Gospodarzem do samego końca

Podsumowanie w punktach

Okres między podpisaniem a rozliczeniem nie jest biernym oczekiwaniem, ponieważ sprzedający nadal ponosi odpowiedzialność za funkcjonowanie przedsiębiorstwa.

Przedsiębiorstwo musi być prowadzone wyłącznie w ramach zwykłego toku działalności i zgodnie z dotychczasową praktyką.

Zakończenie transakcji jest ponadto zwykle uzależnione od spełnienia warunków zawieszających, takich jak np. zgoda organu antymonopolowego.

Kupujący w celu ochrony swojej inwestycji korzysta ze szczególnych mechanizmów umownych i korekt ceny sprzedaży.

Dla powodzenia sprzedaży niezbędne jest aktywne zarządzanie tym okresem i ustalenie jasnych zasad komunikacji.

Czym jest interim period i dlaczego ma znaczenie

W praktyce transakcyjnej terminem interim period określa się okres między podpisaniem dokumentacji transakcyjnej (signing) a chwilą przeniesienia własności udziałów lub akcji połączoną z rozliczeniem ceny sprzedaży (closing). W klasycznym modelu rozdzielonego podpisania i rozliczenia strony zobowiązują się w umowie transakcyjnej (SPA) dołożyć wszelkich starań w celu spełnienia warunków zawieszających.

Szersze omówienie tego, co dzieje się w okresie między podpisaniem umowy a przekazaniem firmy, wraz z typowymi ograniczeniami umownymi, znajdą Państwo w osobnym artykule.

Z punktu widzenia czeskiego Kodeksu cywilnego (ustawa nr 89/2012 Sb., dalej „k.c.”) ten okres przejściowy nie jest odrębnie skodyfikowany. Punktem wyjścia jest zasada swobody umów, przy czym prawa i obowiązki stron reguluje przede wszystkim umowa transakcyjna.

Z prawnego punktu widzenia sprzedający pozostaje aż do chwili rozliczenia właścicielem udziału i ponosi pełną odpowiedzialność za funkcjonowanie spółki. Jednocześnie jest jednak umownie zobowiązany chronić substancję ekonomiczną przedsiębiorstwa na rzecz kupującego. Dla powodzenia transakcji ten okres przejściowy ma kluczowe znaczenie z punktu widzenia alokacji ryzyk. Przy ustalaniu odpowiedzialności, trybów zatwierdzania i zasad wewnątrzgrupowych na tym etapie zwykle przydaje się wsparcie w zakresie prawa korporacyjnego, holdingów i struktur. Kupujący w tym czasie finalizuje finansowanie akwizycji i monitoruje stabilność gospodarowania przedsiębiorstwa.

Kupujący w tym czasie monitoruje stabilność gospodarowania przedsiębiorstwa i sprawdza, czy nie dochodzi do istotnych negatywnych wahań. Sprzedający natomiast dąży do tego, aby przedsiębiorstwo działało bez przestojów operacyjnych, i eliminuje pretekst do obniżenia ceny.

Dopóki przeniesienie nie stanie się skuteczne, sprzedający pozostaje wspólnikiem ze wszystkimi prawami i obowiązkami. Kiedy dokładnie następuje skuteczność, opisujemy w artykule o tym, jak przebiega przeniesienie udziału i jego skuteczność wobec spółki.

Signing i closing w praktyce czeskich transakcji

W czeskim otoczeniu prawnym przeniesienie własności różni się w zależności od formy sprzedawanej spółki. W przypadku společnost s ručením omezeným (s.r.o., czeska spółka z ograniczoną odpowiedzialnością) do przeniesienia udziału dochodzi z chwilą skuteczności umowy przeniesienia udziału wobec spółki, natomiast w przypadku akciová společnost (a.s., czeska spółka akcyjna) wymagany jest indos i wydanie akcji w formie dokumentu, ewentualnie zapis w czeskim Centralnym Depozycie Papierów Wartościowych (Centrální depozitář cenných papírů).

Ponieważ te kroki realizowane są dopiero przy rozliczeniu, okres ten jest czasem zawieszonej skuteczności postanowień o przeniesieniu. Ponieważ kroki związane z przeniesieniem realizowane są dopiero przy rozliczeniu, okres ten jest czasem zawieszonej skuteczności postanowień o przeniesieniu. Do typowych warunków zawieszających, które muszą zostać spełnione, należy na przykład zgoda w zakresie ochrony konkurencji.

