoszenia opłata wynosi 35 EUR, w trzecim 105 EUR, w czwartym 145 EUR, a w piątym 315 EUR. W kolejnych latach kwota dalej rośnie – na przykład w dziesiątym roku płaci się 1 175 EUR, w jedenastym 1 460 EUR, a w dwudziestym 4 855 EUR.

Suma tych opłat za pierwsze dziesięć lat, co odpowiada przeciętnej żywotności patentu europejskiego, wynosi mniej niż 5 000 EUR. Konkretnie suma od drugiego do dziesiątego roku wynosi dokładnie 4 555 EUR.

Za tę kwotę właściciel jednolitego patentu ma zapewnioną ochronę we wszystkich obecnie uczestniczących państwach, czyli w 18 państwach UE, bez jakichkolwiek dodatkowych opłat krajowych.

Dla przedsiębiorcy ważne jest, że opłaty te są nie tylko niższe niż suma poszczególnych opłat krajowych, ale także zasadniczo zmniejszają obciążenie administracyjne. Nie trzeba śledzić różnych stawek, walut, terminów ani lokalnych zasad dotyczących spóźnionych płatności w poszczególnych państwach.

EPO umożliwia ponadto płatności kartą kredytową, przelewem bankowym lub za pośrednictwem rachunku depozytowego. Opłaty może uiścić dowolna osoba, dzięki czemu firmy mogą ustalić wewnętrzne procesy zgodnie ze swoimi potrzebami.

Ma to znaczenie nie tylko dla kosztów bezpośrednich, ale także dla wewnętrznych kosztów administracyjnych oraz dla ryzyka, że przez nieuwagę w którymś państwie dojdzie do niezamierzonego wygaśnięcia patentu.

Porównanie z klasycznym patentem europejskim: kiedy pojawia się oszczędność

W przypadku klasycznego patentu europejskiego właściciel musi po udzieleniu patentu przeprowadzić walidacje krajowe w państwach, w których chce mieć ochronę. Zazwyczaj oznacza to uiszczenie opłaty na rzecz urzędu krajowego, przedłożenie tłumaczenia całego opisu patentowego lub przynajmniej zastrzeżeń, a często także skorzystanie z usług lokalnego rzecznika patentowego.

Następnie co roku trzeba uiszczać opłaty za utrzymanie w każdym z tych państw osobno. Opłaty różnią się wysokością i zasadami. Firmy powszechnie korzystają ze specjalistycznych dostawców, którzy pilnują terminów i płatności, co dodatkowo zwiększa koszty.

Według analiz EPO jednolity patent jest tańszy niż konwencjonalny patent europejski walidowany i utrzymywany w co najmniej czterech uczestniczących państwach członkowskich.

Jako grupę modelową często wskazuje się Niemcy, Francję, Włochy i Niderlandy – cztery państwa, w których patenty europejskie są tradycyjnie najczęściej walidowane.

Łączne koszty walidacji i utrzymania patentu europejskiego w tych czterech państwach do dwunastego roku mogą wynieść około 16 527 EUR (łącznie z szacowanymi kosztami tłumaczeń i walidacji).

Natomiast łączne koszty utrzymania jednolitego patentu za ten sam okres szacuje się na około 11 399 EUR, co oznacza oszczędność około 31 %.

Ten sam procent oszczędności wychodzi, jeśli patent utrzymuje się tylko dziesięć lub przeciwnie piętnaście lat. Różnica zależy zatem nie tyle od czasu trwania, ile przede wszystkim od liczby państw, w których patent europejski byłby w przeciwnym razie walidowany.

Szacunki pokazują, że gdyby klasyczny patent europejski był walidowany i utrzymywany przez cały dwudziestoletni okres we wszystkich 18 państwach, które obecnie obejmuje jednolity patent, łączne opłaty za utrzymanie wyniosłyby około 122 608 EUR. Tymczasem w przypadku jednolitego patentu ta sama płatność za dwadzieścia lat wynosi tylko około 35 555 EUR.

