Jak założyć fundusz powierniczy krok po kroku

Czym jest fundusz powierniczy i dlaczego warto go rozważyć

Zarządca przechowuje majątek i nim zarządza na podstawie poleceń i zasad ustalonych przez założyciela w dokumentach założycielskich. Beneficjent (obmyšlený) to natomiast osoba, na której rzecz fundusz ma dokonywać świadczeń (np. członkowie rodziny, potomkowie, ewentualnie cele dobroczynne itp.).

Dlaczego warto założyć fundusz powierniczy? Powodów może być wiele. Wiele osób wybiera fundusz powierniczy w celu długoterminowej ochrony majątku rodzinnego – na przykład rodzinnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych czy rodzinnej firmy – przed ryzykiem egzekucji, niepowodzenia w biznesie lub sporów rodzinnych. Majątek wniesiony do funduszu zostaje oddzielony od majątku osobistego założyciela, a tym samym jest lepiej chroniony przed wierzycielami czy nieprzewidzianymi zdarzeniami.

Innym częstym motywem jest międzypokoleniowe przekazanie majątku – fundusz powierniczy pozwala ustalić warunki podziału majątku między potomków dokładnie według woli założyciela i ominąć standardowe postępowanie spadkowe. Można w ten sposób na przykład zapewnić środki bezpośrednio wnukom, nawet jeśli w innym przypadku musiałyby one przejść w drodze dziedziczenia przez dzieci. Fundusze powiernicze pomagają także zapobiegać rodzinnym sporom o majątek (założyciel z góry określa, kto i na jakich warunkach co otrzyma) i mogą zachować integralność rodzinnego majątku, tak aby nie uległ on rozdrobnieniu między wielu spadkobierców.

W środowisku biznesowym fundusz może służyć kontynuacji rodzinnej firmy w sytuacji, gdy potomkowie nie są zainteresowani jej prowadzeniem lub nie mają do tego predyspozycji. Założyciel może wnieść firmę do funduszu, wyznaczyć profesjonalnego zarządcę do jej prowadzenia i postanowić, że zyski z działalności będą trafiać do rodziny. W ten sposób codzienne zarządzanie spółką zostaje oddzielone od własności – firma może nadal prosperować pod fachowym kierownictwem, a rodzina czerpie korzyści finansowe z własności.

Fundusz powierniczy można utworzyć również w celu pożytku publicznego (na wzór fundacji) – na przykład na wsparcie projektów charytatywnych, wydarzeń kulturalnych lub rodzinnego miasta założyciela. Dużą zaletą jest elastyczność: zasady funkcjonowania funduszu ustala założyciel według własnych potrzeb i życzeń, dzięki czemu fundusz może realizować praktycznie każdy cel w granicach prawa.

Zanim zajmą się Państwo procedurą założenia, należy wybrać właściwe narzędzie. Obok funduszu powierniczego istnieją bowiem fundacje (nadace) i fundusze fundacyjne (nadační fondy), a różnica między nimi jest zasadnicza – i nieodwracalna. Kluczowe pytanie brzmi: czy chcą Państwo zachować możliwość wycofania majątku w przyszłości? Z funduszu powierniczego można pod pewnymi warunkami wycofać majątek, jeżeli statut wyraźnie na to pozwala. W przypadku fundacji lub funduszu fundacyjnego wniesienie majątku oznacza faktycznie trwałe zrzeczenie się go – staje się on własnością tej osoby prawnej i jest związany z deklarowanym celem.

Wiąże się z tym druga różnica: fundusz powierniczy nie jest osobą prawną, lecz zespołem majątku bez podmiotowości prawnej, co daje mu znacznie większą elastyczność przy dostosowywaniu zasad do sytuacji rodzinnej. Fundacje i fundusze fundacyjne podlegają natomiast bardziej rygorystycznej formie prawnej i nadzorowi państwa.

Z podatkowego punktu widzenia wszystkie te struktury są podatnikami podatku dochodowego od osób prawnych; w przypadku podatników działających w celu pożytku publicznego obowiązują jednak szczególne reżimy podatkowe. Szczegółowe porównanie obu narzędzi, w tym wskazówki, kiedy które się sprawdza, znajdą Państwo w artykule kiedy wybrać fundusz powierniczy, a kiedy fundusz fundacyjny. Jeśli rozważają Państwo także instrumenty zagraniczne, porównaliśmy również, czym trust różni się od funduszu powierniczego.