Zgoda w zakresie ochrony konkurencji obejmuje przede wszystkim zezwolenie na koncentrację wydane przez czeski Urząd Ochrony Konkurencji (Úřad pro ochranu hospodářské soutěže, ÚOHS). Kontrola inwestycji zagranicznych wchodzi w grę, jeżeli kupujący pochodzi z państwa spoza Unii Europejskiej, a spółka docelowa działa w sektorze wrażliwym. Kontrolę tę przeprowadza czeskie Ministerstwo Przemysłu i Handlu (Ministerstvo průmyslu a obchodu).

Zgody osób trzecich są często wymagane od banków finansujących lub wynajmujących kluczowe nieruchomości. W ramach zatwierdzenia korporacyjnego może być wymagana zgoda walnego zgromadzenia sprzedającego lub kupującego. Zgoda ta jest konieczna, jeżeli wymaga tego statut lub ustawa.

Gdyby strony próbowały faktycznie przejąć kontrolę nad spółką przed uzyskaniem zezwolenia, narażają się na ryzyko wysokich sankcji za przedwczesne dokonanie koncentracji (gun jumping).

Praktyczne skutki kontroli inwestycji i trendów regulacyjnych dla harmonogramu transakcji podsumowuje także artykuł Screening inwestycji zagranicznych w UE: kiedy nowe trendy regulacyjne mogą zniweczyć sprzedaż firmy.

W praktyce opłaca się mieć już na etapie signing jasno ustalone mechanizmy umowne i proces negocjacji, czego dotyczą również nasze usługi w zakresie umów i negocjacji.

Interim covenants: granice postępowania sprzedającego

Głównym instrumentem umownym, za pomocą którego kupujący zapewnia sobie stabilny stan przedsiębiorstwa, są zobowiązania na okres przejściowy (interim covenants). Zobowiązania te nakładają na sprzedającego obowiązek zapewnienia, aby spółka działała według ustalonych zasad i bez zgody nie dokonywała czynności nadzwyczajnych.

Przy wykonywaniu tych zobowiązań należy uwzględnić obowiązek staranności należytego gospodarza. Jeżeli w interim period pojawi się spór o to, czy sprzedający postępował zgodnie z tymi obowiązkami i czy może to mieć wpływ na cenę sprzedaży, pomocny może być artykuł Spory ze współpracy handlowej: jak je rozwiązywać prawnie i jak uniknąć zbędnych strat. Członkowie organu statutowego są zobowiązani działać z niezbędną lojalnością i starannością bezpośrednio wobec spółki, a nie wobec kupującego. Obowiązek ten skierowany jest wobec samej spółki docelowej.

Gdyby ścisłe przestrzeganie zobowiązań prowadziło do niewypłacalności spółki, członkowie organu statutowego muszą dać pierwszeństwo staranności należytego gospodarza. Organ statutowy nie może uwolnić się od odpowiedzialności za szkodę, powołując się na postanowienia umowne między wspólnikami.

Ordinary course covenant: co oznacza zwykła działalność

Podstawowym filarem ograniczeń w okresie przejściowym jest zobowiązanie do prowadzenia przedsiębiorstwa w zwykłym toku działalności (ordinary course of business) i zgodnie z dotychczasową praktyką. Przez zwykłą działalność rozumie się codzienną działalność odpowiadającą przedmiotowi działalności i zatwierdzonemu budżetowi.

Do odstępstw od zwykłej działalności należy zawieranie umów o wartości świadczenia przekraczającej uzgodniony próg finansowy. Do odstępstw od zwykłej działalności należy zawieranie umów o wartości świadczenia przekraczającej uzgodniony próg finansowy. Dotyczy to również umów o nietypowych warunkach.

Należy tu także negocjowanie umów o nietypowych warunkach, udzielanie niestandardowych rabatów lub darowizn. Za naruszenie zwykłej działalności uważa się również zmiany metod rachunkowości i rozpoczynanie inwestycji poza budżetem. Tych kroków nie należy podejmować bez zgody kupującego. Aby uniknąć sporów, zaleca się załączenie do umowy transakcyjnej szczegółowego budżetu rocznego i biznesplanu.

Zakres zgody kupującego i proces jej udzielania

W przypadku czynności wykraczających poza zwykłą działalność kupujący zastrzega sobie w umowie transakcyjnej prawo uprzedniej pisemnej zgody. Czynności zakazane obejmują zazwyczaj wiele obszarów – od zmian korporacyjnych po działania kadrowe.

Czynności zakazane obejmują zazwyczaj korporacyjne zmiany umowy spółki, statutu lub kapitału zakładowego. Należy tu także emisja obligacji. Ponadto obejmują one działania kadrowe, takie jak powoływanie członków organów, podwyższanie wynagrodzeń czy wypłata nadzwyczajnych premii.