Oznacza to, że pełna klasyczna ochrona w tych państwach jest pod względem opłat za utrzymanie około 3,4 razy droższa niż jednolity patent. Dla firmy z większym portfelem patentów i rzeczywistą ambicją działania w całej Europie jednolity patent jest więc często jedynym ekonomicznie racjonalnym wyborem.

Natomiast jeśli firma chciałaby walidować patent europejski tylko w jednym lub dwóch państwach, na przykład w Niemczech i Francji, klasyczny system może być w niektórych przypadkach tańszy lub co najmniej porównywalny, zwłaszcza jeśli patent nie będzie utrzymywany długo, a koszty tłumaczeń będą niskie.

W takich sytuacjach należy przeprowadzić indywidualną kalkulację, która uwzględni nie tylko opłaty urzędowe, ale także koszty rzeczników patentowych, wewnętrznej administracji oraz oczekiwane przychody z danego patentu.

Dodatkowe oszczędności dla MŚP: tłumaczenia, licence-of-right i SME Fund

System jednolitego patentu zawiera również szczególne elementy, które mają uprzywilejować małe i średnie przedsiębiorstwa, indywidualnych wynalazców i organizacje badawcze oraz ułatwić im wejście na rynek ogólnoeuropejski.

Jednym z nich jest rekompensata kosztów tłumaczeń. Jeśli zgłoszenie patentu europejskiego zostało złożone w języku urzędowym państwa członkowskiego UE innym niż angielski, francuski lub niemiecki (na przykład po czesku), a następnie przetłumaczone na jeden z tych języków, właściciel może przy wniosku o jednolity skutek wystąpić o ryczałtową rekompensatę kosztów tłumaczenia w wysokości 500 EUR.

Rekompensata ta jest dostępna dla osób fizycznych, MŚP, organizacji non-profit, uczelni i publicznych instytucji badawczych z siedzibą w państwie członkowskim UE i musi zostać wyraźnie zażądana przy składaniu wniosku o jednolity skutek.

Kolejnym narzędziem jest tzw. Licence-of-right – oświadczenie właściciela jednolitego patentu, że jest gotów umożliwić każdemu korzystanie z jego wynalazku na rozsądnych warunkach licencyjnych.

Jeśli złoży takie oświadczenie, a EPO opublikuje je w rejestrze, właściciel uzyskuje prawo do 15% obniżki opłat za utrzymanie, które stają się wymagalne po doręczeniu tego oświadczenia.

Narzędzie to jest szczególnie interesujące w przypadku patentów, które nie są dla przedsiębiorstwa najważniejszymi aktywami, ale mogą być źródłem przychodów licencyjnych w szerszym ekosystemie, na przykład w dziedzinie technologii standaryzowanych lub pomocniczych rozwiązań technicznych. Jednocześnie może stanowić sygnał dla rynku, że właściciel jest otwarty na negocjacje licencyjne, co może przyspieszyć komercjalizację technologii.

Ponadto małe i średnie przedsiębiorstwa działające w UE mogą skorzystać z programu SME Fund zarządzanego przez Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO), który oferuje znaczne zwroty kosztów usług związanych z własnością intelektualną.

W obecnym kształcie czeskie MŚP mogą uzyskać na przykład zwrot 75 % opłat za zgłoszenie i poszukiwanie dla zgłoszenia patentu europejskiego do wysokości 1 000 EUR oraz znacznej części kosztów usług prawnych związanych z tym zgłoszeniem, zazwyczaj rzędu kilku tysięcy EUR. Do tego dochodzą kolejne vouchery na IP scan oraz znaki towarowe lub wzory przemysłowe.

Dla firmy, która systematycznie wprowadza innowacje, połączenie SME Fund, rekompensaty tłumaczeń i jednolitego patentu może znacznie obniżyć początkową inwestycję w ochronę kluczowych technologii.

Tabela typowych problemów i usług – koszty i opłaty

Jeśli również w Twojej firmie zastanawiacie się, jak ustalić budżet na IP i gdzie leżą największe oszczędności, warto przeanalizować konkretne liczby na Waszych przypadkach. Prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS mogą przygotować przejrzystą analizę i rekomendacje szyte na miarę – wystarczy napisać na konsultacja@arws.cz.