Krótko mówiąc, fundusz powierniczy oferuje połączenie ochrony majątku, dyskrecji i kontroli nad tym, jak majątek będzie wykorzystywany w przyszłości. Aby jednak fundusz rzeczywiście realizował zamierzony cel i nie wymknął się spod kontroli, należy go prawidłowo założyć i fachowo ustalić wszystkie warunki. Poniżej opisujemy zatem poszczególne kroki zakładania funduszu powierniczego wraz z ważnymi radami, na co zwrócić uwagę.

Procedura zakładania funduszu powierniczego

Założenie funduszu powierniczego wymaga kilku następujących po sobie kroków. Cały proces trwa zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy, w zależności od złożoności funduszu i tempa przygotowania dokumentów. Zaleca się współpracę z prawnikiem od samego początku – zarówno w celu spełnienia wszystkich wymogów ustawowych, jak i aby uniknąć błędów, które mogłyby skutkować nieważnością funduszu lub utrudnić zarządzanie nim. Oto podstawowa procedura:

Krok 1: Staranne przygotowanie i planowanie.

Zanim podejmą Państwo jakiekolwiek formalne kroki, czeka Państwa staranne przygotowanie prawne i strategiczne. Na tym etapie należy wyjaśnić cel funduszu (prywatny czy pożytku publicznego), krąg beneficjentów (kto będzie czerpał korzyści z funduszu) oraz majątek, który zostanie do funduszu wyodrębniony. Można do niego wnieść środki pieniężne, nieruchomości, udziały w spółkach, papiery wartościowe itp. – ustawa nie wprowadza w tym zakresie szczególnych ograniczeń.

Należy mieć świadomość, że wyodrębniając majątek do funduszu, nieodwracalnie tracą Państwo status jego właściciela – majątek ten nie będzie już Państwa, lecz będzie anonimowo zarządzany w ramach funduszu przez zarządcę. Warto więc przemyśleć, jaką część swojego majątku w ten sposób wyodrębnić, aby miało to sens, a jednocześnie nie pozbawić się środków potrzebnych do własnego utrzymania. Należy też rozważyć czas trwania funduszu – może on zostać utworzony na czas określony (np. 30 lat, do osiągnięcia określonego celu) lub na czas nieokreślony/międzypokoleniowy.

Skutek prawny wyodrębnienia jest przy tym prosty i ma dwie praktyczne konsekwencje, które zwykle stanowią główny powód zakładania funduszu. Majątek staje się autonomiczny: osobiści wierzyciele założyciela nie mogą z niego zaspokoić swoich roszczeń, a jednocześnie nie wchodzi on w skład jego masy spadkowej.

Prawa właścicielskie do niego wykonuje zarządca powierniczy na rzecz beneficjentów, i to wyłącznie zgodnie ze statutem, który jako założyciel określili Państwo z góry. Właśnie ta podwójna ochrona – przed wierzycielami i przed rozdrobnieniem w postępowaniu spadkowym – jest powodem, dla którego fundusz zakłada się z wyprzedzeniem i w spokojnej sytuacji. Więcej o wykorzystaniu funduszu przy przekazywaniu majątku i zabezpieczeniu na wypadek śmierci.

Na etapie planowania niezwykle przydatna jest konsultacja ze specjalistami: adwokat pomoże ustalić strukturę funduszu i uniknąć pułapek prawnych, a doradca podatkowy zwróci uwagę na skutki podatkowe. Reżim podatkowy funduszy powierniczych jest dość skomplikowany i może nieprzyjemnie zaskoczyć założyciela lub beneficjentów, jeżeli nie poświęcą mu wcześniej uwagi.

Staranne przygotowanie oszczędzi Państwu wielu kłopotów – statut funduszu powierniczego musi obejmować jak najwięcej możliwych sytuacji na dziesięciolecia naprzód, dlatego warto zarezerwować na planowanie wystarczająco dużo czasu i zaangażować również członków rodziny, których sprawa dotyczy.

Krok 2: Wybór zarządcy powierniczego.