Ograniczenia dotyczą również zaciągania nowych kredytów, ustanawiania zabezpieczeń lub sprzedaży i obciążania nieruchomości. Kroki te wymagają zgody. Kluczem do sprawnego przebiegu jest precyzyjne ustalenie procesu występowania o zgodę i jej udzielania.

Umowa powinna dokładnie określać kanały komunikacji i wyznaczać rozsądny termin na zajęcie stanowiska przez kupującego. Pozwala to uniknąć zbędnych opóźnień. Wskazane jest uzgodnienie fikcji zgody na wypadek, gdyby kupujący nie odniósł się do wniosku w wyznaczonym terminie.

Ograniczenia finansowe i kadrowe w trakcie interim period

W zakresie zarządzania finansami nadrzędnym interesem kupującego jest zapobieżenie jakiemukolwiek odpływowi gotówki ze spółki docelowej na rzecz sprzedającego. Z tego powodu zakazuje się podziału zysku, wypłaty dywidend czy realizacji niestandardowych transakcji wewnątrzgrupowych.

W wymiarze kadrowym głównym celem jest utrzymanie integralności zespołu i stabilności kluczowych pracowników. W wymiarze kadrowym głównym celem jest utrzymanie integralności zespołu i stabilności kluczowych pracowników. Stanowią oni istotną część wartości przedsiębiorstwa.

Z punktu widzenia czeskiego Kodeksu pracy (ustawa nr 262/2006 Sb., dalej „k.p.”) należy dbać o to, aby wszelkie działania wobec pracowników były zgodne z przepisami. Gdyby w okresie przejściowym doszło do zwolnień grupowych, postępowanie należy skoordynować z kupującym, ponieważ może to wpłynąć na zdolność operacyjną przedsiębiorstwa.

Instrumenty ochrony ceny sprzedaży w interim period

Cena sprzedaży uzgodniona przy podpisaniu umowy jest kalkulowana na podstawie sytuacji finansowej przedsiębiorstwa na określony dzień. Aby wartość ta została zachowana, stosuje się szczególne mechanizmy umowne.

Znaczenie klauzul o istotnej niekorzystnej zmianie

Klauzula o istotnej niekorzystnej zmianie (Material Adverse Change) daje kupującemu prawo odmowy zakończenia transakcji, jeżeli w okresie przejściowym nastąpi zdarzenie, które w zasadniczy sposób pogorszy sytuację finansową spółki.

W czeskim otoczeniu prawnym strony standardowo odstępują od przepisów ustawowych. W czeskim otoczeniu prawnym strony standardowo odstępują od ustawowych przepisów o zmianie okoliczności i regulują ten reżim umownie. Pozwala to zapobiegać sporom.

Aby zapobiec spekulacyjnemu nadużyciu tej klauzuli przez kupującego, konieczne jest bardzo precyzyjne ustalenie jej parametrów. Zaleca się zdefiniowanie istotności zmiany za pomocą konkretnej wartości, na przykład spadku przychodów o określony procent. Daje to obu stronom pewność.

Zmiana powinna mieć charakter długotrwały, a nie jedynie przejściowego wahania operacyjnego, które można szybko naprawić. Z zakresu klauzuli powinny zostać wyłączone ogólne zmiany gospodarcze, konflikty zbrojne lub klęski żywiołowe. Na te czynniki zewnętrzne nie ma się wpływu.

Oświadczenia, zapewnienia i bring-down certificate

Oświadczenia i zapewnienia sprzedającego to postanowienia, w których gwarantuje on stan prawny i faktyczny spółki. Oświadczenia te ocenia się w reżimie umownej gwarancji jakości. Kupujący zazwyczaj wymaga, aby oświadczenia te były prawdziwe zarówno na dzień podpisania, jak i na dzień rozliczenia transakcji.

Kupujący zazwyczaj wymaga, aby oświadczenia te były prawdziwe zarówno na dzień podpisania, jak i na dzień rozliczenia transakcji. Zapewnia to ciągłość zapewnień. Do merytorycznego ograniczenia odpowiedzialności sprzedającego służy tzw. disclosure schedule, w którym zgodnie z prawdą opisane są konkretne ryzyka.

Możliwość aktualizacji tego załącznika w okresie przejściowym bywa przedmiotem negocjacji, a kompromisem jest często prawo odstąpienia w razie przekroczenia limitów. Pomaga to rozłożyć ryzyko. Na koniec okresu przejściowego sprzedający przedkłada bring-down certificate, w którym potwierdza, że zapewnienia pozostają prawdziwe również na dzień rozliczenia.