Ważne pytania dotyczące kosztów i oszczędności

1. Czy wniosek o jednolity skutek wiąże się z jakąś opłatą na rzecz EPO? Nie, sam wniosek o jednolity skutek jest bezpłatny. EPO nie pobiera za niego żadnej szczególnej opłaty; płacisz jedynie standardowe opłaty za zgłoszenie europejskie, a następnie opłaty za utrzymanie jednolitego patentu. Jeśli nie masz pewności, czy w Twoim przypadku przeważą zalety jednolitego patentu, możesz zwrócić się do prawników kancelarii adwokackiej ARROWS, którzy przygotują porównanie kosztów dla różnych scenariuszy.
2. Od jakiej liczby państw jednolity patent z reguły opłaca się bardziej niż klasyczny patent europejski? Według analiz EPO jednolity patent jest łącznie tańszy niż patent europejski walidowany i utrzymywany w co najmniej czterech uczestniczących państwach, ponieważ opłaty za utrzymanie i koszty transakcyjne ustalono w przybliżeniu na poziomie „czterech państw”. Do oceny konkretnej sytuacji (na przykład gdy rozważasz tylko dwa lub trzy państwa) warto jednak przeprowadzić bardziej szczegółowe wyliczenie, w którym może pomóc kancelaria adwokacka ARROWS.

3. Na ile SME Fund pomoże obniżyć początkowe koszty patentu? SME Fund może zwrócić czeskim MŚP do 75 % opłat za zgłoszenie i poszukiwanie dla zgłoszenia patentu europejskiego do wysokości 1 000 EUR oraz znaczną część kosztów usług prawnych związanych z tym zgłoszeniem, zazwyczaj rzędu kilku tysięcy EUR. Dla mniejszej firmy to bardzo odczuwalne obniżenie kosztów wejścia do europejskiego systemu patentowego. Optymalne połączenie SME Fund, jednolitego patentu i ewentualnych zgłoszeń krajowych mogą pomóc zaprojektować prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS po analizie Twojego planu innowacyjnego.

Kiedy jednolity patent europejski opłaca się z punktu widzenia strategii firmy

Choć argumenty kosztowe przemawiają na korzyść jednolitego patentu, gdy tylko firma chce chronić wynalazek w co najmniej czterech–pięciu uczestniczących państwach, sama decyzja nie może opierać się wyłącznie na tabelarycznym porównaniu opłat.

W grę wchodzą strategia handlowa, prawdopodobieństwo sporów, ryzyko zakwestionowania ważności, struktura grupy, a także charakter wynalazku (na przykład czy chodzi o patent niezbędny dla standardu, czy wąsko wyspecjalizowane rozwiązanie). Decyzja, czy wybrać jednolity patent, klasyczny patent europejski, czy zgłoszenia krajowe, jest zatem kwestią strategii, a nie jedynie wyborem administracyjnym.

Typowe sytuacje, w których warto wybrać jednolity patent

Jednolity patent europejski ma największy sens w przypadku wynalazków o potencjale szerokiego zastosowania w wielu państwach UE. Chodzi o sytuacje, w których realnie oczekuje się, że przychody ze sprzedaży lub licencji będą pochodzić z wielu rynków jednocześnie.

Typowym przykładem są innowacje techniczne w dziedzinie budowy maszyn, motoryzacji, energetyki, ICT, wyrobów medycznych lub urządzeń przemysłowych, które są produkowane w jednym państwie, ale sprzedawane i używane w całej Europie. W przypadku takich produktów powszechne jest, że produkcja, montaż, dystrybucja i użytkowanie odbywają się w różnych państwach, a potencjalni naruszyciele (konkurenci, partnerzy OEM, poddostawcy) również działają w kilku krajach.

Inną typową sytuacją są produkty dystrybuowane przede wszystkim online lub jako część usług cyfrowych – na przykład oprogramowanie zaimplementowane w urządzeniu, rozwiązania chmurowe lub platformy, w których pytanie „gdzie dochodzi do naruszenia patentu” może dotyczyć wielu jurysdykcji jednocześnie.

W tych przypadkach zaletą jest możliwość dochodzenia praw w jednym postępowaniu przed Jednolitym Sądem Patentowym ze skutkiem dla wielu państw, zamiast prowadzenia równoległych sporów w trzech czy czterech krajach.

