Skutki podatkowe fuzji i podziałów przez wydzielenie

Zasada neutralności podatkowej

Przy rozpatrywaniu skutków podatkowych fuzji i podziałów przez wydzielenie kluczową koncepcją jest neutralność podatkowa. Jest to zasada zapisana w § 23c czeskiej ustawy o podatkach dochodowych (ustawa nr 586/1992 Sb., dalej „ZDP”), zgodnie z którą przejście majątku i długów w ramach przekształcenia nie podlega natychmiastowemu opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych. Spółka przejmująca nie przejmuje majątku według jego wartości rynkowej, lecz kontynuuje amortyzację od pierwotnych wartości podatkowych.

Zasada ta jest bardzo atrakcyjna, ponieważ obowiązek podatkowy zostaje w istocie odroczony do momentu faktycznej sprzedaży majątku.

Niezbędnym warunkiem jest jednak istnienie uzasadnionej przyczyny ekonomicznej. Głównym celem transakcji nie może być uniknięcie obowiązku podatkowego ani uszczuplenie podatku. Jeżeli czeski urząd skarbowy (finanční úřad) stwierdzi, że jedynym powodem fuzji było sztuczne obniżenie podstawy opodatkowania bez rzeczywistej restrukturyzacji działalności, nie uzna korzyści podatkowych i wymierzy podatek wraz z karą (penále) i odsetkami za zwłokę.

Typowym sygnałem ostrzegawczym dla organu podatkowego jest sytuacja, w której spółka rentowna łączy się z pustą spółką wykazującą wysokie straty podatkowe, bez jakiegokolwiek połączenia działalności operacyjnej.

Za uzasadnioną przyczynę ekonomiczną uważa się na przykład uproszczenie struktury holdingowej, obniżenie kosztów administracyjnych lub oddzielenie działalności ryzykownej od majątkowej. Przy przygotowaniu i obronie takich kroków w ramach przekształceń i reorganizacji pomocne mogą być również bieżące konsultacje w zakresie prawa korporacyjnego, holdingów i struktur. Ważne jest, aby przyczyna ta była rzeczywista i możliwa do udokumentowania bezpośrednio w projekcie przekształcenia. Przy ustaleniu i obronie przyczyny ekonomicznej oraz dalszych elementów projektu przekształcenia przydatne może być zaangażowanie wsparcia prawnego w zakresie umów i negocjacji.

Przejęcie strat podatkowych

Częstym motywem fuzji jest przejęcie straty podatkowej spółki przejmowanej w celu obniżenia podstawy opodatkowania spółki przejmującej. Ustawa (§ 38na ZDP) broni się jednak przed transakcjami celowymi. Odliczenie przejętej straty uzależnia więc ściśle od tego, aby spółka przejmująca nadal prowadziła tę samą działalność gospodarczą, z której strata pierwotnie powstała.

Stratę podatkową można po fuzji odliczyć wyłącznie od podstawy opodatkowania pochodzącej z tej samej lub podobnej działalności, jaką prowadziła spółka, która stratę wygenerowała.

Drugim filtrem jest uzasadnienie ekonomiczne. Jak wspomniano wyżej, jeżeli celem fuzji jest jedynie zakup straty, nie można jej odliczyć. Organ podatkowy porównuje w takim przypadku strukturę przychodów przed przekształceniem i po nim.

Fuzja nie wydłuża terminu na odliczenie straty, więc jeżeli strata powstała w 2021 roku, można ją odliczyć najpóźniej za rok 2026.

W praktyce niezbędne jest przeprowadzenie dokładnej analizy. Analiza ta obejmuje zwykle również ocenę skutków z punktu widzenia prawa podatkowego, zwłaszcza w odniesieniu do strat podatkowych, amortyzacji i prawidłowego ustalenia dnia przełomowego. Prawnicy i doradcy podatkowi z kancelarii ARROWS przed transakcją sprawdzą możliwość wykorzystania tych strat, aby klient nie kupował kota w worku.

Dzień przełomowy i kwestie księgowe

Z punktu widzenia podatków i rachunkowości kluczowym momentem jest tzw. dzień przełomowy (rozhodný den) fuzji. Od tego dnia czynności spółki przejmowanej uważa się z punktu widzenia rachunkowości za czynności dokonane na rachunek spółki przejmującej.

Spółka przejmowana sporządza końcowe sprawozdanie finansowe i składa zeznanie podatkowe za okres kończący się w dniu poprzedzającym dzień przełomowy.

Okres od dnia przełomowego do dnia wpisu fuzji do czeskiego rejestru handlowego (obchodní rejstřík) stanowi już część okresu sprawozdawczego i podatkowego spółki przejmującej. Oznacza to, że chociaż spółka przejmowana istnieje prawnie aż do wpisu w rejestrze, podatkowo i księgowo traktuje się ją od dnia przełomowego tak, jakby była już częścią następcy.