Zarządca powierniczy to osoba (ewentualnie kilka osób), która będzie oficjalnie występować w imieniu funduszu i dbać o wyodrębniony majątek. Wybór zarządcy jest jednym z najważniejszych kroków – zarządcą mogą być Państwo sami, często jednak wyznacza się inną osobę, do której ma się zaufanie lub która posiada niezbędne kwalifikacje.

Zarządcą może być zarówno osoba fizyczna, jak i osoba prawna (np. wyspecjalizowana firma świadcząca usługi powiernicze). Kluczowe jest, aby była to osoba posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych i niekarana, która przyjmie powierzenie zarządu cudzym majątkiem z należytą starannością dobrego gospodarza. Warto rozważyć wyznaczenie kilku zarządców – na przykład członka rodziny i profesjonalisty, którzy będą działać wspólnie lub podzielą się rolami.

Można także ustanowić funkcję tzw. protektora (ochroniarza) funduszu, który nadzoruje działalność zarządcy i może go odwołać, jeśli nie wypełnia swoich obowiązków – rola ta musi jednak zostać zapisana w statucie funduszu. Wybierając zarządcę, warto myśleć o przyszłości: co się stanie, gdy zarządca umrze, zrezygnuje lub utraci zdolność do pełnienia funkcji? Statut powinien przewidywać mechanizmy powołania następcy zarządcy lub procedurę jego odwołania. Należy pamiętać, że zarządca ma wobec funduszu i beneficjentów obowiązki powiernicze – musi działać w najlepszym interesie funduszu.

Mimo to założyciel nie powinien polegać wyłącznie na dobrych intencjach; w statucie należy ustalić dla zarządcy jasne zasady i ograniczenia, jeżeli ma on zarządzać majątkiem tylko w określony sposób. Bez wyraźnych ograniczeń zarządca jest z mocy prawa uprawniony do stosunkowo swobodnego rozporządzania majątkiem funduszu, w tym do jego inwestowania czy zmiany jego substancji. Właściwe połączenie zaufanej osoby i ściśle określonych zasad minimalizuje ryzyko, że zarządca będzie zarządzał majątkiem w niewłaściwy sposób.

To, ile wpływu realnie pozostaje założycielowi po wyodrębnieniu majątku, rozstrzyga statut – omawiamy to w artykule jak założyciel zachowuje kontrolę po wyodrębnieniu majątku.

Krok 3: Sporządzenie aktu założycielskiego i statutu funduszu.

Gdy mają Państwo plan i wybranego zarządcę, przychodzi czas na formalne utworzenie funduszu powierniczego w drodze czynności prawnej. Jeżeli fundusz tworzony jest za życia, odbywa się to w drodze umowy między założycielem a zarządcą (tzw. założycielska czynność prawna). W niej założyciel wyodrębnia majątek, zarządca zobowiązuje się przyjąć go w zarząd, a całość zmierza do utworzenia funduszu w określonym celu. Ustawa wymaga dla takiej umowy formy pisemnej, a dla statutu funduszu powierniczego wprost formy dokumentu urzędowego (aktu notarialnego).

W praktyce udają się więc Państwo do notariusza, który sporządza akt notarialny zawierający statut funduszu powierniczego. Statut wydaje założyciel i jest to kluczowy dokument, który szczegółowo reguluje wszystkie warunki funkcjonowania funduszu. Zgodnie z ustawą statut musi zawierać co najmniej podstawowe elementy funduszu, takie jak nazwa funduszu, cel, określenie majątku, wskazanie zarządców, beneficjentów, warunki świadczeń na rzecz beneficjentów oraz czas trwania funduszu.

W praktyce zalecamy uwzględnienie w statucie także wielu innych szczegółów: zasad zwoływania narad zarządców (jeśli jest ich kilku), sposobu prowadzenia księgowości, tego, czy i w jaki sposób założyciel lub protektor może ingerować w zarząd, procedury rozwiązywania konfliktów między zarządcą a beneficjentami, możliwości zmiany statutu w przyszłości itp. Im staranniej statut zostanie przygotowany, tym sprawniej będzie funkcjonował fundusz.