Mechanizmy locked-box i closing accounts

Sposób ustalenia ostatecznej ceny sprzedaży w zasadniczy sposób wpływa na rozkład ryzyk w okresie przejściowym. W praktyce stosuje się dwa podstawowe modele finansowe. W mechanizmie locked-box cena sprzedaży jest ustalona na stałe na podstawie historycznego sprawozdania finansowego.

W mechanizmie locked-box cena sprzedaży jest ustalona na stałe na podstawie historycznego sprawozdania finansowego. W okresie przejściowym sprzedający jest wówczas zobowiązany chronić wartość przed nieuprawnionym odpływem środków.

W mechanizmie closing accounts ostateczna cena obliczana jest retrospektywnie, dopiero po rozliczeniu, na podstawie nadzwyczajnego sprawozdania finansowego. Cena wstępna jest następnie korygowana według rzeczywistej wysokości zadłużenia i kapitału obrotowego. W tym modelu sprzedający ma silną motywację do utrzymywania optymalnego poziomu kapitału obrotowego aż do ostatniego dnia. Każda anomalia znajdzie odzwierciedlenie w cenie.

Zabezpieczenie zobowiązań za pomocą escrow i holdbacku

W celu zabezpieczenia przyszłych roszczeń kupującego powszechnie stosuje się zatrzymanie części ceny sprzedaży przez kilka miesięcy po rozliczeniu.

W przypadku holdbacku kupujący jednostronnie zatrzymuje uzgodnioną część ceny na swoim rachunku. W przypadku holdbacku kupujący jednostronnie zatrzymuje uzgodnioną część ceny na swoim rachunku. Rozwiązanie to jest jednak dla sprzedającego ryzykowne.

Bezpieczniejszym wariantem jest umowny depozyt, czyli escrow. W czeskich warunkach najczęściej stosuje się depozyt adwokacki, notarialny lub bankowy. Przy negocjowaniu depozytu kluczowe jest precyzyjne określenie warunków zwolnienia środków oraz procedury na wypadek ewentualnego sporu. Minimalizuje to przyszłe ryzyka.

Praktyczne postępowanie sprzedającego w interim period

Bezbłędne przejście przez ten okres wymaga od sprzedającego i kadry zarządzającej przejścia na zmodyfikowany tryb zarządzania. Organy statutowe muszą wyważyć obowiązki ustawowe z poszanowaniem limitów umownych.

Zarządzanie firmą i ład wewnętrzny w okresie przejściowym

Bezpośrednio po podpisaniu umowy sprzedający powinien podjąć kilka kluczowych kroków w celu zapewnienia zgodności z dokumentacją transakcyjną. Zaleca się powołanie wąskiego komitetu transakcyjnego, który będzie odpowiedzialny za zatwierdzanie kroków operacyjnych i komunikację.

Zaleca się powołanie wąskiego komitetu transakcyjnego, który będzie odpowiedzialny za zatwierdzanie kroków operacyjnych i komunikację. Upraszcza to cały proces. Pozostali menedżerowie muszą zostać w sposób możliwy do wykazania zapoznani z limitami zawartymi w zobowiązaniach na okres przejściowy. Każda istotna decyzja powyżej ustalonego limitu finansowego powinna przejść wewnętrzną weryfikację przed wysłaniem wniosku do kupującego. Pozwala to uniknąć błędów.

Komunikacja z kupującym i proces zatwierdzania

Komunikacja z kupującym musi być wyłącznie pisemna i sformalizowana. Jeżeli wymagana jest zgoda na krok wykraczający poza zwykłą działalność, wniosek powinien zawierać szczegółowe uzasadnienie. W treści wniosku należy wyraźnie powołać się na odpowiednie postanowienie umowy i wskazać termin na zajęcie stanowiska. W treści wniosku należy wyraźnie powołać się na odpowiednie postanowienie umowy i wskazać termin na zajęcie stanowiska. Zgody ustne są prawnie bez znaczenia.

Stabilizacja kluczowych pracowników

Okres niepewności między podpisaniem a zakończeniem transakcji w naturalny sposób wywołuje nerwowość wśród kluczowych pracowników. Istnieje ryzyko, że ważne osoby odejdą z firmy. Aby zapobiec takim sytuacjom, stosuje się programy retencyjne, które gwarantują pracownikom nadzwyczajną premię za pozostanie.