Centralizacja zwiększa przewidywalność i może okazać się tańsza, mimo że opłaty sądowe przed UPC same w sobie są stosunkowo wysokie. Dzieje się tak, ponieważ unikasz dublowania kosztów zastępstwa prawnego i ryzyka sprzecznych orzeczeń.

Jednolity patent jest atrakcyjny również dla firm, które planują licencjonować technologię w szerszym zakresie geograficznym. Partnerowi licencyjnemu często łatwiej ocenić wartość licencji, jeśli wie, że patent ma jednolity skutek w dużej części UE, niż gdy jest on rozdrobniony na kilka patentów krajowych o różnym stanie ważności i różnych pozostałych okresach ochrony.

W praktyce transakcyjnej jednolity patent funkcjonuje ponadto jako jeden „pakiet” – w due diligence ocenia się go jako jedno prawo, co może uprościć negocjacje z inwestorami lub kupującymi, o ile zakres geograficzny odpowiada planowanej działalności.

Dla czeskich firm z ambicją skalowania produktu w wielu państwach UE (np. progresywnych start-upów technologicznych, producentów wyposażenia przemysłowego, wyrobów medycznych lub komponentów dla motoryzacji) jednolity patent jest więc często racjonalnym wyborem, zwłaszcza w przypadku kluczowych wynalazków.

Prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS w takich przypadkach często zalecają klientom łączenie jednolitego patentu dla uczestniczących państw z klasycznymi zgłoszeniami europejskimi lub krajowymi dla innych ważnych rynków, takich jak Zjednoczone Królestwo, Hiszpania, Polska, Szwajcaria czy sama Republika Czeska.

Kiedy natomiast warto pozostać przy klasycznym EP lub patentach krajowych

Z drugiej strony istnieją sytuacje, w których jednolity patent może być nieodpowiedni lub mniej korzystny. Jedną z nich jest sytuacja, gdy przedsiębiorstwo realnie potrzebuje ochrony tylko w dwóch lub trzech państwach, na przykład w Niemczech i Republice Czeskiej, ewentualnie w połączeniu z jednym dodatkowym rynkiem, takim jak Słowacja lub Austria.

Ponieważ jednolity patent chroni tylko uczestniczące państwa, a Republiki Czeskiej na razie wśród nich nie ma, firma i tak musi uzyskać ochronę w Czechach inną drogą. Oszczędność kosztów wynikająca z jednolitego patentu nie musi przeważyć nakładu pracy związanego z łączeniem różnych reżimów, jeśli liczba rynków zagranicznych jest niewielka.

Kolejną kategorią są wynalazki obarczone wyższym ryzykiem zakwestionowania ważności – na przykład w dziedzinach o bardzo gęstym stanie techniki, gdzie trudno wykazać dostateczny stopień nowości i poziom wynalazczy, albo w przypadku tzw. standard-essential patents (SEP), które są kluczowe dla wdrożenia standardu technologicznego i podlegają intensywnym negocjacjom licencyjnym oraz sporom.

W takich przypadkach dla niektórych przedsiębiorstw może być zbyt ryzykowne narażenie jednego jednolitego patentu na scentralizowane unieważnienie przed UPC, które miałoby skutek we wszystkich uczestniczących państwach jednocześnie. Zamiast tego spór toczyłby się stopniowo w kilku kluczowych jurysdykcjach krajowych.

W przypadku najcenniejszych patentów portfela, bez których firma utraciłaby istotną część wartości, bezpieczniej jest więc czasem pozostać przy klasycznym patencie europejskim i w okresie przejściowym skorzystać z opt-outu, aby patent nie podlegał UPC.

Szczególną uwagę warto poświęcić także sytuacjom, w których firma planuje złożone struktury umowne, takie jak licencje krzyżowe, joint ventures lub łączenie patentów z różnych jurysdykcji.