Jak wygląda dobrze skonstruowany statut w praktyce

Abstrakcyjne wyliczenie elementów bywa mało obrazowe, przytoczmy więc typową sytuację z praktyki. Właściciel rodzinnej firmy nie wyobraża sobie, by dzieło jego życia po jego śmierci rozpadło się między pięcioro dorosłych dzieci o różnych wizjach dalszego rozwoju. Wnosi więc udział w spółce do funduszu powierniczego i w statucie ustala zasady mniej więcej tak:

• majątkiem zarządza jeden zarządca, a nie wszyscy spadkobiercy wspólnie,

• zyski są dzielone między beneficjentów według z góry ustalonego klucza,

• udziału nie można sprzedać bez zgody protektora, którym zostaje wyznaczone najstarsze dziecko,

• jeżeli którekolwiek z dzieci umrze, jego udział nie przechodzi na jego potomków, lecz wraca do funduszu w celu ponownego podziału między pozostałych beneficjentów.

Te cztery postanowienia rozwiązują jednocześnie kwestię ciągłości zarządzania firmą, sprawiedliwego podziału zysków oraz ochrony przed rozdrobnieniem własności w kolejnych pokoleniach. Właśnie tak konkretny musi być statut – ogólne sformułowania w rodzaju „majątek będzie zarządzany na rzecz rodziny” w praktyce nie wystarczają i często są źródłem sporów. Przegląd tego, czego należy unikać przy przygotowaniach, znajdą Państwo w artykule najczęstsze błędy przy zakładaniu funduszu powierniczego.

Uwaga – późniejsze zmiany statutu są bardzo trudne i czasochłonne (zasadniczo można ich dokonać tylko w drodze sądowej lub jeżeli w statucie wyraźnie zastrzeżono prawo do zmiany). Dlatego nie należy lekceważyć etapu jego tworzenia. Notariusz przy sporządzaniu dopilnuje, aby dokument spełniał wymogi ustawowe. Po sporządzeniu statutu przez notariusza i podpisaniu umowy z zarządcą mają Państwo formalnie założony fundusz powierniczy, jednak na razie tylko „na papierze”.

Krok 4: Powstanie funduszu – przyjęcie zarządu przez zarządcę i akty notarialne.

Do dopełnienia założenia funduszu konieczne jest, aby zarządca formalnie przyjął powierzenie zarządu wyodrębnionym majątkiem. Akt ten często odbywa się jednocześnie z podpisaniem umowy u notariusza – zarządca swoim podpisem potwierdza, że przyjmuje funkcję. Od tej chwili uważa się, że fundusz powierniczy został utworzony.

W przypadku funduszy powierniczych tworzonych za życia założyciela kolejnym krokiem jest wpis do ewidencji, któremu poświęcamy uwagę poniżej – to właśnie z chwilą wpisu fundusz oficjalnie powstaje. (Inaczej jest w przypadku funduszy tworzonych rozrządzeniem na wypadek śmierci – powstają one z chwilą śmierci spadkodawcy, a do ewidencji wpisuje się je dodatkowo.)

Po przyjęciu funkcji przez zarządcę należy faktycznie przenieść zarządzany majątek na zarządcę, a ściślej do funduszu. Na przykład w przypadku nieruchomości składa się wniosek o wpis prawa własności do czeskiego katastru nieruchomości (katastr nemovitostí) – nowym właścicielem będzie zarządca z adnotacją, że jest zarządcą powierniczym danego funduszu. Podobnie papiery wartościowe przenosi się na rachunek zarządcy, pieniądze na odrębny rachunek bankowy funduszu itd. Przeniesienia te często organizuje adwokat lub notariusz w koordynacji z zarządcą tak, aby były zgodne ze statutem funduszu.

Krok 5: Rejestracja funduszu w ewidencji funduszy powierniczych.

Zasadniczym krokiem końcowym jest oficjalny wpis funduszu do czeskiej ewidencji funduszy powierniczych (Evidence svěřenských fondů), czyli systemu informacyjnego administracji publicznej prowadzonego przez Ministerstwo Sprawiedliwości Republiki Czeskiej (Ministerstvo spravedlnosti). Wpisu dokonuje notariusz lub bezpośrednio zarządca powierniczy poprzez złożenie wniosku; z mocy ustawy do złożenia wniosku o wpis uprawniony jest właśnie zarządca funduszu.