Aby zapobiec takim sytuacjom, stosuje się programy retencyjne, które gwarantują pracownikom nadzwyczajną premię za pozostanie w spółce. Programy te stabilizują zespół. Ważny jest również przejrzysty plan komunikacji i terminowe informowanie o transakcji, gdy tylko pozwolą na to umowne zobowiązania do zachowania poufności.

Umowy handlowe, spory i compliance

W okresie przejściowym nie może dojść do osłabienia procesów compliance. Jeżeli spółce grozi postępowanie administracyjne lub otrzyma ona przedsądowe wezwanie do zapłaty, musi działać rozważnie. Sprzedający ma obowiązek niezwłocznie informować kupującego o takich okolicznościach i koordynować z nim dalsze kroki.

Sprzedający ma obowiązek niezwłocznie informować kupującego o takich okolicznościach i koordynować z nim dalsze kroki prawne. Pomaga to utrzymać zaufanie.

Typowe błędy, spory i jak im zapobiegać

Doświadczenia z praktyki transakcyjnej pokazują, że większość sporów w okresie przejściowym nie wynika ze złej woli, lecz z niedocenienia szczegółów umownych i niewystarczającej komunikacji.

Naruszenie covenants i spory o zwykłą działalność

Częstym przykładem jest sytuacja, w której dyrektor spółki podpisuje w okresie przejściowym przedłużenie umowy najmu z podwyższeniem czynszu, ponieważ uważa to za niezbędne operacyjnie. Kupujący następnie kwalifikuje tę okoliczność jako naruszenie umowy i odmawia przystąpienia do rozliczenia, dopóki nie otrzyma rabatu.

Kupujący następnie kwalifikuje tę okoliczność jako naruszenie umowy i odmawia przystąpienia do rozliczenia, dopóki nie otrzyma obniżki ceny sprzedaży. Może to zagrozić całej transakcji. Zapobiec temu można poprzez ścisłe wdrożenie wewnętrznego procesu zatwierdzania i czasowe ograniczenie uprawnień członków zarządu w wewnętrznych regulacjach spółki.

Nadużycie klauzuli o istotnej niekorzystnej zmianie

Jeżeli w okresie przejściowym pogorszy się ogólna sytuacja gospodarcza, kupujący może próbować wykorzystać klauzulę o niekorzystnej zmianie jako pretekst do odstąpienia od umowy.

Aby temu zapobiec, sprzedający nigdy nie powinien godzić się na subiektywne definicje niekorzystnej zmiany. Należy nalegać na wyczerpujący katalog obiektywnych wskaźników z precyzyjnymi progami finansowymi i jasno określonymi wyłączeniami. Chroni to sprzedającego.

Opóźnienie finansowania i przeszkody regulacyjne

Jeżeli transakcja podlega zatwierdzeniu przez organ antymonopolowy, postępowanie może przeciągnąć się do kilku miesięcy. Jeżeli umowa nie przewiduje wystarczającej rezerwy czasowej, może ona wygasnąć.

Rozwiązaniem jest realistyczne ustalenie ostatecznego terminu zakończenia transakcji z wystarczającą rezerwą. Rozwiązaniem jest realistyczne ustalenie ostatecznego terminu zakończenia transakcji z wystarczającą rezerwą oraz uzgodnienie mechanizmu automatycznego przedłużenia. Pozwala to uniknąć wygaśnięcia umowy.

Podsumowanie końcowe

Interim period to etap transakcji, w którym rozstrzyga się o pomyślnym zakończeniu całego procesu sprzedaży firmy. Sprzedający musi starannie wyważyć ustawowe obowiązki organu statutowego z ograniczeniami umownymi. Pomyślne przejście przez ten okres wymaga precyzyjnej dokumentacji transakcyjnej, rygorystycznego ustalenia zasad zarządzania wewnętrznego w spółce oraz współpracy z doradcami.

Pomyślne przejście przez ten okres wymaga precyzyjnej dokumentacji transakcyjnej, rygorystycznego ustalenia zasad zarządzania wewnętrznego w spółce oraz stałej współpracy z doradcami transakcyjnymi. Zapewni to sprawny przebieg. Kancelaria adwokacka ARROWS dysponuje zespołem specjalistów od transakcji i prawa korporacyjnego.

Kancelaria adwokacka ARROWS dysponuje zespołem specjalistów od transakcji i zapewnia kompleksowe zastępstwo prawne przy negocjowaniu umów, jak i przy późniejszym zarządzaniu całym procesem. Pomożemy Państwu zminimalizować ryzyka związane ze sprzedażą.