Jednolity patent jest pod względem licencji w pewnym stopniu prostszy – możliwe jest udzielenie licencji ograniczonej tylko do niektórych państw, ale samo prawo jest niepodzielne i zbywalne wyłącznie jako całość. Jeśli z handlowego punktu widzenia kluczowa jest możliwość podziału praw według poszczególnych państw między różnych partnerów lub spółki w grupie, czasem korzystniejsze może być operowanie portfelem patentów krajowych lub klasycznych patentów europejskich walidowanych w różnych państwach.

Specyfika dla czeskich firm i inwestorów

Dla czeskich firm charakterystyczne jest to, że często łączą produkcję krajową z eksportem do kilku kluczowych państw UE, przy czym znaczenie Niemiec, Austrii, Słowacji i Polski bywa ponadprzeciętne. W takich przypadkach należy rozważyć, czy ma sens budowanie szerokiego portfela europejskiego, czy lepiej skoncentrować się na mniejszej liczbie naprawdę kluczowych rynków.

Jeśli przedsiębiorstwo planuje szerszą ekspansję do Europy Zachodniej (np. Niemcy, Francja, Włochy, Niderlandy, Belgia), jednolity patent bywa bardzo atrakcyjny, ponieważ właśnie te państwa są objęte systemem, a ochrona w nich jest kosztowna, jeśli patenty są walidowane i utrzymywane indywidualnie.

Interesujące są także skutki dla transakcji i finansowania. Podczas due diligence w ramach wejścia inwestora lub sprzedaży firmy inwestor zazwyczaj ocenia nie tylko liczbę patentów, ale także ich zakres geograficzny, czas trwania, ryzyko zakwestionowania ważności oraz koszty ich utrzymania.

Jednolity patent zapewnia inwestorowi stosunkowo przejrzyste aktywo – jedno prawo o jasnym zakresie terytorialnym i scentralizowanym rejestrze, w którym można sprawdzić oświadczenia licencyjne, zastawy czy przeniesienia. Dla inwestora oznacza to prostsze badanie prawne, ale jednocześnie pewne ryzyko, że jeden spór przed UPC może to kluczowe prawo zasadniczo osłabić lub unieważnić we wszystkich państwach naraz.

Prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS w praktyce często łączą strategię IP z doradztwem transakcyjnym – na przykład zalecają, aby w przypadku technologii kluczowych (core) pozostać przy klasycznym EP z opt-outem, a w przypadku technologii uzupełniających skorzystać z jednolitego patentu, aby obniżyć koszty utrzymania i zwiększyć elastyczność licencyjną.

Uwzględniają przy tym również fakt, że kancelaria adwokacka ARROWS jest ubezpieczona od odpowiedzialności zawodowej do kwoty 350 000 000 CZK (ok. 14,4 mln EUR), co dla inwestorów jest sygnałem, że doradztwo prawne w tej dziedzinie jest objęte ochroną nawet w przypadku bardzo wysokich szkód.

Jak podejść do tematu proceduralnie i dlaczego nie improwizować

Decyzja o jednolitym patencie nie powinna być cząstkowym, impulsywnym krokiem przy jednym konkretnym zgłoszeniu, lecz elementem szerszej strategii IP.

Rozsądnym podejściem jest najpierw przeprowadzenie audytu IP – zmapowanie istniejących patentów i zgłoszeń, identyfikacja kluczowych technologii oraz ocena ich znaczenia handlowego i ryzyk. Następnie warto ustalić politykę wewnętrzną, która określi, kiedy ubiegać się o jednolity patent, kiedy pozostać przy klasycznym EP, a kiedy skorzystać z czysto krajowych zgłoszeń. Polityka ta powinna być zrozumiała dla działu R&D, prawnego i finansowego.

W praktyce nieuchronnie pojawią się wyjątki – na przykład przy konkretnym projekcie z ważnym partnerem strategicznym, przy wynalazkach przygotowywanych jako SEP lub przy technologiach związanych z branżami regulowanymi, takimi jak ochrona zdrowia czy energetyka. Tu często konieczne jest połączenie znajomości prawa patentowego z wiedzą branżową oraz doradztwem podatkowym i regulacyjnym.

Prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS mają doświadczenie zarówno w strategiach IP, jak i w M&A, regulacjach i planowaniu podatkowym, dzięki czemu mogą pomóc ustalić kompleksową strategię, która nie będzie traktować ochrony patentowej w izolacji, lecz jako element całościowego funkcjonowania firmy.

Dla wielu firm korzystne jest jednocześnie posiadanie długoterminowego zewnętrznego partnera prawnego, który zna ich technologię, rynki i procesy wewnętrzne i potrafi na bieżąco reagować na zmiany – czy to nowelizację przepisów, zmianę struktury opłat UPC, czy wejście nowego inwestora.

Ponieważ kancelaria adwokacka ARROWS należy do sieci ARROWS International, czescy klienci mogą rozwiązywać także kwestie transgraniczne (na przykład rejestrację i egzekwowanie patentów w innych państwach, umowy licencyjne czy spory) w koordynacji ze sprawdzonymi kancelariami partnerskimi.

Podsumowanie końcowe

Jednolity patent europejski stanowi dla firm, które rozwijają i komercjalizują innowacje w Europie, istotną szansę na uproszczenie i obniżenie kosztów ochrony swoich technologii. Umożliwia objęcie 18 państw członkowskich UE jedną roczną opłatą za utrzymanie i bez walidacji krajowych. Opłaty za utrzymanie za pierwsze dziesięć lat wynoszą dokładnie 4 555 EUR.

W porównaniu z klasycznym patentem europejskim walidowanym w wielu państwach oszczędność sięga często kilkudziesięciu procent, a przy pełnej ochronie europejskiej klasyczny reżim może być ponad trzykrotnie droższy.

Dla czeskich przedsiębiorców ważne jest, że jednolity patent nie obejmuje na razie Republiki Czeskiej, ale można go skutecznie łączyć z klasycznymi patentami europejskimi lub krajowymi, aby zapewnić pełną ochronę na kluczowych rynkach.

Jednocześnie jednolity patent nie jest rozwiązaniem uniwersalnym dla każdej sytuacji. Niesie ze sobą scentralizowane ryzyko – jeden spór przed Jednolitym Sądem Patentowym może utrzymać patent w mocy lub go unieważnić we wszystkich uczestniczących państwach naraz. Opłaty sądowe przed UPC po podwyżce w 2024 r. stanowią istotną pozycję, zwłaszcza w sporach o wysokiej wartości.

Większe firmy i liderzy technologiczni mogą znaleźć w nim narzędzie do skutecznego dochodzenia praw w całej Europie. Mniejsze przedsiębiorstwa z kolei – możliwość rozłożenia kosztów szerszej ochrony geograficznej. Zawsze jednak trzeba brać pod uwagę model biznesowy, geografię rynku, profil ryzyka i strukturę grupy; rzeczywistość prawna jest złożona i często zawiera szczegóły proceduralne oraz dotyczące odpowiedzialności, które nie są widoczne na pierwszy rzut oka.

Jeśli nie chcesz ryzykować, że niewłaściwie dobrana strategia patentowa doprowadzi do zbędnych kosztów, osłabienia pozycji negocjacyjnej, komplikacji w sporach sądowych lub zablokowania transakcji, rozsądnie jest zaangażować w podejmowanie decyzji ekspertów.

Prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS od dawna specjalizują się w jednolitej ochronie patentowej, patentach europejskich i związanych z nimi sporach, znają aktualny stan prawny i potrafią połączyć strategię patentową z perspektywą handlową, podatkową i transakcyjną. Jeśli zastanawiasz się, czy jednolity patent europejski opłaca się Twojej firmie i ile możesz realnie zaoszczędzić, lub chcesz ustalić długoterminową strategię IP, możesz bezpiecznie zwrócić się do kancelarii adwokackiej ARROWS pod adresem konsultacja@arws.cz.