W praktyce notariusz często składa wniosek o wpis elektronicznie bezpośrednio po założeniu funduszu. Do ewidencji wpisuje się główne dane o funduszu: jego nazwę, cel, datę powstania, numer identyfikacyjny (IČO nadawany przy rejestracji), imię, nazwisko i adres założyciela, imię, nazwisko i siedzibę zarządcy (w przypadku zarządcy będącego osobą fizyczną także datę urodzenia), dane beneficjentów lub zasady ich określania oraz ewentualnie dane osoby nadzorującej, jeśli została ustanowiona. Opinia publiczna widzi w ewidencji jedynie ograniczone dane – na przykład nazwiska założyciela i beneficjentów są chronione i nie są podawane w publicznym odpisie.

Pełny odpis z wpisu lub wgląd w szczegóły przysługuje wyłącznie uprawnionym organom (sądy, organy ścigania, administracja skarbowa) lub temu, kto wykaże interes prawny. Po dokonaniu wpisu do ewidencji fundusz powierniczy ma podmiotowość prawną dla celów podatkowych i rachunkowych – staje się podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych i musi prowadzić księgowość zgodnie z przepisami.

Tym samym cały proces założenia zostaje zakończony. Od tej chwili zarządca oficjalnie działa w imieniu funduszu, zarządza wyodrębnionym majątkiem i wykonuje obowiązki zgodnie ze statutem. Jako założyciel nie ingerują już Państwo bezpośrednio w bieżącą działalność funduszu, chyba że zastrzegli Państwo sobie pewne prawa (np. prawo do odwołania zarządcy lub zmiany kręgu beneficjentów – takie ingerencje muszą jednak być przewidziane w statucie i mieć oparcie w ustawie).

Uwaga: Założenie funduszu powierniczego wiąże się również z pewnymi kosztami. Należy liczyć się z opłatą notarialną za sporządzenie dokumentu urzędowego (zależy ona od wartości wyodrębnianego majątku i złożoności statutu) oraz ewentualnie z wynagrodzeniem adwokata za doradztwo. Przeniesienie nieruchomości może również oznaczać opłaty administracyjne w katastrze. Prowadzenie funduszu obejmuje ponadto koszty zarządu (wynagrodzenie zarządcy, prowadzenie księgowości, zeznania podatkowe itd.). Wydatki te powinny być adekwatne do wartości majątku i celu funduszu – o tym również warto pamiętać na etapie planowania.

Praktyczne rady dla założycieli funduszu

Założenie funduszu powierniczego to złożony proces, a sukces zależy od szczegółów. Oto kilka sprawdzonych w praktyce rad, które pomogą Państwu uniknąć problemów i od samego początku wszystko prawidłowo ustawić:

• Nie lekceważcie Państwo przygotowania statutu i dokumentacji. Wiele przyszłych komplikacji wynika z niejasno lub niekompletnie sformułowanych zasad funduszu. Przygotowaniu statutu należy poświęcić maksymalną staranność – przemyśleć różne scenariusze, które mogą wystąpić w czasie istnienia funduszu, i to, jak fundusz na nie zareaguje. Należy na przykład określić, co się stanie, jeśli któryś z beneficjentów przedwcześnie umrze, jak uzupełnić majątek funduszu w razie jego spadku lub jak można zmienić zarządcę. Dobrze sporządzony statut to najlepsza profilaktyka sporów i niejasności w przyszłości.

• Współpracujcie Państwo ze specjalistami. Fundusze powiernicze łączą obszary prawa, finansów i podatków, dlatego warto mieć pod ręką doświadczonych doradców. Zwrócenie się do wyspecjalizowanego adwokata i doradcy podatkowego już na etapie pierwszych rozważań to inwestycja, która zwróci się w postaci sprawnego przebiegu założenia funduszu i optymalizacji warunków. Specjaliści z praktyką w dziedzinie powiernictwa zapewnią prawidłowe założenie funduszu zgodnie z obowiązującymi przepisami i zminimalizują Państwa obciążenia administracyjne. Pomogą na przykład prawidłowo ustalić reżim podatkowy funduszu i skorzystać z ewentualnych ulg podatkowych, aby fundusz nie odprowadzał niepotrzebnie więcej, niż musi. Dopilnują także terminów wpisów do rejestrów i innych obowiązków.