Spółka przejmująca kontynuuje amortyzację rozpoczętą przez pierwotnego właściciela i nie może przeszacować majątku ani rozpocząć amortyzacji od nowa od wyższej wartości.

VAT i podatek od nieruchomości

Fuzji i podziału nie uważa się za dostawę towarów ani świadczenie usług, jeżeli chodzi o przeniesienie przedsiębiorstwa lub jego części. Spółka przejmująca staje się jednak następcą prawnym i wstępuje we wszystkie obowiązki podatkowe, łącznie z automatyczną rejestracją do VAT, jeżeli spółka przejmowana była podatnikiem VAT.

Jeżeli następca zmieni przeznaczenie majątku, musi zwrócić część wcześniej dokonanego odliczenia VAT, z którego skorzystała spółka przejmowana.

Przy fuzji własność nieruchomości przechodzi z chwilą wpisu fuzji do rejestru handlowego, a nie dopiero z chwilą wpisu do czeskiego katastru nieruchomości (katastr nemovitostí). Wpis do katastru ma w tym przypadku wyłącznie charakter deklaratoryjny.

Spółka przejmująca musi złożyć zeznanie w podatku od nieruchomości we właściwym urzędzie skarbowym do 31 stycznia roku następującego po roku, w którym nastąpił wpis fuzji do rejestru handlowego.

Fuzje transgraniczne i dyrektywy UE

Przekształcenia transgraniczne są bardziej złożone i podlegają ustawie o przekształceniach, która transponuje odpowiednie dyrektywy UE, w szczególności tzw. dyrektywę o mobilności. Z punktu widzenia podatkowego celem jest umożliwienie neutralności również ponad granicami, ale zastosowanie mają tu zasady raportowania uzgodnień transgranicznych (DAC 6).

Przy fuzjach transgranicznych rozstrzyga się również kwestię podatku od wyjścia (exit tax), jeżeli w wyniku fuzji majątek zostałby przeniesiony za granicę, a Republika Czeska utraciłaby prawo do jego opodatkowania w przyszłości. W takim przypadku musiałoby dojść do opodatkowania ukrytych rezerw jeszcze przed przeniesieniem.

Ryzyka praktyczne i najczęstsze błędy

Chociaż przy fuzji dochodzi do sukcesji uniwersalnej, dla wpisu do katastru nieruchomości i dla pewności prawnej niezbędne jest dokładne określenie nieruchomości w projekcie przekształcenia. Błędy w numerach działek prowadzą do odmowy wpisu do katastru.

Spółka przejmująca staje się podatnikiem z mocy prawa z dniem wpisu fuzji, ale często zapomina się o złożeniu zgłoszenia rejestracyjnego w ustawowym terminie.

Wiele umów z bankami i dostawcami zawiera obowiązek uprzedniego zawiadomienia o zmianie kontroli lub fuzji, a jego naruszenie może prowadzić do postawienia kredytów w stan natychmiastowej wymagalności. Konieczne jest sprawdzenie tzw. klauzul change of control.

Zgodnie z nowelizacją ustawy z 2024 roku spółki wybierają biegłych z listy biegłych, co przyspiesza proces, ale odpowiedzialność za prawidłowość wyceny pozostaje.

Ramy prawne i nowości

Regulacja prawna opiera się na ustabilizowanym brzmieniu ustawy o przekształceniach spółek handlowych i spółdzielni (ustawa nr 125/2008 Sb.), która została gruntownie znowelizowana w 2024 roku. Nowelizacja ta wprowadziła instytucję wyodrębnienia (spin-off), w ramach której dzielona spółka nie wygasa, lecz wyodrębnia część majątku do nowej lub istniejącej spółki w zamian za udziały.

Forma ta jest podatkowo bardzo interesująca dla restrukturyzacji holdingowych, ponieważ pozwala wydzielić dywizje do spółek zależnych bez konieczności sprzedaży przedsiębiorstwa, przy zachowaniu neutralności, o ile spełnione są warunki ustawowe.

Podsumowanie

Skutki podatkowe fuzji i wyodrębnień wymagają precyzyjnego podejścia. Nie chodzi tylko o to, czy transakcja zostanie wpisana do rejestru, ale czy wytrzyma ewentualną kontrolę podatkową za trzy lub pięć lat. Neutralność podatkowa jest standardem, ale nie prawem bezwarunkowym — wymaga wykazania sensu ekonomicznego i przestrzegania procedur formalnych.

Jeżeli nie chcesz ryzykować dodatkowego wymiaru podatków i sankcji, powierz przygotowanie transakcji specjalistom. Prawnicy z kancelarii ARROWS specjalizują się w przekształceniach korporacyjnych i ich aspektach podatkowych i bezpiecznie przeprowadzą Cię przez cały proces. Skontaktuj się z nami pod adresem konsultacja@arws.cz.