Pytania dotyczące jednolitego patentu europejskiego

1. Jaka jest główna różnica między jednolitym patentem europejskim a klasycznym patentem europejskim?
   Klasyczny patent europejski po udzieleniu „rozpada się” na zbiór patentów krajowych, które trzeba walidować i utrzymywać w poszczególnych państwach, natomiast jednolity patent europejski pozostaje jednym niepodzielnym prawem z jednolitymi opłatami za utrzymanie i jednolitym reżimem we wszystkich uczestniczących państwach. Jeśli nie masz pewności, który reżim jest odpowiedniejszy dla Twoich konkretnych projektów, prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS mogą przygotować porównanie i rekomendację – wystarczy napisać na konsultacja@arws.cz.
2. Ile w przybliżeniu zaoszczędzimy na opłatach, jeśli przejdziemy na jednolity patent?
   Wysokość oszczędności zależy od liczby państw, w których w przeciwnym razie walidowalibyście i utrzymywali patent. W przypadku patentu, który byłby w przeciwnym razie walidowany w Niemczech, Francji, Włoszech i Niderlandach, łączne koszty do dwunastego roku mogą spaść z około 16 500 EUR do 11 400 EUR, czyli mniej więcej o jedną trzecią, a przy pełnej ochronie we wszystkich 18 państwach klasyczny system może być nawet 3,4 razy droższy niż jednolity patent. Dokładną kalkulację dla Waszego portfela mogą przygotować prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS na podstawie Waszych danych, jeśli prześlecie je na konsultacja@arws.cz.
3. Czy możemy mieć jednocześnie jednolity patent i klasyczny patent europejski?
   Tak, powszechne jest, że zgłaszający występuje o jednolity skutek dla uczestniczących państw i jednocześnie waliduje ten sam patent europejski jako klasyczny EP w państwach nieuczestniczących (na przykład w Zjednoczonym Królestwie, Szwajcarii, Hiszpanii lub w Republice Czeskiej). Powstaje w ten sposób portfel mieszany, który trzeba dobrze zharmonizować pod względem licencji, transakcji i strategii procesowej; w tym może pomóc kancelaria adwokacka ARROWS, jeśli zwrócicie się na konsultacja@arws.cz.
4. Jakie są główne zalety i ryzyka prowadzenia sporów przed Jednolitym Sądem Patentowym?
   Główną zaletą jest możliwość uzyskania w jednym postępowaniu orzeczenia obowiązującego we wszystkich państwach objętych jednolitym patentem, co znacznie upraszcza dochodzenie praw i zmniejsza ryzyko sprzecznych orzeczeń sądów krajowych. Ryzykiem jest natomiast scentralizowane unieważnienie patentu i stosunkowo wysokie opłaty sądowe, zwłaszcza po podwyżce w 2024 r.: to, czy UPC się Wam opłaci, zależy od strategicznej wartości patentu i ryzyka sporu – to temat, który mogą szczegółowo omówić z Wami prawnicy kancelarii adwokackiej ARROWS, jeśli skontaktujecie się z nimi pod adresem konsultacja@arws.cz.
5. Jaki wpływ ma jednolity patent na licencjonowanie i sprzedaż firmy?
   Jednolity patent może uprościć licencjonowanie, ponieważ partner uzyskuje prawo o jednolitym skutku w dużej części UE, a także ułatwia due diligence przy sprzedaży firmy lub wejściu inwestora, ponieważ chodzi o jedno przejrzyste prawo. Jednocześnie trzeba jednak liczyć się z tym, że reżim prawny patentu (np. prawo niemieckie dla czeskiego zgłaszającego) wpływa na dokumentację licencyjną i zastawną; w takim ułożeniu tych umów, aby obroniły się również w praktyce transakcyjnej, może pomóc kancelaria adwokacka ARROWS po kontakcie pod adresem konsultacja@arws.cz.
6. Jak jako czeska firma powinniśmy zacząć, jeśli po raz pierwszy rozważamy jednolity patent?
   Praktycznym pierwszym krokiem jest audyt IP – zmapowanie Waszych obecnych i planowanych wynalazków, rynków i konkurencji – a następnie ustalenie zasad, kiedy korzystać z jednolitego patentu, a kiedy pozostać przy klasycznym EP lub zgłoszeniach krajowych. Cały ten proces, łącznie z powiązaniem z programami wsparcia (SME Fund, aspekty podatkowe) i przygotowaniem procedur wewnętrznych, może kompleksowo zapewnić kancelaria adwokacka ARROWS, jeśli napiszecie do nas na konsultacja@arws.cz.