• Wybierajcie Państwo zarządcę ostrożnie i zapewnijcie sobie kontrolę. Zarządca powierniczy odgrywa kluczową rolę – musi to być osoba w pełni godna zaufania, kompetentna i etyczna. W praktyce sprawdza się wybór zarządcy mającego doświadczenie w zarządzaniu majątkiem lub finansami, ewentualnie skorzystanie z profesjonalnej spółki powierniczej. Wskazane jest zapisanie w statucie obowiązku zarządcy do regularnego informowania założyciela lub protektora o gospodarce funduszu i istotnych krokach. Można również ustanowić niezależny nadzór (protektora), który będzie monitorował działalność zarządcy i w ostateczności będzie uprawniony do wnioskowania o jego odwołanie. Zwiększa to wiarygodność całej konstrukcji, a założyciel i beneficjenci mogą być spokojniejsi, że fundusz jest zarządzany należycie. Profesjonalny zarządca czy nadzór oznaczają wprawdzie dodatkowe koszty, ale w przypadku większych funduszy to się opłaca.

• Rozważcie Państwo skutki podatkowe i obowiązki administracyjne. Jak już wspomniano, fundusz powierniczy jest samodzielnym podatnikiem podatku dochodowego i podlega szczególnym przepisom podatkowym. Należy przygotować się na to, że fundusz musi prowadzić księgowość i co roku składać zeznania podatkowe. Dochody funduszu (np. z najmu nieruchomości, dywidend itp.) podlegają podatkowi dochodowemu od osób prawnych. Jeżeli fundusz wypłaca świadczenia beneficjentom, może to mieć skutki podatkowe również dla nich (zależy to od charakteru świadczenia i stopnia pokrewieństwa z założycielem). Zdecydowanie zalecamy omówienie podatkowej strony funduszu z doradcą, aby nie zaskoczyło Państwa wyższe obciążenie podatkowe lub obowiązek dopłat.

• Nie mylcie Państwo narzędzi według nazwy, lecz oceniajcie je według skutków. Modelowy błąd wygląda tak: przedsiębiorca zakłada fundację z myślą, że „przygotuje majątek dla dzieci”, ale jednocześnie chce nadal decydować o tym, jak majątek jest wykorzystywany. W efekcie powstaje struktura, która może się nie obronić – deklarowany przy rejestracji cel fundacji zmierza do działalności pożytku publicznego, podczas gdy faktyczne funkcjonowanie odpowiada prywatnemu układowi rodzinnemu. Taką strukturę łatwo zakwestionować zarówno organom nadzoru, jak i w ewentualnym sporze, a przy tym może ona nie zrealizować pierwotnej woli założyciela. Jeżeli chcą Państwo zachować wpływ na majątek, właściwszym narzędziem jest z reguły fundusz powierniczy ze starannie skonstruowanym statutem i rolą protektora – a nie fundacja.

• Pamiętajcie Państwo o dyskrecji i ochronie prywatności. Jedną z zalet funduszy powierniczych bywa pewien stopień anonimowości – w rejestrach publicznych nie figurują Państwo jako właściciel majątku. Obecne przepisy wymagają jednak ewidencjonowania kluczowych danych o funduszu i jego uczestnikach (choć niejawnej). Należy więc zadbać o właściwe ustalenie wewnętrznych zasad ochrony informacji. W statucie można zobowiązać zarządcę i beneficjentów do zachowania w tajemnicy spraw funduszu pod rygorem sankcji. Profesjonalne firmy zarządzające mają często dopracowane środki ochrony danych; jeżeli zarządzają Państwo funduszem samodzielnie, nie należy lekceważyć cyberbezpieczeństwa i poufnego przechowywania wrażliwych dokumentów.

• Nie wykorzystujcie Państwo funduszu do celowego pokrzywdzenia wierzycieli ani do innego obchodzenia prawa. Fundusz powierniczy ma służyć uzasadnionym celom (ochrona rodziny, dywersyfikacja majątku, dobroczynność itp.), a nie jako kryjówka dla majątku tuż przed bankructwem. Jeżeli wniosą Państwo majątek do funduszu dopiero wtedy, gdy realnie grozi Państwu egzekucja lub spór sądowy, sąd może uznać takie przeniesienie za bezskuteczne i ponownie objąć majątek egzekucją. Z funduszem należy więc planować z wyprzedzeniem i strategicznie, a nie w pośpiechu pod presją problemów. Podobnie nie jest wskazane zakładanie funduszu z zamiarem agresywnego unikania podatków lub obowiązków ustawowych – po pierwsze jest to sprzeczne z celem przepisów, a po drugie naraża fundusz i Państwa na ryzyko sankcji i sporów sądowych.

Ramy prawne i wymogi (2026)

Fundusze powiernicze są w czeskim porządku prawnym stosunkowo nową instytucją – zostały wprowadzone w 2014 roku nowym czeskim Kodeksem cywilnym (ustawa nr 89/2012 Sb., dalej „OZ”). Od tego czasu przeszły kilka nowelizacji, które doprecyzowały ich reżim prawny i wprowadziły nowe obowiązki. Oto przegląd aktualnych przepisów na rok 2026, które należy uwzględnić przy zakładaniu funduszu:

• Kodeks cywilny (ustawa nr 89/2012 Sb.) – w § 1448–1474 OZ zawarta jest podstawowa regulacja funduszu powierniczego. Ustawa definiuje powstanie funduszu przez wyodrębnienie majątku i przyjęcie zarządu przez zarządcę, określa obowiązkowe elementy statutu, prawa i obowiązki zarządcy oraz beneficjentów itp. Stanowi ponadto na przykład, że fundusz musi mieć własną nazwę zawierającą oznaczenie „svěřenský fond” (fundusz powierniczy) oraz że założyciel może utworzyć fundusz w drodze umowy lub rozrządzenia na wypadek śmierci. OZ reguluje również wygaśnięcie funduszu (przez osiągnięcie celu, upływ czasu, orzeczenie sądu itd.) oraz zasady wydania majątku beneficjentom lub z powrotem założycielowi w razie wygaśnięcia funduszu.

• Czeska ustawa o rejestrach publicznych i ewidencji funduszy powierniczych (ustawa nr 304/2013 Sb.)– ustawa ta wprowadziła obowiązkową ewidencję funduszy powierniczych. Reguluje, jakie dane wpisuje się do ewidencji, kto dokonuje wpisu i jakie dokumenty tworzą zbiór dokumentów ewidencji. Wpis do ewidencji jest warunkiem powstania funduszu. Niedopełnienie tego obowiązku oznaczałoby, że fundusz prawnie nie powstał. Ewidencja funduszy powierniczych jest częściowo niejawna; opinia publiczna zobaczy w niej na przykład nazwę funduszu, cel i IČO, ale już nie dane osobowe założyciela, zarządcy czy beneficjentów (te są chronione).

• Czeska ustawa o ewidencji beneficjentów rzeczywistych (ustawa nr 37/2021 Sb.) – w związku z europejskimi dyrektywami w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy utworzono odrębną ewidencję beneficjentów rzeczywistych, do której wpisuje się także beneficjentów rzeczywistych funduszy powierniczych. Zazwyczaj będą to założyciel lub osoby mające istotny wpływ na zarząd funduszem lub czerpiące z niego korzyści. Od 2021 roku każdy fundusz powierniczy ma obowiązek zgłosić swojego beneficjenta rzeczywistego do tej ewidencji, w przeciwnym razie grożą sankcje. Zmiana ta była odpowiedzią na pierwotne obawy, że fundusze powiernicze mogą służyć do ukrywania tożsamości właścicieli majątku – przejrzystość tym samym wzrosła. Dla założyciela oznacza to dodatkowy krok administracyjny, ale jednocześnie wzrost wiarygodności funduszu.

• Ustawy podatkowe i rachunkowość: Fundusz powierniczy jest podmiotem podatkowym zaliczanym do podatników podatku dochodowego od osób prawnych (stawka 19 %). Ma obowiązek prowadzenia księgowości i rejestracji w czeskim urzędzie skarbowym (finanční úřad). Opodatkowaniu podlegają zyski funduszu, ale dochody z nieodpłatnego utworzenia funduszu (w rodzinie) mogą być zwolnione. Reżim podatkowy różni się w zależności od rodzaju funduszu (fundusze pożytku publicznego mają ulgi). Beneficjenci płacą podatek dopiero przy wypłacie z funduszu. Fundusz może mieć również obowiązki związane z VAT, jeśli prowadzi działalność gospodarczą; podatek od nabycia nieruchomości został zniesiony.

• Inne istotne przepisy: Na zarząd i funkcjonowanie funduszy powierniczych mogą wpływać także inne ustawy. Czeska ustawa o działalności gospodarczej (živnostenský zákon) ma zastosowanie, jeżeli fundusz wyjątkowo prowadzi działalność gospodarczą. Czeska ustawa o szczególnych postępowaniach sądowych reguluje postępowania sądowe w sprawach funduszu (np. wyznaczenie zarządcy). Przy wpisie nieruchomości do funduszu kluczowa jest czeska ustawa katastralna (ustawa nr 256/2013 Sb.). Jedynie szczególne fundusze powiernicze funkcjonujące jako fundusze inwestycyjne podlegają ścisłej regulacji Czeskiego Banku Narodowego (ČNB) na podstawie czeskiej ustawy o spółkach i funduszach inwestycyjnych.

Ogólnie można stwierdzić, że przepisy na rok 2026 kładą nacisk na ewidencję i przejrzystość funduszy powierniczych, pozostawiając jednocześnie znaczną swobodę co do celów, do jakich można fundusz wykorzystać. Dzięki obowiązkowym rejestrom rozwiały się początkowe obawy, że fundusze będą nadużywane do celów nielegalnych. Dla założyciela kluczowe jest jednak spełnienie wszystkich tych wymogów ustawowych – w szczególności dokonanie wpisu do ewidencji, zgłoszenie beneficjentów rzeczywistych i wypełnianie obowiązków podatkowych. W przeciwnym razie grożą kary pieniężne lub inne sankcje, które mogą przeważyć korzyści płynące z funduszu.

Niezależnie od tego, które narzędzie Państwo wybiorą, w każdym przypadku potrzebna jest kompletna dokumentacja prawna: w przypadku funduszu powierniczego statut w formie aktu notarialnego, w przypadku fundacji lub funduszu fundacyjnego akt założycielski i statut. W dokumentach muszą być jednoznacznie określone prawa i obowiązki założyciela, beneficjentów i zarządcy powierniczego (w przypadku fundacji – organów statutowych).

Następnie konieczna jest prawidłowa rejestracja we właściwym rejestrze publicznym i wypełnienie związanych z nią obowiązków podatkowych i zgłoszeniowych. Szczegółowo reżimowi podatkowemu poświęcamy artykuł jak opodatkowane są fundusze powiernicze; specyfikę struktur rodzinnych omawiamy natomiast w tekście fundacje rodzinne i fundusze powiernicze w 2026 roku.

Podsumowanie: bezpieczna droga do funduszu powierniczego

Założenie funduszu powierniczego może być jedną z najlepszych decyzji dla ochrony rodzinnego majątku i zarządzania nim – jeśli zostanie przeprowadzone prawidłowo. Pozwala z wyprzedzeniem wytyczyć losy Państwa majątku, zabezpieczyć rodzinę i uniknąć wielu potencjalnych sporów czy ryzyk.

Jednocześnie jest to jednak złożona czynność prawna, w której błąd może mieć daleko idące konsekwencje. Zaufanie, doświadczenie i staranność – to kluczowe składniki sukcesu. Zaufanie do zarządcy i doradców, doświadczenie zespołu specjalistów przy konstruowaniu funduszu oraz staranność w każdym szczególe umów i statutu.

Proszę pamiętać, że nie są Państwo z tym sami. Nasza kancelaria adwokacka ma bogate doświadczenie w zakresie funduszy powierniczych i chętnie pomoże Państwu na każdym etapie – od wstępnej konsultacji Państwa zamierzeń, przez przygotowanie całej dokumentacji, aż po końcowy wpis i późniejszy zarząd. Fundusze powiernicze są użytecznym i praktycznym narzędziem, jeśli są zakładane i prowadzone z należytą fachową starannością.

Chętnie zapewnimy Państwu pewność, że wszystko przebiegnie zgodnie z obowiązującymi przepisami, i oszczędzimy Państwu zbędnych obciążeń administracyjnych. Zapraszamy do kontaktu w celu niezobowiązującej konsultacji – wspólnie znajdziemy optymalny sposób, jak założyć fundusz powierniczy dopasowany do Państwa potrzeb i jak najlepiej chronić Państwa majątek oraz przyszłość Państwa bliskich.